Dotty Duke

Dotty Duke kimdir?

Dotty Duke (doğum adı Dorothy Meade Claiborne), Apollo 16 astronotu Charlie Duke'un eşi ve Amerikalı yazardır. Eşiyle birlikte kaleme aldığı Moonwalker (Ay'da Yürüyen), 1990'da Nashville'de Thomas Nelson'ın Oliver-Nelson Books markasıyla yayımlandı. Kitap, Ay'da yürüyen onuncu ve bugüne kadarki en genç insan olan Charlie Duke'un hayatını ve Apollo programını, aynı zamanda bir astronot ailesinin yaşadığı zorlukları anlatır. Dotty Duke'un adı, Ay yüzeyine bırakılan ünlü aile fotoğrafıyla da tarihe geçti: Duke ailesinin portresi 1972'den beri Ay'daki Descartes yaylalarında duruyor.

Uzay Gündem'in kitaplık bölümü yalnız bilimkurguyu değil, uzay çağını içeriden anlatan anı kitaplarını da kapsar. Moonwalker, Apollo'yu kokpitin yanı sıra evin içinden de gösteren az sayıdaki kitaptan biri olduğu için bu listede yer alır.

Hayatı

Dotty Duke, Georgia eyaletinin Atlanta şehrindendir. Virginia'daki Hollins College'a ve North Carolina Üniversitesi'ne gitti, lisans derecesini aldı. Boston'da, o sırada Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) havacılık ve uzay bilimleri yüksek lisansı yapan Charlie Duke'la tanıştı. Avrupa'daki bir yaz gezisinden yeni dönmüştü. Çift 1962 Noeli'nde nişanlandı ve 1 Haziran 1963'te Atlanta'daki St. Philip Katedrali'nde, Dotty'nin dayısı olan Atlanta Episkoposluk Piskoposu Randolph Claiborne tarafından evlendirildi.

Evliliğin ilk yılları bir askerî pilot ailesinin hareketli düzeniyle geçti. İlk oğulları Charles Moss Duke III, Mart 1965'te Kaliforniya'daki Edwards Hava Üssü'nün hastanesinde doğdu; Charlie o sırada üsteki Hava Kuvvetleri Uzay Araştırma Pilot Okulu'ndaydı. Charlie'nin Nisan 1966'da NASA'nın astronot kadrosuna seçilmesiyle aile Teksas'a, Houston yakınlarına taşındı. El Lago'da astronot Bill Anders'ın yan arsasına ev yaptırdılar; ikinci oğulları Thomas, Mayıs 1967'de dünyaya geldi.

Charlie Duke 1 Ocak 1976'da NASA'dan emekli oldu. Aile, El Lago'daki evini satarak San Antonio yakınlarındaki New Braunfels kasabasına taşındı; çift 2024 itibarıyla orada yaşıyordu. Duke Ministry for Christ'in 2019'daki tanıtımına göre iki oğulları ve dokuz torunları vardı.

Bir astronot ailesi: Apollo yılları

Charlie Duke Apollo 10'da destek ekibindeydi ve Temmuz 1969'da Apollo 11'in Ay'a inişi sırasında Görev Kontrol'de astronotlarla konuşan CAPCOM'du; Eagle'ın yakıtı tükenmek üzereyken yapılan inişte dünyanın duyduğu Güneyli aksanlı ses onundu (bkz. Apollo 11 belgeseli). Ardından Apollo 13'ün yedek ekibine girdi. Uçuştan birkaç hafta önce Duke'un bir aile dostunun çocuğundan kızamıkçık kapması, bağışık olmayan Ken Mattingly'nin asıl ekipten çıkarılmasına yol açtı. Bu olay, sonraki görevlerde ekibin uçuş öncesinde karantinaya alınmasına neden oldu. Apollo 13'ün hikâyesi sitemizde Kayıp Ay kitabı ve Apollo 13 filmi sayfalarında anlatılıyor.

Duke'un tek uzay uçuşu Apollo 16 oldu. NASA'nın kayıtlarına göre görev 16 Nisan 1972'de başladı ve 27 Nisan'da Pasifik Okyanusu'na inişle sona erdi; komutan John Young, komuta modülü pilotu Ken Mattingly'ydi. Young ile Duke, Orion adlı Ay modülüyle 21 Nisan'da (UTC) Descartes yaylalarındaki Cayley Ovası'na indi ve üç ayrı Ay yürüyüşü yaptı. Duke 36 yaşında Ay'a ayak basan en genç insan oldu.

Ay'daki aile fotoğrafı

Duke, Ay'da iki eşya bıraktı ve ikisini de fotoğrafladı. En ünlüsü, NASA fotoğrafçısı Ludy Benjamin'in çektiği ve plastik bir kılıfa konmuş aile portresidir: fotoğrafta Charlie, Dotty ve iki oğulları birlikte görünür. Fotoğrafın arkası aile üyelerince imzalanmış ve parmak izleriyle işaretlenmişti; arkadaki not, bunun Dünya gezegeninden gelip Ay'a inen Astronot Duke'un ailesi olduğunu ve inişin Nisan 1972'de gerçekleştiğini kaydediyordu. Duke'un portreyi Ay tozunun üzerinde fotoğrafladığı kare, NASA arşivinde AS16-117-18841 numarasıyla duruyor. Bu sayfanın üstündeki görsel de o karedir.

Moonwalker ve kitabın önemi

Moonwalker, Nisan 1990'da yayımlanan ortak bir anı kitabıdır. Kuzey Carolina'nın Charlotte şehrinde doğup Güney Carolina'nın Lancaster kasabasında büyüyen Charlie Duke'un çocukluğunu, Deniz Harp Okulu ve Hava Kuvvetleri yıllarını, test pilotluğunu ve Apollo eğitimini ayrıntılı biçimde anlatır. Bugün Apollo 16 tarihini yazan araştırmacılar, Duke'un aile geçmişi, evliliği ve astronot yıllarına dair birçok ayrıntı için bu kitabı kaynak olarak kullanıyor.

Kitabın öteki astronot anılarından farkı, Dotty Duke'un ortak yazar olarak bulunmasıdır. Kitap, Ay yolculuğunun zirvesinden sonra gelen zor yılları saklamaz: Duke'un hırsı, öfkesi ve kendini bütünüyle işe vermesi evliliği 1960'ların sonunda ve 1970'lerin başında boşanmanın eşiğine getirmiş, Dotty bu dönemde ağır bir depresyon yaşamıştı. Çiftin anlatımına göre önce Dotty bir kiliseye gidip Hristiyan inancına yöneldi; ondaki değişimi gören Charlie de 1978'de bir İncil çalışmasında aynı yolu seçti. İkisi de evliliklerinin bu sayede onarıldığını söyler. Bu yönüyle kitap, astronotluğun yalnızca uzayda yaşanan bir macera olmadığını, yere kalanların da bu yükü taşıdığını gösteren bir aile tanıklığıdır.

Bilimle ilişkisi: Descartes yaylalarının sürprizi

Dotty Duke bir bilim insanı değildir, ama ortak yazarı olduğu kitap, Apollo'nun en öğretici bilimsel derslerinden birinin yaşandığı görevi anlatır. Apollo 16'nın iniş yeri olarak Descartes yaylaları, buranın volkanik etkinlikle oluştuğu düşünüldüğü için seçilmişti. Lunar Orbiter fotoğraflarındaki parlak bölgeler, birçok bilim insanına Dünya'daki volkanik arazileri hatırlatıyordu. Bu yüzden astronotların jeoloji eğitimi de büyük ölçüde volkanik kayaçlara göre planlandı.

Ay'da Young ile Duke beklenen volkanik kayaçları bulamadı; topladıkları örnekler arasında breşler, yani köşeli kayaç parçalarının yeniden birbirine kaynaşmasıyla oluşan kayaçlar öne çıkıyordu. Apollo görevlerinin Dünya'ya getirdiği en büyük kaya olan ve Big Muley adı verilen breşi de Duke topladı. Dünya'daki incelemeler Cayley Formasyonu'nun volkanik olmadığını doğruladı. Jeologlar, Dünya'daki benzerliklere fazla güvendiklerini ve Ay'ın jeolojik geçmişinin Dünya'nınkinden çok farklı olduğunu kabul etti. Vardıkları sonuç, Ay'da volkanik dağların ya hiç olmadığı ya da çok az olduğuydu.

Ödülleri ve onurlar

Dotty Duke'a verilmiş ayrı bir edebiyat ödülü kayıtlarda yer almıyor. Kitabın anlattığı kariyer ise birçok onurla anıldı: Charlie Duke 1973'te Güney Carolina Onur Listesi'ne, 1983'te Uluslararası Uzay Onur Listesi'ne, 1997'de ABD Astronot Onur Listesi'ne, 2019'da Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne alındı. Küçük Gezegen Merkezi 2019'da 26382 Charlieduke asteroidinin adını duyurdu.

Etkisi

Dotty ve Charlie Duke, 1980'lerin başında Duke Ministry for Christ adlı bir dinî hizmet kuruluşu kurdu ve ABD'de, dünyanın pek çok yerinde birlikte konuşmalar yaparak hikâyelerini anlattı. Çift, New Braunfels'teki bir Anglikan kilisesine üyedir. Moonwalker ise Apollo dönemini anlatan anı kitaplığında, Ay yolculuğunu bir astronotun eşinin gözünden de gösteren ender eserlerden biri olarak yerini koruyor. Apollo programını belgeseller üzerinden izlemek isteyenler için Mission Control: The Unsung Heroes of Apollo iyi bir tamamlayıcıdır.