Yang Liwei

Yang Liwei, Çin'in uzaya gönderdiği ilk insan. 15 Ekim 2003'te Şınzhou-5 (Shenzhou 5) uzay aracıyla yörüngeye çıkan eski savaş pilotu, Çin'i Sovyetler Birliği/Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ardından insanı kendi imkânlarıyla uzaya gönderen üçüncü ülke yaptı. Uçuşun ardından önemli bir devlet görevlisi ve Çin'in insanlı uzay programının yöneticilerinden biri oldu.

Hayatı

Yang Liwei, 21 Haziran 1965'te Çin'in Liaoning eyaletindeki Suizhong ilçesinde, Huludao yakınlarında doğdu. Annesi öğretmen, babası devlete ait bir tarım kuruluşunda muhasebeciydi. Eşi Zhang Yumei, Halk Kurtuluş Ordusu'nda görev yapmış ve Çin uzay programında öğretmenlik yapmış bir isimdir; çiftin bir oğlu var.

1983'te Halk Kurtuluş Ordusu'na katıldı ve Hava Kuvvetleri İkinci Uçuş Akademisi'ne kabul edildi. 1987'de lisans derecesiyle mezun oldu. Hava kuvvetlerinde savaş pilotu olarak yaklaşık 1.350 saat uçuş yaptı. 1996'da astronot seçme sürecine katıldı, 1998'de taykonot adayı olarak seçildi. 2004'te Pekin'deki Tsinghua Üniversitesi'nde doktora çalışmasına başladı ve 2009'da yönetim alanında doktorasını tamamladı.

Şınzhou-5 görevi

Yang, Çin'in ilk insanlı uzay görevi için on dört aday arasından seçildi. Yedek adaylar, Nie Haisheng ve Zhai Zhigang'dı; ikisi de sonraki yıllarda uzaya çıktı. O sırada yarbay rütbesinde olan Yang, uçuştan sonra albaylığa terfi etti; bu terfi kararı kendisine bildirilmeden önceden verilmişti. Seçimi, Çin'in o güne kadar astronot adaylarını kamuoyundan gizlemesi nedeniyle fırlatmadan yalnızca bir gün önce basına sızdı.

Kalkış tarihi 15 Ekim 2003 olarak seçildi; çünkü bu tarih Çin Komünist Partisi'nin Pekin'deki toplantısının bitişine denk geliyordu. Şınzhou-5, Gobi Çölü'ndeki Cuçüan Uydu Fırlatma Merkezi'nden bir Uzun Yürüyüş 2F roketiyle, yerel saatle 09.00'da (UTC 01.00) yerden ayrıldı. Olası bir kazanın olumsuz yansıması istenmediği için fırlatma canlı yayınlanmadı. Fırlatmadan iki dakika sonra Yang, taşıyıcı roketten kaynaklanan "çok rahatsız edici" titreşimler bildirdi; sorunun ardından roketin tasarımında sonraki uçuş için düzeltmeler yapıldı.

Yang uçuş boyunca düzenli olarak durumunu bildirdi; son mesajı yine "kendimi iyi hissediyorum" anlamına gelen bir cümleydi. Sekizinci turda eşiyle konuşarak onu rahatlattı. Devlet televizyonu, kapsülün içinde küçük bir Çin bayrağı ile Birleşmiş Milletler bayrağını sallarken görüntüsünü yayınladı. Yemeğinde özel hazırlanmış domuz eti, kung pao tavuk ve sekiz hazine pilavı vardı; yanında bitki çayı içti. Uçuş sırasında üçer saatlik iki kez uyudu.

Kapsül 16 Ekim 2003'te İç Moğolistan otlaklarına, yerel saatle yaklaşık 06.30'da indi. Yang toplam 21 saat 22 dakika 45 saniye uzayda kaldı, Dünya çevresinde 14 tur attı ve 600 bin kilometreden fazla yol aldı. Kapsülden inişten yaklaşık on beş dakika sonra çıktı ve dönemin başbakanı Wen Jiabao tarafından tebrik edildi.

Uçuş sonrası

Yang'a, Sovyet lideri Yuri Gagarin'in ardından yaşanana benzer bir karar uygulandı: Ulusal kahraman sayıldığı için ileride yeni görevlere atanmayacağı açıklandı. 7 Kasım 2003'te dönemin Merkezî Askerî Komisyon başkanı Jiang Zemin tarafından "Uzay Kahramanı" unvanına layık görüldü. Rusya ona Gagarin madalyası verdi. Hong Kong Çin Üniversitesi fahri doktora unvanı tanıdı. 31 Ekim 2003'te Hong Kong'u ziyaret etti, 5 Kasım'da Makao'ya gitti.

22 Temmuz 2008'de tümgeneralliğe terfi etti. Uçuşun ardından Çin insanlı uzay uçuşu projesinde astronot sisteminin başkomutan yardımcılığına getirildi; sonraki yıllarda Çin İnsanlı Uzay Mühendisliği Ofisi'nin yöneticisi olarak anıldı, bugün ise Çin İnsanlı Uzay Mühendisliği'nin başkan tasarımcı yardımcısı olarak görev yapıyor. Ekim 2007'deki 17. Parti Kongresi'nde Komünist Parti Merkez Komitesi yedek üyeliğine seçildi. Ekim 2017'de UNESCO, ona Uzay Bilimleri Madalyası verdi.

Mirası

Yang Liwei'nin uçuşu, Çin'in uzay programında dönüm noktasıydı. Sonraki on yıllarda çok sayıda mürettebatlı görev gerçekleştirildi. Adı, bilimde de yaşıyor: 21064 numaralı asteroit onun adını taşıyor ve bir fosil kuş türü olan Dalingheornis liweii'nin adı da ona atfedilmiştir. Çin'de ve Hong Kong'da sergilenen kapsülü, uzay giysisi ve uçuşta kalan yiyecekleri halkın büyük ilgisini çekti.

Yang'ın hikâyesi, ulusal bir uzay programının insanlı uçuşa geçişinin simgelerinden biri olarak hatırlanıyor.

Uçuşun ayrıntıları kamuoyuna uzun süre kısmen yansıdı. İnişten sonra yayımlanan görüntülerde Yang'ın dudaklarının kanadığı görüldü; bu durum sert bir iniş yapıldığına dair söylentilere yol açtı ve olaya tanık olan görevlilerin anlatımlarıyla doğrulandı. Fırlatmadaki titreşim sorunu ve inişteki bu zorluk, Çin'in insanlı uzay programına sonraki uçuşlar için değerli bir geri bildirim sağladı.

Yang Liwei'nin uçuşundaki yemekler, kapsüldeki bayraklar ve "kendimi iyi hissediyorum" cümleleri, ülke belleğinde hâlâ canlı.

Hong Kong ve Makao ziyaretleri, uçuşunun Çin dışındaki Çin toplulukları için de büyük bir gurur kaynağı olduğunu gösterdi.

Kısaca

• 21 Haziran 1965'te Liaoning eyaletinde doğdu; eski savaş pilotu.
• 15-16 Ekim 2003'te Şınzhou-5 ile Çin'in ilk taykonotu oldu; 21 saat 22 dakika uzayda kaldı.
• 2008'de tümgeneralliğe terfi etti.
• Gagarin madalyası ve UNESCO Uzay Bilimleri Madalyası sahibi.
• 21064 numaralı asteroit onun adını taşıyor.

Fotoğraf: Dyor · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons