İMECE Yer Gözlem Uydusu

İMECE, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) tarafından tasarlanıp Türkiye'de üretilen, metre altı çözünürlükte görüntü alabilen bir yer gözlem uydusudur. 15 Nisan 2023'te SpaceX'in Transporter-7 adlı ortak yük görevi kapsamında bir Falcon 9 roketiyle fırlatıldı. Uydu, BİLSAT-1, RASAT ve Göktürk-2'den edinilen deneyimin üzerine kuruldu ve Türkiye'nin yüksek çözünürlüklü uydu kameralarını ve alt sistemlerini yurt içinde geliştirebilme kapasitesini kanıtlamayı amaçladı. 2025'te Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine alınan uyduya "Göktürk-2B" adı verildi. İsmi, Anadolu'da ortak iş için bir araya gelme geleneğini ifade eden "imece" kelimesinden gelir.

Görevin amacı

İMECE projesinin temel hedefi bir uydu fırlatmaktan çok, yerli uydu teknolojisi altyapısını kurmaktı:

• Metre altı çözünürlüklü elektro-optik kameraların ve yüksek çözünürlüklü görüntüleme uydularının alt sistemlerini yurt içinde geliştirmek
• Yıldız izleyici, güneş algılayıcısı, elektrikli itki sistemi, veri sıkıştırma ve kayıt birimi ile yeni nesil uçuş bilgisayarı gibi kritik bileşenleri yerli olarak üretmek
• Bu teknolojileri ekonomik değere dönüştürmek ve dışa bağımlılığı azaltmak
• Haritacılık, tarım, çevre izleme, afet yönetimi ve savunma gibi alanlara görüntü sağlamak

Proje kapsamında yetişmiş insan kaynağı ve yerli sanayi ile işbirliği de önemli kazanımlar arasında sayılıyor.

Bir yer gözlem uydusunun "çözünürlüğü", görüntüdeki tek bir pikselin yerde kapladığı alanı anlatır. İMECE'nin yaklaşık 1 metrelik pankromatik çözünürlüğü, yerde bir metre boyutundaki ayrıntıların ayırt edilebilmesi anlamına gelir; bu, araçları, yolları, binaların biçimini ve tarım parsellerini tek tek görmeyi sağlar. Çok bantlı görüntüler ise daha düşük çözünürlüğe rağmen renk ve yakın kızılötesi bilgisi verir. Yakın kızılötesi bant, bitkilerin sağlıklı ya da kuraklıktan etkilenmiş olduğunu anlamada özellikle değerlidir. Pankromatik ve renkli görüntüler birleştirilerek hem keskin hem renkli ürünler elde edilir.

Uzay aracı ve araçları

TÜBİTAK UZAY'ın resmî verilerine göre İMECE yaklaşık 700 kilogramdır ve yaklaşık 680 kilometre yükseklikte güneş eşzamanlı bir yörüngede bulunur. Güneş eşzamanlı yörünge, uydunun her bölgenin üzerinden yerel saate göre aynı saatte geçmesini sağlar; bu da farklı tarihlerde çekilen görüntülerin karşılaştırılmasını kolaylaştırır. Başlıca özellikleri şunlardır:

• Pankromatik (siyah-beyaz) görüntülemede metre altı, yaklaşık 0,99 metre çözünürlük
• Kırmızı, yeşil, mavi ve yakın kızılötesi bantlarında 3,96 metre çözünürlük
• Tek karede yaklaşık 13,9 kilometreye 16,2 kilometre görüntü alanı
• Beş yıllık tasarım ömrü

Uyduda yerli olarak geliştirilen ekipmanlar arasında güç kontrol ve dağıtım birimi, X bant anten ve verici, S bant alıcı-verici, yıldız izleyici, tepki tekerleri ve arayüz birimi, küresel konum belirleme alıcısı, güneş algılayıcısı, elektrikli itki motoru, uçuş bilgisayarı ve veri sıkıştırma-kayıt birimi bulunur.

Yolculuk ve önemli anlar

• 2013: İMECE uydu sistemleri altyapı projesi Kalkınma Bakanlığı'nın yatırım programına alındı.
• Ocak 2017: TÜBİTAK desteğiyle İMECE uydu projesi başladı.
• Haziran 2020: Isıl-yapısal model montajı tamamlandı ve titreşim testleri başladı; ardından uçuş modelinin montajına geçildi.
• Sistem düzeyindeki testler, TUSAŞ'ın Ankara Kahramankazan'daki tesisinde yapıldı.
• 15 Nisan 2023: Transporter-7 göreviyle Falcon 9 roketinden yörüngeye bırakıldı ve ilk sinyaller alındı.
• 2023: Uydudan alınan ilk görüntüler kamuoyuyla paylaşıldı.
• 2025: Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine alındı ve Göktürk-2B adını aldı.

Bilimsel sonuçlar

İMECE, Türkiye'nin kendi geliştirdiği bir kamerayla metre altı çözünürlükte görüntü elde edebildiğini gösterdi ve bu alandaki birçok kritik bileşenin uzayda çalıştığını doğruladı. Uydudan elde edilen deneyim, TÜBİTAK UZAY'ın yeni uydu platformlarına aktarılıyor. Kurumun açıkladığı plana göre İMECE'nin devamı niteliğindeki, takım hâlinde çalışacak İMECE-2'nin 2027'nin son çeyreğinde, İMECE-3'ün ise 2028'in son çeyreğinde fırlatılması planlanıyor. Bu uyduların haritacılık ve coğrafi bilgi sistemleri, hassas tarım, orman ve çevre yönetimi, kentsel planlama, altyapı denetimi, deniz gözetimi ve afet yönetimi gibi alanlarda hem sivil hem askerî ihtiyaçlara yanıt vermesi hedefleniyor.

Türkiye'nin yer gözlem uydusu geçmişi 2003'teki BİLSAT-1 ile başladı, 2011'de tamamen yurt içinde tasarlanan RASAT ile sürdü. Göktürk-2 ise 2012'de fırlatıldı. İMECE, bu çizginin metre altı çözünürlüğe ulaşan halkasıdır ve birikimin sonraki uydulara aktarılması bekleniyor. Yerli bir yüksek çözünürlüklü uyduya sahip olmak, ihtiyaç duyulan bölgelerin başka ülkelerin ticari uydularına bağımlı kalmadan, istenen zamanda görüntülenebilmesi anlamına geliyor.

Bilmeye değer

• İMECE'nin uydu kamerası ve alt sistemlerinin büyük bölümü yerli olarak geliştirildi.
• Uydu, Türkiye'nin metre altı çözünürlüğe yerli imkânlarla ulaşan ilk yer gözlem uydusu olarak tanımlanıyor.
• Görüntüleme yeteneği askerî ve sivil "çift kullanım" ihtiyaçlarına göre tasarlandı.
• Uydunun tek karede görüntülediği alan yaklaşık 225 kilometrekareye karşılık gelir.