Doctor Who (Doctor Who)

1963'te BBC'de yayına başlayan Doctor Who, Guinness Rekorlar Kitabı'na dünyanın en uzun soluklu bilim kurgu dizisi olarak geçti. 1989'da yayına ara verilen dizi, 1996'daki başarısız bir film denemesinin ardından 2005'te yeniden başlatıldı ve bu kez hem Birleşik Krallık'ta hem de dünyada eskisinden çok daha büyük bir kitleye ulaştı. Bu yazı, 2005'te başlayan ve "yeni dönem" olarak anılan bu bölümü ele alıyor.

Doctor Who'yu benzersiz kılan şey, sınırsız esnekliği. Bir bölüm Antik Roma'da, bir sonraki milyarlarca yıl sonra, Güneş'in ölümüne tanıklık eden bir uzay istasyonunda geçebiliyor. Bu da diziyi hem macera hem korku hem de dram olarak işleyebilen, her kuşaktan izleyiciye seslenen bir yapım hâline getiriyor.

Konusu

Dizinin kahramanı, kendisini yalnızca "Doktor" olarak tanıtan bir yabancı. Doktor, Zaman Lordları adlı insansı bir türden; görünüşte insana benzese de iki kalbi var ve yüzlerce yıldır yaşıyor. Zamanda ve uzayda yolculuk etmek için kullandığı TARDIS, dışarıdan bakınca eski bir İngiliz polis kulübesine benziyor; içerisi ise dışından çok daha büyük.

Doktor genellikle Dünya'dan bir yol arkadaşıyla seyahat ediyor ve gittiği her yerde tehlikedeki insanları ya da uygarlıkları korumak için silah yerine aklını, bilgisini ve merakını kullanıyor. Dizinin en ustaca fikirlerinden biri "yenilenme": Doktor ölümcül biçimde yaralandığında yeni bir bedene ve kişiliğe kavuşuyor. Bu sayede başrol oyuncusu değişse bile hikâye kesintisiz sürebiliyor; her yeni Doktor hem tanıdık hem de taze bir karakter oluyor.

Yapım ve oyuncular

Yeni dönemi yazar ve yapımcı Russell T Davies başlattı; yapım Galler'in başkenti Cardiff'e taşındı. Davies'in ardından dizinin yönetimini 2010'da Steven Moffat, 2018'de Chris Chibnall devraldı. Davies, 2023'te dizinin 60. yılı için geri döndü; bu dönemde yapım Bad Wolf şirketiyle birlikte yürütüldü ve Disney+ dizinin Birleşik Krallık dışındaki yayınını üstlendi. Disney'in bu ortaklıktan iki sezonun ardından çekildiği 2025 sonbaharında açıklandı.

2005'ten bu yana Doktor'u sırasıyla Christopher Eccleston, David Tennant, Matt Smith, Peter Capaldi, Jodie Whittaker, yeniden David Tennant ve Ncuti Gatwa canlandırdı. Jodie Whittaker, rolü üstlenen ilk kadın oyuncu oldu. Billie Piper, Freema Agyeman, Catherine Tate, Karen Gillan, Jenna Coleman ve Millie Gibson gibi oyuncular da Doktor'un unutulmaz yol arkadaşlarına hayat verdi.

Yeni dönem, eski dizinin mirasını reddetmeden yeni izleyicilere açılmayı başardı. Daleklar ve Siber Adamlar gibi klasik düşmanlar modern efektlerle geri dönerken, Ağlayan Melekler gibi yeni yaratıklar da kısa sürede popüler kültüre yerleşti. Dizinin başarısı Torchwood ve The Sarah Jane Adventures gibi yan dizilerin doğmasını sağladı. Her bölümün kendi içinde tamamlanan bir macera sunması ve sezonlara yayılan gizemli bir ana hikâye barındırması, diziyi hem tek tek bölümler hâlinde hem de baştan sona izlemeye uygun kılıyor. Dizinin müziği ve TARDIS'in kendine özgü kalkış sesi de kuşaktan kuşağa aktarılan bir simge hâline geldi.

Bilim ne diyor?

Doctor Who'nun bilimi çoğu zaman göz kırparcasına esnek; ama dizinin temelindeki zaman yolculuğu sorusu, fiziğin gerçekten ciddiyetle tartıştığı bir konu. İlginç olan şu ki geleceğe yolculuk bir anlamda zaten mümkün. Einstein'ın görelilik kuramına göre hızlı hareket eden bir saat, duran bir saate göre daha yavaş işler. Uluslararası Uzay İstasyonu'nda aylar geçiren astronotlar, Dünya'dakilere göre saniyenin binde biri mertebesinde daha az yaşlanmış olarak dönüyor. Bu fark, uydu konum sistemlerinin saatleri sürekli düzeltilerek hesaba katılıyor; aksi takdirde konum hesapları her gün kilometrelerce sapardı.

Geçmişe yolculuk ise çok daha tartışmalı. Görelilik denklemlerinin bazı egzotik çözümleri, örneğin solucan delikleri, kâğıt üzerinde zamanda geriye giden yollara izin veriyor gibi görünüyor; ama bunların gerçekten var olup olamayacağı ve "büyükbaba paradoksu" gibi çelişkilerin nasıl çözüleceği bilinmiyor. Stephen Hawking, fizik yasalarının geçmişe yolculuğu engelleyecek biçimde işlediğini öne süren bir "kronoloji koruma" varsayımı önermişti. TARDIS'in dışından büyük iç mekânı ise bilinen fizikle açıklanamıyor; dizi bunu "boyutsal mühendislik" diyerek geçiştiriyor.

Dizinin başlangıçta bilim ve tarih öğreten bir aile programı olarak tasarlandığını da hatırlatalım. Yeni dönemde de pek çok bölüm, kara delikler, Güneş Sistemi'nin geleceği ya da evrenin sonu gibi kavramları izleyicilere merak uyandıracak biçimde sunuyor.

Neden izlemeli?

Doctor Who, şiddet yerine merakı, zekâyı ve şefkati kahramanlık olarak öne çıkaran nadir bir dizi. Korkutucu yaratıklarla dolu bölümleriyle gençleri ekrana bağlarken, kayıp, yalnızlık ve değişim üzerine derin hikâyeleriyle yetişkinleri de etkiliyor. Her yeni Doktor ile dizinin yeniden doğabilmesi, izlemeye başlamak için hiçbir zaman geç olmadığı anlamına geliyor; 2005'teki ilk bölüm bunun için ideal bir kapı.

Kısaca

• Yeni dönem başlangıcı: 2005 (özgün dizi 1963)
• Yapımcı: BBC (Russell T Davies, Steven Moffat, Chris Chibnall dönemleri)
• Sezon: 2005-2025 arası 15 sezon ve özel bölümler
• Tür: Bilim kurgu, macera
• Rekor: Dünyanın en uzun soluklu bilim kurgu dizisi