21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Joanna Cole

Bruce Degen'le The Magic School Bus serisini yaratan Joanna Cole, Güneş Sistemi'ni bir sınıf gezisine çevirerek çocuklara bilimi sevdirdi.

Doğum tarihi
11 Ağustos 1944
Ülke
ABD
Görevi
Çocuk bilim kitabı yazarı
Rolü
Yazar
Ölüm tarihi
12 Temmuz 2020

Joanna Cole kimdir?

Joanna Cole (11 Ağustos 1944, Newark – 12 Temmuz 2020, Sioux City), Amerikalı çocuk kitabı yazarıdır. Çocuklara bilimi anlatan 250'den fazla kitabın yazarı olarak bilinir; en büyük başarısı, illüstratör Bruce Degen'le yarattığı The Magic School Bus (Sihirli Okul Otobüsü) serisidir. Seride, eksantrik öğretmen Bayan Frizzle'ın sınıfı, bir otobüsle küçülerek vücudun içine girer, bulutlara çıkar ya da Güneş Sistemi'nde dolaşır. Uzay kültürü açısından önemli kitabı The Magic School Bus Lost in the Solar System (1990) adlı kitaptır.

Hayatı

Cole, Joanna Reid Basilea adıyla Newark'ta, ev kadını Elizabeth Reid ve ev boyacısı Mario Basilea'nın kızı olarak doğdu ve New Jersey'nin East Orange kasabasında büyüdü. Çocukluğundan beri doğayla ilgiliydi: arka bahçesinde böcekleri ve bitkileri inceliyordu; teyzesinin hediye ettiği Bugs, Insects and Such adlı kitap bu merakı besledi. Fen öğretmeni, öğrencilerin her hafta kitap ödünç almasına izin veriyordu; bu yüzden Cole, "bilim kitabı okumanın sıradan bir şey" olduğunu düşünerek büyüdü. Bu öğretmen, Bayan Frizzle'ın ilham kaynağı oldu, ama Cole'a göre kitaptaki karakterin tersine oldukça gösterişsiz ve muhafazakâr görünüşlüydü.

1965'te Philip A. Cole ile evlendi. University of Massachusetts ve Indiana University'de okuduktan sonra, 1967'de City College of New York'tan psikoloji lisansıyla mezun oldu. Yayıncılık kariyeri sırasıyla şu görevlerden oluştu: Brooklyn'de bir ilkokulda kütüphaneci, Newsweek'te okur mektupları sorumlusu, Scholastic'in SeeSaw kitap kulübünde yardımcı editör ve Doubleday Books for Young Readers'ta kıdemli editör. 1980'den itibaren serbest yazar olarak çalıştı. İlk çocuk kitabı Cockroaches (1971), mütevazı bir New York dairesinde böceklerle yaşadığı deneyimden doğdu. Kızı Rachel'ın yaşadığı bir olay da, Inside the Earth adlı kitabında Cole'un en sevdiği bölümlerden birine esin verdi: bir karakterin strafor parçasını kayayla karıştırması, gerçekte kızının yaşadığı bir olaydı.

Cole, 12 Temmuz 2020'de, 75 yaşında, idiyopatik pulmoner fibrozis nedeniyle Iowa'nın Sioux City kentinde öldü.

Eserleri ve önemi

Cole'un erken dönem kitapları, bilimi çocuğa "vücudun ve doğanın işleyişi" üzerinden anlatıyordu: My Puppy Is Born (1973), A Calf Is Born (1975), A Frog's Body (1980), A Cat's Body (1982), An Insect's Body (1984), How You Were Born (1984), Evolution (1989) gibi. Bunların çoğu ALA'nın "dikkate değer kitaplar" listesine girdi.

Asıl çıkışı The Magic School Bus oldu. Cole ilk kitabı 1985'te yazdı; The Magic School Bus at the Waterworks 1986'da Scholastic'ten çıktı ve su döngüsini, kentin su şebekesini anlattı. Seriyi, Bruce Degen'le yalnızca onunla çalışarak sürdürdü; ilk on kitabın her biri için bir yıldan fazla zaman harcadılar. Cole önce metni yazıyor, sonra sayfaları birlikte gözden geçiriyorlardı. Metni sık değiştirmek için, üstüne çıkarılabilir bant yapıştırarak alternatif ifadeleri deniyordu.

Serinin formülü her kitapta aynıdır: önce olağanüstü bir olay (otobüs dönüşür, çocuklar küçülür), sonra gerçek ile hayalin ayrıldığı bir bilgi sayfası. Bu ayrım, çocuk okura "burada bilim, burada kurgu" demenin kolay bir yoludur ve kitapları, bilimi ciddiye alan ama oyunu da feda etmeyen bir yapıda tutar.

The Magic School Bus Lost in the Solar System (1990), serinin uzay kitabıdır. Arnold'un her şeyi bilen kuzeni Janet'ın da katıldığı sınıf, Güneş Sistemi'ni gezer. Kitaptaki roket otobüs, serinin simgelerinden biri hâline geldi. Kitabın yayımlandığı yıllarda Plüton hâlâ dokuzuncu gezegen sayılıyordu; Uluslararası Astronomi Birliği onu 2006'da yeniden sınıflandırdı. Bu değişikliğin ayrıntısı için Plüton ve cüce gezegenler sayfalarına bakılabilir. Böyle bir değişim, çocuk bilim kitabı okurken bilgilerin güncellenebilir olduğunu gösteren iyi bir ders örneğidir.

Serinin kitapları 13 ülkede 93 milyonun üzerinde sattı; son kitap, Cole'un ölüm yılında çıkan The Magic School Bus Explores Human Evolution (2020) oldu. 90'dan fazla başlığa ulaşan seri, 2001'de Ms. Frizzle's Adventures adıyla sosyal bilgiler ve zamanda yolculuk üzerine bir yan kola da kavuştu. Stephanie Calmenson'la birlikte The Gator Girls, Ready, Set, Dogs! ve The Adventures of Allie and Amy dizilerini de yazdı.

Bilime katkısı ve bilimle ilişkisi

Cole bilim insanı değil, bilimi anlatan bir yazardı; psikoloji eğitimi almıştı ama çocukluğundan beri doğa meraklısıydı. Katkısı, araştırma sonucu değil, bilimsel düşünmenin çocuklara kazandırılmasıdır. 1988'de The New York Times serinin çocuklar için bilimde "en taze ve en eğlenceli yaklaşım" olduğunu yazdı. Dizinin etkisi üzerine yapılan araştırmalar, kurgusal anlatımın öğrencilerin kavramları kavramasına yardımcı olduğunu bildiriyor; birçok bilim insanı da çocukken diziyi izlemenin mesleğe yönelmelerinde etkili olduğunu söylüyor.

Uzay alanında ise Cole'un getirdiği yenilik, çocuğu gözlemci olmaktan çıkarıp gezgin yapmasıdır: Güneş'in yüzeyini, gezegenlerin atmosferini ya da Ay'ı bir sınıf gezisi gibi görmek. Bugün okullarda Güneş Sistemi maketi gibi etkinliklerle yapılan şeyin kitap sayfasındaki karşılığıdır.

Cole'un çalışma biçimi de ilginçtir. Seriye başlarken yazamayıp zaman zaman dolap temizlediğini, mektup cevapladığını ya da alışverişe çıktığını, yani yazmaktan başka her şeyi yaptığını anlatmıştır. Buna rağmen yazar, her kitabı sayfa sayfa Degen'le birlikte gözden geçirmeyi sürdürdü. Sonuç, bilgi sayfalarıyla hikâyenin birbirini bozmadığı, okurun hem güldüğü hem öğrendiği bir yapıdır.

Ödülleri

Cole, 1971'de Cockroaches ile Washington Post/Children's Book Guild Award (çocuk kitapları, kurgu dışı) ödülünü aldı. Kitaplarının çoğu ALA "Notable" listelerine girdi; NSTA/CBC kurgu dışı ödüllerine de defalarca layık görüldü. A Cat's Body ve A Bird's Body, Junior Literary Guild seçkisinde yer aldı.

Kitapları

Etkisi

Magic School Bus, televizyona da taşındı. PBS'te 10 Eylül 1994 – 6 Aralık 1997 arasında 4 sezonda 52 bölüm yayımlanan çizgi dizide Bayan Frizzle'ı Lily Tomlin seslendirdi; Tomlin bu rolle 1995'te Daytime Emmy Ödülü'nü kazandı. Dizi, PBS'in okul çağındaki çocuklara yönelik en yüksek izlenme alan yapımları arasına girdi. 2017'de Netflix, The Magic School Bus Rides Again adıyla yeni bir seri başlattı; Kate McKinnon, Bayan Frizzle'ın küçük kız kardeşi Fiona Felicity Frizzle'ı seslendirdi, Tomlin ise ilk rolünü yeniden üstlendi. Üçüncü sezonun 2020-21 özel bölümleri ("Kids in Space", "The Frizz Connection", "In the Zone", "Goldstealer") Cole'un anısına adandı. Ayrıca 1994'ten 2010'a kadar farklı platformlarda bir video oyun serisi de çıktı.

Cole'un mirası, çocuk bilim yazımında "merak ve oyun önce gelir" yaklaşımını yerleştirmesidir. Uzay temalı çocuk etkinlikleri için sitedeki uzay ödevleri ve etkinlikleri rehberi aynı geleneği sürdürür.

Aynı alandan isimlerTümü →

Hakkındaki haberler

  1. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)20 Kasım 2026, 21:30

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar