23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Piri Reis

Osmanlı denizcisi ve haritacı Piri Reis, 1513 dünya haritası ve Kitab-ı Bahriye ile tanınır; haritasına yöneltilen uzaylı ve Antarktika iddiaları ise bilimsel olarak desteklenmez.

Ülke
Osmanlı İmparatorluğu
Görevi
Denizci, amiral ve haritacı
Kurum
Osmanlı Donanması
Rolü
Tarihî figür

Piri Reis (asıl adıyla Muhiddin Piri), 16. yüzyıl Osmanlı denizcisi, amirali ve haritacısıdır. Gelibolu doğumludur; doğum yılı kesin değildir, kaynaklar 1465-1470 arasında bir tarih verir. Adı iki esere bağlıdır: 1513 tarihli dünya haritasının günümüze ulaşan parçası ve Akdeniz limanlarını, kıyılarını, rüzgârlarını anlatan Kitab-ı Bahriye. Bugün ise adı bir de ayrı bir nedenle sık geçiyor: haritasının "uzaylı" ya da "kayıp uygarlık" kanıtı olduğu iddiaları. Bu yazı önce ne bilindiğini, sonra bu iddiaların neden bilim ve tarih çevrelerince kabul görmediğini anlatıyor.

Hayatı

İngilizce Vikipedi'ye göre Piri Reis, Hacı Mehmed'in oğludur. Amcası, ünlü denizci Kemal Reis'ti ve genç Piri onun yanında yetişti. 1487'de Málaga'yı kuşatan güçlere karşı yapılan bombardımanda amcasıyla birlikte yer aldı. 1499'daki Zonchio deniz savaşında, 270 gemilik Osmanlı donanmasında bir geminin kılavuzluğunu yaptığı, 1500'de Modon ve Navarin'de kazanılan zaferlerin de Doğu Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünü pekiştirdiği aktarılıyor. 1501'de Kemal Reis'le birlikte İspanya kıyılarına akın etti. Bu akında esir alınan bir İspanyol, Kristof Kolomb'la denize çıktığını söylüyordu; kaynaklara göre Kolomb'un haritalarından birini taşıyor olması muhtemeldi. Piri Reis amcasını son kez 1510'da gördü; Kemal Reis, Mısır'a yardım götürürken Sisam yakınlarında çıkan fırtınada battı.

1517'de Osmanlı'nın Mısır seferinde gemileriyle İskenderiye'yi abluka altına aldı. Aynı yıllarda Kanuni Sultan Süleyman'ın Rodos seferine katıldı (1522). Sultan I. Selim'e 1513 haritasını Mısır'ın fethinden sonra sunduğu aktarılır.

1513 dünya haritası

Harita, Muharrem 919 Hicri tarihli, yani 1513'e denk gelen, ceylan derisi üzerine çizilmiş bir parşömendir; ölçüsü yaklaşık 87 × 63 santimetredir. Yalnızca yaklaşık üçte biri günümüze kalmıştır. 1929 sonlarında, Topkapı Sarayı'nın müzeye dönüştürüldüğü çalışmalar sırasında bulundu. Hayatta kalan batı kısmı Atlas Okyanusu'nu, Avrupa, Afrika ve Güney Amerika kıyılarını gösterir. Piri Reis haritaya notlar düşmüş, yaklaşık yirmi kaynak haritadan yararlandığını belirtmiştir: Batlamyus, Arap coğrafyacılar, Portekiz haritaları ve Kolomb'un Batı Hint Adaları'na ilişkin bir haritası. Karayipler'in bu haritadaki dizilişi çağdaş haritalardan farklıdır; bu, Kolomb'un Küba'nın Asya'nın parçası olduğu yönündeki yanlış inancını yansıtıyor olabilir.

Piri Reis ikinci bir dünya haritasını 1528'de Gelibolu'da hazırladı; bunun yalnızca kuzeybatı köşesi kalmıştır. Bu harita Vasco Núñez de Balboa'nın 1513'teki Panama Kıstağı geçişine de gönderme yapar. İki parça da bugün Topkapı Sarayı'nda saklanıyor.

Kitab-ı Bahriye

Kitab-ı Bahriye ("Denizcilik Kitabı"), kıyı suları, güvenli limanlar, tehlikeler ve tatlı su kaynakları hakkında ayrıntılı bilgi veren bir Akdeniz portolan atlasıdır. Piri Reis'in hem derlediği kaynaklardan hem de kendi tecrübesinden yararlanır. Birinci sürüm yaklaşık 1511-1521 arasında hazırlandı ve 130 bölümden oluşur. İkinci sürüm, Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'nın isteğiyle genişletildi, 1526'da Kanuni'ye sunuldu ve 210 bölüme ulaştı. Bölümler Çanakkale Boğazı'ndan başlayıp Akdeniz'i saat yönünün tersine dolaşır. İkinci sürümün giriş bölümünde fırtınalar, rüzgârlar, pusulayla ve yıldızlarla seyir, portolan haritalarını okuma ile Portekiz ve İspanyol seferleri, Kolomb ve Vasco da Gama anlatılır. Kırktan fazla yazma nüshası günümüze ulaşmıştır ve toplamda 5.700'den fazla harita içerir. 1988'de Kültür ve Turizm Bakanlığı dört ciltlik renkli bir tıpkıbasım yayımladı.

Hint Okyanusu ve sonu

Yahudi Sinan'ın ölümünün ardından Piri Reis, Osmanlı Hint Okyanusu filosunun başına geçti. Ekim 1547'de Süveyş'ten 60 gemiyle yola çıktı; Aden kalesi 26 Şubat 1548'de düştü. 1552'de Hürmüz seferine çıktı, Maskat'ı bir aylık kuşatmadan sonra aldı, ardından Hürmüz Kalesi'ni kuşattı; barut azalınca kuşatmayı 9 Ekim'de kaldırdı. Basra'ya yalnızca iki gemiyle varabildi. Hürmüz kuşatmasını rüşvet yüzünden kaldırmakla suçlandı ve 1553 sonlarında Kahire'de idam edildi. Türkçe Vikipedi ölüm yılını 1554 olarak verir; kaynaklar arasındaki bu fark nedeniyle kesin yıl konusunda temkinli olmak gerekir.

Uzaylı ve Antarktika iddiaları: ne söyleniyor, ne biliniyor?

Haritanın "anormal" olduğu fikri, mühendis ve amatör arkeolog Arlington H. Mallery'nin haritadaki koordinatları kendi kurduğu bir ızgarayla yeniden konumlandırmasıyla başladı. Tarihçi Charles Hapgood bunu 1966'da Maps of the Ancient Sea Kings kitabıyla yaydı: ona göre harita, klasik çağdan önceki bir uygarlığın küresel keşiflerine dayanıyor ve güneydeki kara, buzsuz bir Antarktika'nın kıyısını gösteriyordu. Hapgood'un kitabında alıntılanan mektuplardan birinde Yarbay Harold Ohlmeyer, 1949 Norveç-İngiliz-İsveç sismik araştırmasına dayanarak haritanın alt kısmının buz örtüsünün üstünden alınan sismik profille "dikkat çekici biçimde uyuştuğunu" yazar. Erich von Däniken, Donald Keyhoe ve Graham Hancock gibi yazarlar bu iddiayı eleştirmeden tekrarladı; antik astronot, uçan daire ve gelişmiş bir kayıp uygarlık anlatılarına dayanak yaptılar.

Akademik tarih ve bilim çevresinin cevabı şöyle özetlenebilir:

  • Güney kıyısı: Haritada Güney Amerika kıyısı, Brezilya'da Cananéia civarından ("Katino" olarak yazılmış) sonra keskin biçimde doğuya kıvrılır. Araştırmacılar bunu, kıyının parşömende kalan yere sığdırılması için yapılan bir ayarlama olarak yorumlar; haritacıların kıyı yönünü yüzeye uydurması yaygındı.
  • Buz altı topografya: Jeolog Paul Heinrich, Hapgood'un görüşünün Antarktika'nın buz altındaki yer şekliyle "buzsuz Antarktika" varsayımını karıştırdığını ve buz çekildikten sonra kara kütlesinin yükselmesini (post-glasiyal yükselme) hesaba katmadığını belirtmiştir. Sonraki karşılaştırmalar da haritanın güney kıyısı ile Antarktika'nın buz altı kıyısı arasında anlamlı benzerlik göstermedi.
  • Zaman: Antarktika buz örtüsünün yaklaşık 34 milyon yıl önce oluşmaya başladığını gösteren bir 2024 çalışması anılır; yani bu kıtanın buzsuz hâli, haritalanabilecek bir tarihî döneme ait değildir.
  • Daha olası açıklama: Güneydeki kara büyük olasılıkla, Batlamyus geleneğinden gelen ve dönemin birçok haritasında çizilen varsayımsal Terra Australis kıtasıdır.
  • Doğruluk: Kimi yazarlar haritayı olağandışı doğru bulsa da, doğruluğu 16. yüzyılın diğer el yazması haritalarından daha yüksek değildir.

Yani Piri Reis'in haritasının kaynakları belgelenmiştir: Kolomb'a ait kayıp bir haritanın kısmi kopyası dahil, dönemin Portekiz, Arap ve antik haritaları. Bu, haritayı daha az değerli kılmaz; tam tersine 16. yüzyıl denizcisinin elindeki bilgiyi Osmanlı perspektifinden bir araya getirişini gösterir. Uzaylı ya da kayıp uygarlık anlatısını savunanlar ise ana akım tarih ve bilim çevrelerinin kabul ettiği bir kanıt ortaya koyabilmiş değildir.

Kısaca

  • Piri Reis, Gelibolu doğumlu Osmanlı denizcisi ve haritacıdır; doğum yılı yaklaşık 1465-1470, ölüm yılı kaynaklarda 1553 ya da 1554 olarak geçer.
  • 1513 dünya haritasının yaklaşık üçte biri korunmuştur; 1929'da Topkapı Sarayı'nda bulunmuştur ve Kolomb'a ait bir haritadan yararlandığı belirtilir.
  • Kitab-ı Bahriye 130 bölümlü ilk ve 210 bölümlü ikinci (1526) sürümüyle bir Akdeniz denizcilik rehberidir.
  • Antarktika ve uzaylı iddiaları Hapgood'un 1966 kitabına dayanır; kıyı çizgisi, buz altı topografya ve jeolojik zaman gerekçesiyle bilim çevrelerince reddedilir.
  • Hürmüz seferinin ardından, kuşatmayı rüşvetle kaldırmakla suçlanarak Kahire'de idam edilmiştir.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar