Okul için Güneş Sistemi maketi nasıl yapılır?
Strafor toplarla adım adım Güneş Sistemi maketi: malzeme listesi, boyama renkleri, Satürn halkası ve NASA verileriyle hesaplanmış gerçek boyut ve uzaklık ölçeği tabloları.
Okul için Güneş Sistemi maketi yapmak için sekiz strafor top, boya, şiş ya da tel ve bir taban (karton, köpük pano) ya da asmak için bir askı yeterlidir. Gezegenleri Güneş'ten başlayarak doğru sırayla dizmek, büyükleri büyük, küçükleri küçük topla göstermek ve her birini gerçeğe yakın renge boyamak maketin temelidir. Gerçek ölçek tek bir masaya sığmaz; bu yüzden aşağıda hem ölçekli hem ölçeksiz seçeneği hesaplarıyla verdik.
Malzemeler
1. Strafor (köpük) toplar: Güneş için büyük bir top ya da yarım küre, gezegenler için 2-12 cm arası 8 top
2. Su bazlı akrilik boya ya da guaj boya, fırça, paletler
3. Tahta şiş, kürdan, ince tel ve misina (asma model için)
4. Taban için kalın karton, köpük pano ya da siyah fon kartonu; Satürn halkası için ince karton
5. Sıvı yapıştırıcı ya da sıcak silikon (silikonu yalnız yetişkin kullanır), etiket kâğıdı, makas
Önce sıra: gezegenler hangi düzende dizilir?
Güneş'ten dışarı doğru sıra şöyledir: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün. İlk dördü kayalık, küçük gezegenlerdir; son dördü dev gezegenlerdir. Plüton 2006'dan bu yana cüce gezegen sayılıyor; maketine eklemek istersen Neptün'ün ötesine en küçük boncukla koyabilir ve etiketine "cüce gezegen" yazabilirsin. Sıralamayı ezberlemek için Güneş Sistemi'nde kaç gezegen var sayfasına da bakabilirsin.
Adım adım maket yapımı
- Modeli seç: Asma model (tavandan ya da bir çember askıdan sarkan gezegenler) mi, zemin modeli (taban üzerinde şişlere takılı gezegenler) mi yapacağına karar ver. Zemin modeli taşıması kolay olduğu için okula götürmeye daha uygundur.
- Topları seç: Aşağıdaki boy tablosundan sana uyan seçeneği al. Topları boyamadan önce bir kürdana tak; böylece elin boyaya değmez.
- Boya: Önce açık zemin rengini sür, kuruyunca bantları ve lekeleri ekle. Bazı sprey boyalar straforu eritebilir; bu yüzden su bazlı boya kullan.
- Satürn'ün halkasını hazırla: Aşağıdaki ölçülerle kartondan bir halka kes, boyayıp topa geçir.
- Tabanı hazırla: Siyah fon kartonuna beyaz ya da sarı kalemle yörünge çizgileri çiz. Güneş'i tabanın bir kenarına ya da ortasına yerleştir.
- Gezegenleri yerleştir: Şişleri tabana sabitle, gezegenleri sırayla tak. Zemin modelinde Güneş'ten uzaklık sırası bozulmasın.
- Etiketle: Her gezegenin yanına adını ve bir bilgi kartı ekle (örneğin "en sıcak gezegen: Venüs").
Maket bıçağı, sıcak silikon ve şiş ucu açma işleri yetişkin işidir. Küçük kardeşlerin bulunduğu evde boncuk ve küçük topları ortada bırakma; yutulabilir.
Boyama renkleri
- Güneş: sarı ve turuncu karışımı.
- Merkür: gri, üzerine koyu gri krater noktaları.
- Venüs: açık sarı ve krem; kalın bulutlarla örtülü olduğu için yüzey ayrıntısı koyma.
- Dünya: mavi okyanus, yeşil ve kahverengi kıtalar, beyaz bulut ve kutuplar.
- Mars: kızıl turuncu; kutuplara küçük beyaz lekeler.
- Jüpiter: krem, turuncu ve kahverengi yatay bantlar; güney yarıda kırmızımsı oval (Büyük Kırmızı Leke).
- Satürn: soluk sarı ve bej bantlar; halka açık bej ve gri.
- Uranüs: açık camgöbeği (mavi-yeşil).
- Neptün: koyu mavi.
Satürn'ün halkası nasıl yapılır?
NASA'nın halka verilerine göre Satürn'ün ana halkaları, gezegenin yarıçapının yaklaşık 1,24 katı uzaklıkta başlayıp 2,27 katına kadar uzanır. Yani halkanın dış çapı, gezegen çapının yaklaşık 2,3 katıdır. 8 cm'lik bir Satürn topu için dış çap yaklaşık 18 cm olur. Gerçekte halka gezegene değmez ve iç kenarı yaklaşık 10 cm'lik bir boşluk bırakır; maket için iç deliği topun çapına eşit (8 cm) kesersen halka topa oturur. Ana halkaların kalınlığı NASA tablosunda yalnızca on metreler düzeyinde verilir; bu yüzden en ince karton bile ölçeğe göre çok kalın kalır. Ayrıntı için Satürn'ün halkaları sayfasına bakabilirsin.
Gerçek ölçek: gezegenler birbirine göre ne kadar büyük?
Aşağıdaki çaplar NASA'nın gezegen bilgi tablosundan alındı; Dünya'yı 1 kabul ederek oranları hesapladık. İki ölçek sütunu, Jüpiter'i 10 cm ve 15 cm'lik topla yaparsan diğer gezegenlerin kaç santimetre olması gerektiğini gösteriyor.
| Gezegen | Çap (km) | Dünya = 1 | Jüpiter 10 cm ise | Jüpiter 15 cm ise |
|---|---|---|---|---|
| Merkür | 4.879 | 0,38 | 0,34 cm | 0,51 cm |
| Venüs | 12.104 | 0,95 | 0,85 cm | 1,27 cm |
| Dünya | 12.756 | 1 | 0,89 cm | 1,34 cm |
| Mars | 6.792 | 0,53 | 0,48 cm | 0,71 cm |
| Jüpiter | 142.984 | 11,21 | 10 cm | 15 cm |
| Satürn | 120.536 | 9,45 | 8,43 cm | 12,65 cm |
| Uranüs | 51.118 | 4,01 | 3,58 cm | 5,36 cm |
| Neptün | 49.528 | 3,88 | 3,46 cm | 5,20 cm |
| Güneş | 1.391.400 | 109,08 | 97,3 cm | 146 cm |
Tablo bir şeyi açıkça gösteriyor: tek ölçek piyasadaki strafor toplarla tutmaz. Jüpiter 10 cm olursa Dünya 1 cm'nin altında bir boncuk, Merkür ise 3-4 milimetrelik bir nohut tanesi kadar kalır; Güneş de neredeyse 1 metrelik bir top olur. Bu yüzden iki yol var:
- Ölçekli maket (ortaokul için önerilir): Jüpiter 10 cm, Satürn 8 cm, Uranüs ve Neptün 3-4 cm strafor top; Dünya ve Venüs yaklaşık 1 cm'lik boncuk ya da oyun hamuru; Mars yarım santimetre, Merkür 3-4 mm'lik kâğıt hamuru topu. Güneş'i top yerine kartondan kesilmiş yaklaşık 1 metre çaplı bir dairenin bir parçası (yay) olarak tabanın kenarına koy.
- Ölçeksiz sınıf maketi (ilkokul için): Güneş 15 cm ya da yarım top, Jüpiter 12 cm, Satürn 10 cm, Uranüs 6 cm, Neptün 5 cm, Dünya ve Venüs 4 cm, Mars 3 cm, Merkür 2 cm. Bu boylar gerçek oranlara uymaz ama büyük-küçük sırasını doğru gösterir. Maketinin üzerine "ölçeksizdir" notu yazmak öğretmenine konuyu anladığını gösterir.
Uzaklık ölçeği: okul koridoruna ya da bahçeye Güneş Sistemi
Uzaklıkları astronomik birim (AB) ile ölçeriz: 1 AB, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklıktır (yaklaşık 149,6 milyon km). NASA tablosundaki ortalama uzaklıkları AB'ye çevirip iki ölçek hesapladık. Bahçe ölçeğinde 1 AB = 1 metredir ve Neptün yaklaşık 30 metreye düşer; koridor ölçeğinde Neptün 10 metreye konur.
| Gezegen | Güneş'e uzaklık (milyon km) | AB | Bahçe: Neptün ≈ 30 m | Koridor: Neptün = 10 m |
|---|---|---|---|---|
| Merkür | 57,9 | 0,39 | 0,39 m | 13 cm |
| Venüs | 108,2 | 0,72 | 0,72 m | 24 cm |
| Dünya | 149,6 | 1,00 | 1,00 m | 33 cm |
| Mars | 228,0 | 1,52 | 1,52 m | 50 cm |
| Jüpiter | 778,5 | 5,20 | 5,20 m | 1,72 m |
| Satürn | 1.432,0 | 9,57 | 9,57 m | 3,17 m |
| Uranüs | 2.867,0 | 19,16 | 19,16 m | 6,35 m |
| Neptün | 4.515,0 | 30,18 | 30,18 m | 10 m |
Bahçe ölçeğini bir şerit metre ve sekiz kâğıt bayrakla kurabilirsin. Asıl şaşırtıcı olan şu: Bu ölçekte (1 AB = 1 m) Güneş yalnızca 9 milimetrelik bir boncuk, Jüpiter 1 milimetrelik bir kum tanesi, Dünya ise 0,09 milimetrelik bir toz zerresi olur. Yani hem boyutları hem uzaklıkları aynı ölçekte gösteren bir maket, sınıfa değil ancak bir futbol sahasına sığar ve gezegenler gözle zor görülür. Güneş Sistemi'nin sınırları ise bundan da öteye uzanır; merak edersen Güneş Sistemi nerede biter sayfasını oku.
Asma model mi, zemin modeli mi?
- Asma model: Bir hula çemberi ya da tel askı alırsın, Güneş'i ortaya, gezegenleri farklı uzunlukta misinalarla çevreye bağlarsın. Görünüşü etkileyicidir ama taşırken ipler dolanır; okulda tavana asılacaksa uygundur.
- Zemin modeli: 50x70 cm kalın karton ya da köpük pano üzerine yörüngeler çizilir, gezegenler farklı boyda şişlere takılır. Taşıması ve sergilemesi kolaydır.
- Duvar panosu: Topları ikiye kesip yarım küreleri bir fon kartonuna yapıştırırsan düz, sınıf duvarına asılabilir bir pano elde edersin.
Gezegenleri tanıdığını göstermek için eşleştirme kâğıdını da maketinin yanına ekleyebilirsin.
Merak edebileceklerin
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin
