Bruce Degen
Sihirli Okul Otobüsü dizisinin çizeri Bruce Degen, Bayan Frizzle'ın sınıfını roket otobüsle Güneş Sistemi'ne götürerek kuşaklar boyu çocuklara bilimi sevdiren Amerikalı illüstratördü.
- Doğum tarihi
- 14 Haziran 1945
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Çocuk kitabı illüstratörü ve yazarı
- Rolü
- Yazar
- Ölüm tarihi
- 7 Kasım 2024
Bruce Degen kimdir?
Bruce Degen (14 Haziran 1945 – 7 Kasım 2024), Amerikalı çocuk kitabı illüstratörü ve yazarıdır. En çok, Joanna Cole'un yazdığı Sihirli Okul Otobüsü (The Magic School Bus) dizisinin çizeri olarak tanınır. Bu dizide Bayan Frizzle ve öğrencileri, istediği şeye dönüşebilen bir okul otobüsüyle insan vücudunun içine, yerin derinliklerine ve Güneş Sistemi'ne "okul gezisine" çıkar. Degen'in çizdiği, roketle uzaya fırlayan sarı otobüs, dünyanın dört bir yanında birkaç kuşak çocuğun gezegenlerle ilk tanışmasının simgesi oldu.
Degen yalnızca bu diziyle sınırlı bir sanatçı değildi. Jane Yolen'ın uzayda geçen parodi dizisi Commander Toad'ı, Nancy White Carlstrom'un Jesse Bear kitaplarını resimledi; Jamberry, Daddy Is a Doodlebug ve I Gotta Draw gibi kitapları hem yazdı hem çizdi. Yaklaşık yarım asırlık kariyeri, mizahla bilgiyi aynı sayfada buluşturmanın en başarılı örneklerinden biri sayılır.
Hayatı
Degen, New York'un Brooklyn ilçesindeki Brownsville semtinde doğdu ve orada büyüdü. Çocukluğu, kentin kalabalığıyla yazlarını geçirdiği New York eyaletinin kırsal kuzeyi arasında bölündü; orada yabani böğürtlen topladığı günler, yıllar sonra Jamberry'ye (1983) ilham verdi. İlkokulda derslerden çabuk sıkılan, yaramaz bir öğrenciydi. Öğretmeni Miss Rich, onu sınıfın arkasında resim yapmaya bıraktığında sakinleştiğini fark etti; Degen yıllar sonra bu öğretmeni, Brooklyn'de yaşayan ressam köpek Charlie Muttnik'i anlattığı I Gotta Draw kitabına koydu.
Ortaokuldan sonra bugün LaGuardia Lisesi olarak bilinen Müzik ve Sanat Lisesi'ne girdi. Bir öğretmeninin yönlendirmesiyle Manhattan'daki Cooper Union'da güzel sanatlar lisansı aldı, ardından Brooklyn'deki Pratt Enstitüsü'nde baskı resim ve resim dalında yüksek lisans yaptı. Kendi anlatımına göre yüksek lisans sergisini asarken duvara asılacak sanat yapma fikrinden sıkıldığını fark etti. Bir Norman Rockwell sergisinde ziyaretçilerin resimlerin önünde kıkırdadığını görünce yönünü mizahi illüstrasyona çevirdi. Akşamları aldığı tek bir çocuk kitabı kursundan çizimlerle dolu bir dosyayla çıktı ve Manhattan'daki yayınevlerini tek tek dolaştı.
1960'lardan 1980'lerin sonuna kadar New York'un devlet okullarında resim öğretmenliği yaptı; reklam tasarımı, opera dekoru boyama, baskı resim ve İsrail'de bir taş baskı (litografi) atölyesini yönetmek de iş hayatının parçalarıydı. 1975'te çocuk kitaplarına başladı; ilk kitabı Aunt Possum and the Pumpkin Man oldu. 1968'de Christine Bostard'la evlendi. Aile 1990'a kadar Brooklyn Heights'ta yaşadı, sonra Connecticut'ın Newtown kasabasına taşındı; bu taşınmada, aynı kasabaya yerleşmiş olan Joanna Cole'la dostluğu belirleyici oldu. İki oğlundan Benjamin ressam, Alex illüstratördür. Degen, 7 Kasım 2024'te Newtown'da pankreas kanseri nedeniyle 79 yaşında öldü.
Uzaya ilk yolculuk: Commander Toad
Degen'in uzayla ilk büyük buluşması, Jane Yolen'ın yazdığı Commander Toad dizisiydi. Kariyerinin ilk başarılarından sayılan Commander Toad and the Planet of the Grapes 1982'de çıktı. Dizi, popüler bilimkurgunun kurbağalarla yapılmış, kelime oyunlarıyla dolu bir parodisidir: Komutan Kurbağa ve mürettebatı "Star Warts" adlı gemileriyle galaksiyi dolaşır, her kitap ayrı bir görev anlatır. Yıldız Savaşları'na yapılan göndermeler kadar her bölümde yeni bir göreve çıkan mürettebat yapısıyla Uzay Yolu'na da selam verir. Commander Toad and the Big Black Hole (1983), Commander Toad and the Dis-asteroid (1985), Commander Toad and the Intergalactic Spy (1986) ve Commander Toad and the Space Pirates (1987) gibi kitaplarda kara delikten asteroide uzayın temel kavramları, okumayı yeni söken çocuklar için bir macera dekoruna dönüşür. Degen bu diziyi anlatırken, uzayda dolaşan kurbağalar ve kelime oyunlarıyla dolu bir dünya çizdiğini söylerdi.
Sihirli Okul Otobüsü
Degen'in hayatını değiştiren telefon 1984'te geldi. Scholastic yayınevinin editörü Craig Walker'ın bir sorunu vardı: Okul kitap kulüplerinde çocuklar ciddi bilim kitaplarını sipariş etmiyor, en saçma şaka kitapları ise tükeniyordu. Walker, bilimi mizahla evlendirecek bir dizi istiyordu. Hem bilim hem mizah kitapları yazmış olan Joanna Cole'u yazar olarak ikna etmişti; Degen'e ise işin "hayatının en büyük baş ağrısı" olacağını, çok araştırma ve sayısız düzeltme gerektireceğini açıkça söyledi. Degen önce çekindi, ama teklif ikna ediciydi.
İlk kitap The Magic School Bus at the Waterworks (Su Arıtma Tesisinde) 1986'da çıktı. Cole'un ilk konu olarak şehrin su sistemini seçmesinin bir nedeni vardı: Böyle sıradan görünen bir konuyu çekici yapabilirlerse dinozorlar ve uzay gibi parlak konularda da başarılı olacaklardı. Dizinin kahramanı, öğrencilerinin "Friz" diye andığı öğretmen Bayan Frizzle'dır; sınıfın evcil kertenkelesi Liz de her geziye katılır. Kitaplar sınıftaki bir öğrencinin ağzından anlatılır.
Cole ve Degen ana dizide on dört bilim kitabı hazırladı; son ortak kitapları, Cole'un 2020'deki ölümünden sonra yayımlanan The Magic School Bus Explores Human Evolution oldu. 2001'de başlayan Ms. Frizzle's Adventures dizisinde ise Bayan Frizzle bu kez sihirli bir saatle zamanda yolculuk eder; eski Mısır, ortaçağ şatoları ve imparatorluk Çin'i üzerine üç sosyal bilgiler kitabı çıktı. Degen'in kendi hesabıyla ikili toplam on yedi kitap yaptı. Dizi dünya çapında 93 milyondan fazla sattı; 1994-1997 arasında yayımlanan animasyon dizisiyle birlikte kitap, yazılım, sergi ve televizyonu kapsayan geniş bir markaya dönüştü. Talep o kadar arttı ki kendilerinden yılda elli kitap istendi. İkili bunu kabul etmedi; yan kitapları ayrı bir ekip hazırladı, Cole ile Degen ise bu yüzlerce kitabın editörlüğünü ücretsiz üstlenerek karakterlerin tutarlılığını korudu.
Güneş Sisteminde Kayıp: roket otobüs
Dizinin uzay kitabı The Magic School Bus Lost in the Solar System (Sihirli Okul Otobüsü Güneş Sisteminde Kayboluyor) 1990'da yayımlandı. Sınıf planetaryumdaki gösteriye gider, ama planetaryum tamir nedeniyle kapalıdır. Okula dönerken otobüs bir roket gibi havalanır ve uzaya çıkar. Çocuklar gezegenleri tek tek ziyaret eder; asteroit kuşağında ise Bayan Frizzle'ı kaybedip uzayda yalnız kalırlar. Bu kitaptaki roket otobüs, zamanla bütün dizinin simgesi hâline geldi.
Kitabın gücü, her gezegeni bir "gezi durağı" olarak somutlaştırmasıydı: Okur, Güneş Sistemi'nin ölçeğini, gezegenlerin birbirinden ne kadar farklı olduğunu otobüsün penceresinden görür. Kitap yazıldığında Plüton dokuzuncu gezegen sayılıyordu; Uluslararası Astronomi Birliği 2006'da onu cüce gezegen sınıfına aldı. Bu değişiklik, kitabı ilk okuyan kuşak için bilimin kesinleşmiş bir liste değil, yeni gözlemlerle güncellenen bir süreç olduğunu gösteren güzel bir örnek oldu. Dizinin sonraki uyarlamalarında da uzay ön planda kaldı; devam dizisi The Magic School Bus Rides Again'in 2020-2021'de yayımlanan ve Joanna Cole'un anısına adanan özel bölümlerinden biri, "Kids in Space" adını taşıyordu.
Bilimle ilişkisi: masal ile gerçeğin sınırı
Degen bir bilim insanı değildi, ama dizideki çalışma yöntemi bir bilim editörünün titizliğine yakındı. Süreç şöyle işliyordu: Cole konuyu seçip araştırır, kullandığı kaynak kitapları Degen'e gönderirdi; Degen kendi ek malzemesini bulup taslak çizimleri hazırlardı. Ardından editör sayfaları ilgili alandaki bir ya da iki uzmana okutur, gelen görüşlere göre metin ve çizimler yeniden düzenlenirdi. Bu yüzden her kitap yaklaşık bir yıl sürdü. Degen, dinozor kitabı için Yale Peabody Müzesi'nden bir danışmanın Cole'un mutfak masasına gerçek dinozor dişleri dizdiğini, et yiyenlerle ot yiyenlerin dişlerindeki farkı orada öğrendiklerini anlatırdı.
Dizinin en akıllıca buluşlarından biri, her kitabın sonundaki "gerçek mi, uydurma mı" sayfasıydı. Burada, hikâyenin hangi bölümlerinin bilimsel bilgiye, hangilerinin masala dayandığı esprili bir dille ayrılır: Otobüs gerçekte roket olamaz, çocuklar küçülüp kan hücresi boyutuna inemez. Bu sayfa, çocuklara bilgi vermenin ötesinde, bir kaynağı eleştirel okumayı da öğretir. Degen'in çizimleri ise bu ayrımı görsel olarak taşır: Otobüsün dönüştüğü roket ya da denizaltı kadar, pencereden görünen gezegen, kaya katmanı ya da organ da araştırmaya dayanır; böylece masal sahnenin çerçevesi olur, bilgi ise içeriği.
Ödülleri ve eleştirmenlerin değerlendirmesi
Degen'in kendi yazıp çizdiği Jamberry, Amerika Çocuk Araştırmaları Derneği'nin (Child Study Association of America) Yılın Çocuk Kitabı listesine girmek de dahil birçok övgü aldı ve 1983'ten bu yana baskısı hiç tükenmedi. Sihirli Okul Otobüsü dizisi ise eleştirmenlerden erken bir onay aldı: The New York Times, 1988'de dizinin ikinci kitabı The Magic School Bus Inside the Earth'ü değerlendirirken, Cole ile Degen'in çocuklara bilim anlatmanın gördüğü en taze ve en eğlenceli yolunu bulduğunu, dizi tamamlandığında ilkokul fen eğitiminin eskisi gibi olmayacağını yazdı.
Degen ve eşi Christine, eğitim aldığı Cooper Union'ın ömür boyu bağışçıları arasında yer aldı; Newtown'daki Hattertown tarihi bölge komisyonunda da görev yaptılar.
Etkisi
Bruce Degen'in mirası, çocukların bilimle ilk karşılaşmasını bir ödev olmaktan çıkarıp maceraya dönüştürmesidir. Kitaplar 1980'lerin sonundan bu yana okullarda okunduğu için, birkaç kuşak çocuk gezegenlerle ilk kez roketle uçan bir okul otobüsünün penceresinden tanıştı. Degen'in kalabalık, ayrıntılı ve esprili sayfaları, okuru her okumada yeni bir ayrıntı bulmaya çağırır; bu da kitapların sınıflarda yıllarca elden ele dolaşmasını sağladı. Uzayı çocuklara anlatan kitapların kuşaklar boyu nasıl işlediğini merak edenler için Küçük Prens yazımız da asteroitlerle masal arasındaki benzer bir köprüyü ele alıyor.






















