Serdar Hüseyin Yıldırım

Serdar Hüseyin Yıldırım, Türkiye Uzay Ajansı'nın (TUA) ilk başkanı. Havacılık alanında yetişmiş bu mühendis, ajansın kuruluş yıllarında kurumun başında bulunarak ülkenin uzay faaliyetlerini tek çatı altında toplayan yapının ilk adımlarını attı. Ağustos 2019'dan Ekim 2023'e kadar sürdürdüğü görev, ajansın kuruluş dönemini kapsar.

Hayatı

Yıldırım, 1961'de İstanbul'un Üsküdar ilçesinde doğdu; ailesi aslen Rizelidir. Lise eğitimini Kadıköy Anadolu Lisesi'nde tamamladı. Ardından İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak Mühendisliği bölümüne girdi. 1980'de Berlin Teknik Üniversitesi'ne geçiş yaptı ve bu üniversitenin Ulaşım Bilimleri Fakültesi'nde Havacılık ve Uzay Bilimleri alanında öğrenim gördü. Almanya'daki eğitimi onun hem teknik birikimini hem de uluslararası bir bakış açısı kazanmasını sağladı; İngilizce ve Almanca biliyor.

1989'da havacılık sektörüne adım attı. Çeşitli havayollarında yaklaşık on iki yıl yöneticilik yaptı. Bu dönemin ardından yurtdışına çıkarak farklı ülkelerde proje danışmanlığı üstlendi. Kadir Has Üniversitesi'nde beş yıl boyunca "Havayolu İşletmeciliği" dersi verdi. Havalimanı işletmeciliği ve danışmanlık deneyimi, kamu görevine geçtiğinde ona geniş bir sektör bilgisi sağladı.

Türkiye'de uzay işlerinin yönetimi, TUA kurulmadan önce Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürlüğü'nde toplanmıştı. Yıldırım, bu genel müdürlüğün başındaydı.

Türkiye Uzay Ajansı başkanlığı

Türkiye Uzay Ajansı, 13 Aralık 2018'de bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kuruldu. Merkezi Ankara'da bulunan ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilişkilendirilen ajans, ülkenin havacılık ve uzay bilimleri ile teknolojileri alanındaki orta ve uzun vadeli hedeflerini, temel ilkelerini ve önceliklerini belirleyen stratejik planları hazırlamakla görevlendirildi. Ajansın kurulmasıyla birlikte, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bünyesindeki Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürlüğü kaldırıldı.

Yıldırım'ın başkan ve yönetim kurulu başkanı olarak atanması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzaladığı kararlarla Ağustos 2019'da Resmî Gazete'de yayımlandı. Aynı kararlarla yönetim kuruluna Prof. Dr. Yurdanur Tulunay, Prof. Dr. Sacit Özdemir, Doç. Dr. Lokman Kuzu, Dr. Ahmed Halid Akgiray, Cenk Şen ve Murat İkinci de atandı. Böylece ajansın ilk yönetim kadrosu belirlenmiş oldu.

Başkanlığı döneminde ajansın en görünür işlerinden biri, ilk Türk astronot seçimi oldu. Mayıs 2022'de TUA, iki Türk vatandaşının seçileceği "Türk Uzay Yolcusu ve Uzay Misyonu" için başvuruları duyurdu. Yaklaşık 36 bin kişi başvurdu; 30 aday Ankara'ya çağrıldı. 29 Nisan 2023'te TEKNOFEST'te biri asıl, biri yedek iki uzay yolcusu açıklandı. Görevde 13 farklı deney yapılacağı ve astronotun Uluslararası Uzay İstasyonu'nda 14 gün kalacağı bildirildi. Yıldırım, bu dönemde yaptığı açıklamalarda Türkiye'nin Ay'a ulaşma hedefine ve ilk astronotun mikro yerçekimi deneylerine değindi.

TUA, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü ile yakın iş birliği içinde çalışan bir kurumdur. Yedi kişilik bir yönetim kurulu tarafından yönetilir; başkan dışındaki üyelerin görev süresi üç yıldır.

Yıldırım 7 Ekim 2023'te görevi, Türk Telekom'da genel müdür yardımcılığı yapmış Yusuf Kıraç'a bıraktı. Böylece TUA'nın ilk başkanı olarak yaklaşık dört yıl çalışmış oldu. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'nın görevi ise Yıldırım'ın ayrılmasından sonra, Ocak-Şubat 2024'te gerçekleşti; ancak seçim süreci onun başkanlığı sırasında yürütülmüştü.

Mirası

Bir ülkede uzay ajansının ilk başkanı olmak, çoğu zaman kurumsal kimliğin, ilk kadroların ve ilk iş birliklerinin oluşturulması anlamına gelir. Ajansın kurulmasından önce Türkiye'nin uzay mirası, BILSAT-1 (2003) ve RASAT (2011) gibi uydularla sınırlı sayıda projeyle sürdürülüyordu. Yıldırım'ın görev süresi tam da böyle bir kuruluş dönemini kapsıyor. Ajansın ilk yönetim kurulunun oluşturulması ve ilk astronot seçiminin yürütülmesi, bu dönemin somut izleridir.

Ajansın izlediği yol, Türkiye'nin uzayda kendi hedeflerini koyma çabasıyla örtüşüyor. Yıldırım, bu çabanın kurumsal yönünün ilk sorumlusuydu.

Görev devri ve sonrası

Yıldırım'ın yerine Resmî Gazete'de yayımlanan kararla atanan Yusuf Kıraç, 1994'te Hacettepe Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği bölümünden mezun olmuş, 1996'da Siemens'te çalışmaya başlamış ve Türk Telekom'da teknolojiden sorumlu genel müdür yardımcılığı yapmıştı. Yıldırım'ın Ekim 2023'ten sonraki görevleri hakkında doğrulanabilir bir bilgi bulunmadığı için burada yer verilmiyor. Yıldırım dört çocuk babasıdır.

Ajansın bugünkü gündeminde Ay'a yönelik AYAP-1 çarpma aracı (2027) ve 2030'ların başı için öngörülen AYAP-2 iniş aracı gibi projeler yer alıyor. Türkiye ayrıca Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO) üyesi ve Avrupa Uzay Ajansı ile 2004'te imzalanan iş birliği anlaşması çerçevesinde ilişkilerini sürdürüyor. Bu çerçevede ajans, Yıldırım'ın temelini attığı kurumsal yapı üzerinde çalışmaya devam ediyor.

Kısaca

• 1961'de İstanbul Üsküdar'da doğdu; İTÜ ve Berlin Teknik Üniversitesi'nde havacılık ve uzay eğitimi aldı.
• 1989'dan itibaren havayollarında, danışmanlıkta ve üniversitede çalıştı.
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürü olarak görev yaptı.
• Ağustos 2019'da Türkiye Uzay Ajansı'nın ilk başkanı ve yönetim kurulu başkanı oldu.
• Görev döneminde ilk Türk astronot seçimi yürütüldü (başvurular Mayıs 2022, açıklama Nisan 2023).
• Ekim 2023'e kadar ajansı yönetti; yerine Yusuf Kıraç geldi.