Gherman Titov

Gherman Stepanoviç Titov (Türkçe kaynaklarda çoğunlukla German Titov; 11 Eylül 1935 – 20 Eylül 2000), 6 Ağustos 1961'de Vostok 2 ile uzaya çıkan Sovyet kozmonotudur. Yuri Gagarin'den sonra Dünya'nın çevresinde yörüngede dolaşan ikinci insan oldu. Yaklaşık 25 saat süren uçuşu, bir insanın uzayda bir günden uzun kalabildiğini ilk kez gösterdi. Titov uzayda uyuyan, uzay hastalığına yakalanan ve Dünya'yı yörüngeden elle fotoğraflayan ilk insan olarak da tarihe geçti. Uzaya çıktığında 26 yaşına bir ay vardı; Dünya yörüngesine çıkan en genç insan unvanı hâlâ onda.

Altay'dan kozmonot birliğine

Titov, Batı Sibirya'daki Altay Krayı'na bağlı Verhneye Jilino köyünde doğdu. Bu yüzden Asya'da doğan ilk uzay yolcusu olarak da anılır. Stalingrad Askerî Havacılık Okulu'nu bitirerek Sovyet Hava Kuvvetleri'nde pilot oldu. 1960'ta, Sovyetler Birliği'nin ilk kozmonot grubuna seçilen Hava Kuvvetleri pilotları arasına girdi.

Gruptaki adaylar arasından ilk uçuş için iki isim öne çıktı: Gagarin ve Titov. Görevlendirmeler 8 Nisan 1961'de resmîleşti. Kozmonot eğitiminin başındaki Nikolay Kamanin, 5 Nisan tarihli günlüğünde Titov'u seçmesini engelleyen tek şeyin, bir günlük uçuş için daha güçlü kişiye ihtiyaç duyulması olduğunu yazmıştı. Yani Kamanin, Titov'u daha uzun ve zorlu olacak ikinci uçuşa saklıyordu. Karar 9 Nisan'da kozmonotlara bildirildiğinde Gagarin çok sevindi, Titov ise hayal kırıklığına uğradı. 12 Nisan 1961'deki Vostok 1 uçuşunda Titov, Gagarin'in yedeğiydi.

Neden bir tam gün?

Vostok 1'in başarısından sonra baş tasarımcı Sergey Korolyov ikinci uçuşun süresini uzatmak istedi. Uçuş hekimleri buna karşı çıktı: altı tur süren Korabl-Sputnik 2 görevinde uzaya gönderilen köpeklerde kasılmalar görülmüştü ve hekimler üç turdan uzun bir insanlı uçuşu riskli buluyordu. Korolyov'un karşı argümanı yörünge geometrisine dayanıyordu. Kapsülün güney Rusya'ya inebilmesi için Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönerek iniş bölgesini yeniden kapsülün altına getirmesi, yani yaklaşık 24 saat beklenmesi gerekiyordu; daha kısa bir uçuş, inişin Pasifik Okyanusu'na denk gelmesi demekti. Sonunda bir günlük plan kabul edildi. Kapsülde iyileştirilmiş bir televizyon yayın sistemi ve daha iyi bir iklimlendirme düzeni de vardı.

Vostok 2: Kartal'ın 25 saati

Vostok 2, 6 Ağustos 1961'de Moskova saatiyle 08.57'de Baykonur Uzay Üssü'nden fırlatıldı. Titov'un çağrı adı "Oryol", yani Kartal'dı; yedeği ise Andriyan Nikolayev'di. Kapsül alçak Dünya yörüngesine yerleşti ve Radyo Moskova uçuşu kısa süre sonra dünyaya duyurdu.

Titov ilk turunda, Afrika'nın üzerinden geçerken kapsülün yönelimini bir süre elle kontrol etti ve kumandaların iyi çalıştığını bildirdi. Sovyet topraklarının üzerinden geçerken Başbakan Nikita Kruşçev'i telsizle selamladı. Uçuş boyunca, uzaydaki bir insanın elle çektiği ilk Dünya fotoğraflarını çekti; profesyonel bir Konvas-Avtomat kamerasıyla da on dakika boyunca Dünya'yı filme aldı. Beşinci turda kapsüldeki kamera, gülümseyen Titov'un görüntülerini yer istasyonlarına iletti. Yedinci turun sonunda kumandayı yeniden eline aldı.

Uçuş her açıdan rahat geçmedi. Ağırlıksızlık başlar başlamaz Titov'u bulantı bastırdı ve yemek yemeye çalıştığında kustu. Bugün uzay adaptasyon sendromu olarak bilinen ve astronotların önemli bir kısmının ilk günlerinde yaşadığı bu durum, ilk kez onda gözlendi. Yedinci turda uyumaya hazırlandı ve sekiz saati aşkın bir uykunun ardından, planlanan uyku süresinin bitiminden 37 dakika sonra uyandı. Böylece uzayda uyuyan ilk insan oldu. Rahatsızlığı uyandıktan sonra da sürdü; ancak on ikinci turdan sonra aniden toparlandı ve kayıtlara göre tamamen işlevsel ve sağlıklı hâle geldi. Bu gözlemler, ağırlıksızlığın insan vücuduna etkilerine dair ilk araştırmaların başlangıç noktası oldu; konunun ayrıntısı uzayın insan vücudunu nasıl değiştirdiğini anlatan sayfamızda.

Sarsıntılı bir dönüş

Dönüşte ciddi bir aksilik yaşandı: komut verildiğinde servis modülü, Titov'un bulunduğu dönüş modülünden ayrılmadı. Atmosfere giriş iki modül birbirine bağlıyken başladı ve birleşik yapı, sürtünmenin yarattığı ısı onları bir arada tutan kayışları eritene kadar şiddetle döndü. Ardından Titov, plana uygun biçimde kapsülden fırlatma koltuğuyla ayrıldı ve kendi paraşütüyle indi. Fırlatılma sırasında kaskı yüzüne çarptı ve burnu kanadı. Titov, 7 Ağustos 1961'de Saratov bölgesindeki Krasnıy Kut yakınlarında yere ayak bastı. Uçuş toplam 1 gün 1 saat 18 dakika sürmüştü ve Titov bu sürede Dünya'nın çevresinde 17 tam tur atmıştı. Sonradan açıklandığı üzere bütün Vostok inişleri bu yöntemle, kozmonotun kapsülden ayrılıp paraşütle inmesiyle yapıldı.

Verileri göster

Uçuş süresi	1 gün 1 saat 18 dakika
Dünya çevresinde tur	17
Titov'un yaşı	25
Kapsülün kütlesi	4.731 kg
Elle filme alınan Dünya görüntüsü	10 dakika
Uykudan geç uyanma	37 dakika

Uçuştan sonra

Titov uçuşun ardından Sovyetler Birliği Kahramanı unvanını aldı ve iki kez Lenin Nişanı ile ödüllendirildi. Ertesi yıl, 3 Mayıs 1962'de, Vostok 2 uçuşunu Uzay Araştırmaları Komitesi'ne (COSPAR) anlatmak için Washington'a gitti; Beyaz Saray'da ABD Başkanı John F. Kennedy ve Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı John Glenn ile bir araya geldi. Aynı yıl Seattle'daki Century 21 Dünya Fuarı'nı ziyaret ettiğinde söylediği "Bütün gün dikkatle etrafa baktım ama orada kimseyi bulamadım. Ne melek gördüm ne Tanrı" sözü sonraki yıllarda Sovyet propagandasında yanlışlıkla Gagarin'e mal edildi. Uzaya ikinci sırada çıkmasına karşın, Gagarin'in uçuş günü olan 12 Nisan'ın Kozmonotluk Günü olarak düzenli kutlanmasını Sovyet hükümetine öneren de Titov oldu.

Titov uzay programında çalışmayı sürdürdü. Spiral programı kapsamında, yörüngeye çıkacak bir uzay uçağının ilk pilotu olmak üzere eğitim aldı. Ancak Gagarin'in 1968'de bir savaş uçağı kazasında ölmesinin ardından Sovyet hükümeti ikinci kozmonotunu da kaybetmeyi göze alamayacağına karar verdi ve Titov'un test pilotluğu sona erdi. Sovyet Hava Kuvvetleri'nde general-albay rütbesine kadar yükseldi, 1992'de emekli oldu. Ardından siyasete atıldı ve 1995'te Rusya Federasyonu Komünist Partisi'nden Devlet Duması'na seçildi.

Titov, 20 Eylül 2000'de Moskova'da 65 yaşındayken saunasında geçirdiği kalp durması sonucu hayatını kaybetti ve Novodeviçi Mezarlığı'na gömüldü. Ay'ın uzak yüzündeki Titov krateri, Vietnam'ın Ha Long Körfezi'ndeki Ti Tốp Adası ve Rusya'nın uydu kontrol merkezlerinden Titov Ana Test ve Uzay Sistemleri Kontrol Merkezi onun adını taşır. Uçuşunun 50. yıl dönümünde, 6 Ağustos 2011'de, Altay Krayı'nın Polkovnikovo köyünde Gherman Titov Müzesi açıldı.

Neden önemli?

Gagarin'in iki saate yakın süren uçuşu insanın uzaya çıkıp dönebileceğini göstermişti; Titov'un uçuşu ise insanın orada yaşayıp çalışabileceğini sınadı. Uzayda uyumak, yemek yemek, kapsülü elle yönetmek ve Dünya'yı belgelemek ilk kez onunla denendi. Yaşadığı uzay hastalığı, insanlı uçuşların tıbbi hazırlığını da şekillendirdi. Dünya yörüngesine ulaşan insanların sıralamasında Gagarin'den sonra gelir; uzaya çıkan insanlar arasında ise Gagarin ile yörünge altı uçuş yapan Amerikalılar Alan Shepard ve Gus Grissom'un ardından dördüncüdür. Uzaya giden en genç insan rekoru, Temmuz 2021'de Hollandalı genç Oliver Daemen'in yörünge altı uçuşuna kadar onda kaldı.

Kısaca

• 11 Eylül 1935'te Altay Krayı'nda doğdu; Asya'da doğan ilk uzay yolcusudur.
• 1960'ta ilk Sovyet kozmonot grubuna seçildi, Vostok 1'de Gagarin'in yedeğiydi.
• 6-7 Ağustos 1961'de Vostok 2 ile 1 gün 1 saat 18 dakika uçtu, Dünya'nın çevresinde 17 tur attı.
• Uzayda uyuyan, uzay hastalığı yaşayan ve Dünya'yı elle fotoğraflayan ilk insandır.
• Dünya yörüngesine çıkan en genç insan unvanı hâlâ ondadır.
• General-albay rütbesiyle 1992'de emekli oldu, 1995'te Devlet Duması'na girdi; 20 Eylül 2000'de Moskova'da öldü.