Jeff Forshaw
İngiliz kuramsal fizikçi Jeff Forshaw, Brian Cox ile yazdığı Why Does E=mc²?, The Quantum Universe, Universal ve Black Holes kitaplarıyla göreliliği, kuantumu ve kozmosu geniş okura anlattı.
- Doğum tarihi
- 26 Şubat 1968
- Ülke
- Birleşik Krallık
- Görevi
- Kuramsal fizikçi ve bilim yazarı
- Rolü
- Yazar
Jeff Forshaw kimdir?
Jeffrey Robert Forshaw (doğumu 26 Şubat 1968), İngiliz kuramsal fizikçi, parçacık fizikçisi ve popüler bilim yazarıdır. Manchester Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü'nde kuramsal fizik profesörüdür. Uzmanlık alanı kuantum renk dinamiği (İngilizce kısaltmasıyla QCD), yani atom çekirdeğini oluşturan kuarkları ve onları bir arada tutan gluonları açıklayan kuramdır. Geniş okur kitlesi onu, eski öğrencisi ve uzun süreli çalışma arkadaşı Brian Cox ile birlikte yazdığı kitaplardan tanır: Why Does E=mc²? (2009), The Quantum Universe (2011), Universal (2016) ve Black Holes (2022). Forshaw, Mayıs 2026'da Royal Society'nin (Birleşik Krallık'ın ulusal bilim akademisi) üyeliğine seçildi.
Bir bilimkurgu yazarı değil; ama kitapları ve danışmanlık yaptığı BBC belgeselleri, görelilikten kuantum fiziğine, yıldızların ölümünden kara deliklere kadar uzay biliminin en zor konularını meraklı okura açan eserler arasındadır. Uzay Gündem'in kitaplık bölümünde bu yüzden yer alır.
Hayatı ve eğitimi
Forshaw, İngiltere'nin kuzeybatısında, Wigan yakınlarındaki Atherton kasabasındandır. Hesketh Fletcher High School'da okudu, lise bitirme sınavlarına (A level) Wigan and Leigh College'da hazırlandı ve oradaki öğretmenlerini mesleğinde belirleyici bir etki olarak anar. Oxford Üniversitesi'nin Oriel College'ında fizik okudu ve 1989'da birincilik derecesiyle mezun oldu. Doktorasını 1992'de Manchester Üniversitesi'nde kuramsal fizik alanında tamamladı; tezi, fotonun parton içeriği ve fotonların yol açtığı "minijet"ler üzerineydi. Parton, protonu ya da başka parçacıkları oluşturan kuark ve gluonlar için kullanılan ortak addır.
1992-1995 arasında Oxfordshire'daki Didcot kasabası yakınlarında bulunan Rutherford Appleton Laboratuvarı'nda, tanınmış parçacık fizikçisi Frank Close'un grubunda doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştı. Öğrenciyken öğretmen olmayı düşünüyordu, ancak doktorasının ardından üniversitede ders vermeye başladı. 2004'te Manchester Üniversitesi'nde parçacık fiziği profesörü oldu. Manchester'da yaşıyor ve iki kızı var.
Bilime katkısı: parçacık fiziği
Forshaw'un araştırmaları, dünyanın büyük parçacık hızlandırıcılarından gelen verilerin madde hakkında ne söylediğini anlamaya yöneliktir. Almanya'daki HERA, ABD'deki Tevatron ve CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın (LHC) verileriyle çalıştı; özellikle LHC'nin ATLAS ve CMS deneylerinde, yüksek enerjili çarpışmalarda parçacıkların nasıl davrandığıyla ilgilendi. Hakemli bilimsel dergilerde yüzden fazla makalesi yayımlandı; bunlar arasında çarpışmalarda yayılan gluonların sıralanması, kuantum alan kuramı ve mezonların (bir kuark ve bir karşıt kuarktan oluşan parçacıklar) "holografik" dalga fonksiyonu üzerine çalışmalar vardır. Kendi sayfasında işini, parçacık fiziği deneylerinden gelen verilerin maddenin temel yapı taşları ve bunların etkileşimleri hakkında ne anlattığını çözmeye çalışmak diye özetler.
Akademik kitapları da bu alandadır. Douglas Ross ile yazdığı QCD and the Pomeron (1997, Cambridge University Press), yüksek enerjili parçacık fiziğinde "pomeron" adı verilen nesneyi inceleyen, bu konudaki ilk kitap olarak tanımlanan ileri düzey bir ders kitabıdır. Gavin Smith ile yazdığı Dynamics and Relativity (Dinamik ve Görelilik, 2009, Wiley) ise klasik mekanik ve görelilik üzerine bir lisans ders kitabıdır. Forshaw, üniversite öğrencilerine yönelik Manchester Physics Series ders kitabı dizisinin de editörüdür.
Brian Cox ile ortaklık ve uzay kitapları
Forshaw ile Cox'un dostluğu 1995 dolayında, Forshaw'un Cox'a ileri kuantum alan kuramı dersi verdiği sırada başladı; ikisi aynı yaştaydı ama biri öğretmen, öbürü öğrenciydi. Bu ilişki zamanla dört popüler bilim kitabı üreten uzun soluklu bir yazarlık ortaklığına dönüştü.
Why Does E=mc²? (and Why Should We Care?) (E=mc² Neden? Ve Bunu Neden Önemsemeliyiz?) Temmuz 2009'da yayımlandı. Kitap, Einstein'ın görelilik kuramını ve ünlü kütle-enerji eşdeğerliği denklemini, Büyük Patlama'dan LHC'ye uzanan sonuçlarıyla birlikte anlatır. Guardian ve New Scientist gibi yayınlardan olumlu eleştiriler aldı, 2010'da Royal Society Bilim Kitabı Ödülü'nün kısa listesine girdi.
The Quantum Universe: Everything That Can Happen Does Happen (Kuantum Evren: Olabilecek Her Şey Olur) Ekim 2011'de Penguin'den çıktı. Yazarlar amaçlarının kuantum kuramını gizemden arındırmak olduğunu söyler. Kitap dalga-parçacık ikiliğinden başlayıp Richard Feynman'ın yol integrali yaklaşımını teknik olmayan bir dille anlatır; belirsizlik ilkesine, atomlardaki enerji düzeylerine, transistörlerin çalıştığı yarı iletkenlere, Feynman diyagramlarına, Pauli dışlama ilkesine ve Standart Model'e uzanır. Daha matematiksel olan sonsözü, kuantum mekaniğinin yıldız evrimindeki rolünü işler ve kararlı bir beyaz cücenin sahip olabileceği en büyük kütle olan Chandrasekhar sınırını türetir. The Economist kitabı 2011'in yılın kitapları listesine aldı.
Universal: A Guide to the Cosmos (Evrensel: Kozmos Rehberi) Eylül 2016'da Penguin'den yayımlandı. Evrenle ilgili temel soruları ve bu sorulara yanıt arayan astronomiyi konu alır; okura yalnızca bilgi vermeyi değil, bilimin bu yanıtlara nasıl ulaştığını göstermeyi amaçlar. Guardian kitabı yazarların başyapıtı diye niteledi, New Scientist yılbaşı kitap önerileri arasına koydu. İkilinin dördüncü popüler bilim kitabı Black Holes (Kara Delikler) Ekim 2022'de HarperCollins'ten çıktı ve evrenin en uç nesnelerini, yani kara delikleri konu alır. The Quantum Universe ile Universal'ın kapaklarını, Joy Division ve New Order albüm kapaklarıyla tanınan tasarımcı Peter Saville tasarladı.
Belgeseller ve bilim iletişimi
Forshaw, BBC'nin birçok bilim yapımında bilim danışmanı olarak çalıştı. Brian Cox'un sunduğu Güneş Sisteminin Harikaları (2009-2010) ve Evrenin Harikaları (2010-2011) dizileri, 2012'deki Wonders of Life (Yaşamın Harikaları), 2011'deki A Night with the Stars ve 2013'teki The Science of Doctor Who belgeseli bunlar arasındadır. Bu sonuncusu, adından da anlaşılacağı gibi, uzun soluklu bilimkurgu dizisi Doctor Who'nun bilimine odaklanıyordu. BBC'nin Horizon belgesel dizisinin kütleçekim ve zaman üzerine iki bölümünde (2008 ve 2009) ve National Geographic kanalının Naked Science dizisinin zaman makinesi bölümünde (2008) de danışmanlık yaptı.
Gazetelerde ve dergilerde madde-karşıt madde, Büyük Patlama, Higgs bozonu, kuantum bilgisayarlar, süpersimetri, Planck uydusu, karanlık madde ve nükleer füzyon gibi konularda yazılar yazdı; The Observer gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. TED Studies için öğretmen ve öğrencilere yönelik Physics – The Edge of Knowledge (Fizik: Bilginin Sınırı) adlı bir konuşma ve eğitim materyali dizisini hazırlayanlar arasında yer aldı. Okulları ve kolejleri sık sık ziyaret ederek gençlerle konuşur; BBC'nin 6-12 yaş çocuklara yönelik haber programı Newsround'da Higgs bozonunu anlattı. Bilim kafelerinde (SciBar ve Café Scientifique) düzenli konuşmalar yapar ve üstün yetenekli çocukları destekleyen Potential Plus UK adlı yardım kuruluşunun elçisidir.
2008'de İngiltere'de fizik araştırma bütçelerine yönelik kesintilere karşı, kuramsal parçacık fiziği alanından yaklaşık 350 fizikçinin imzaladığı ve dönemin ilgili bakanına gönderilen mektuba imza attı. O dönemde, 60 yıl önce yapılan temel kuantum fiziği araştırmalarının bugün her ev bilgisayarındaki milyarlarca transistörü mümkün kıldığını hatırlatarak temel araştırmanın ekonomik değerini savundu.
Ödülleri
- 1999: İngiltere Fizik Enstitüsü (IOP) Maxwell Madalyası ve Ödülü, parçacık fiziğine katkıları için
- 2010: Why Does E=mc²? ile Royal Society Bilim Kitabı Ödülü kısa listesi
- 2013: IOP Kelvin Madalyası ve Ödülü, karmaşık fizik fikirlerini geniş kamuoyunun anlamasına yardım eden çalışmaları için
- 2026: Royal Society üyeliği (FRS)
Etkisi
Forshaw'un en belirgin etkisi, en zor fizik konularını "basitleştirip geçmek" yerine okura gerçekten açıklamaya çalışmasıdır. Fizik Enstitüsü, Kelvin Madalyası gerekçesinde onu bilimi yalnızca betimlemekle yetinmeyip açıklamayı hedefleyen ve milyonlarca kişiye ulaşan bir bilim iletişimcisi olarak tanımladı. Cox ile yazdığı kitaplarda denklemlerden kaçmaz; The Quantum Universe'ün sonsözünde beyaz cücelerin kütle sınırını adım adım hesaplaması bunun tipik örneğidir. Bu yaklaşım bazı eleştirmenlere göre kitapları "kolay okunmayan" eserler yapsa da, okuru bir yıldızın neden çöktüğünü kendi hesabıyla görebileceği noktaya taşıması bakımından değer gördü.
Belgeseller tarafında ise Cox'un sunduğu Harikalar dizilerine bilim danışmanı olarak katkı verdi; bu yapımlar Güneş Sistemi'ni, evreni ve yaşamı ekrandan geniş bir izleyici kitlesine anlattı. Royal Society'nin 2026'daki üyelik kararı, hem araştırmacı hem de bilim anlatıcısı olarak verdiği emeğin bilim camiasındaki karşılığıdır.






















