David Wiesner
Üç Caldecott Madalyası kazanan Amerikalı resimli kitap sanatçısı David Wiesner, sözsüz kitaplarında uzaya gönderilen tohumları, gökyüzündeki bulut istasyonunu ve minik uzaylıları anlatır.
- Doğum tarihi
- 5 Şubat 1956
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Çocuk kitabı yazarı ve illüstratör
- Rolü
- Yazar
David Wiesner kimdir?
David Wiesner (doğumu 5 Şubat 1956), çocuklar için resimli kitaplar yazan ve resimleyen Amerikalı illüstratördür. En çok, hikâyeyi neredeyse hiç kelime kullanmadan yalnızca resimlerle anlatan sözsüz kitaplarıyla tanınır. Amerikan Kütüphaneler Derneği'nin her yıl en seçkin resimli çocuk kitabının illüstratörüne verdiği Caldecott Madalyası'nı üç kez kazandı; bu başarıya ulaşan yalnızca iki sanatçıdan biridir (diğeri Marcia Brown). Kitaplarında fantastik olanla bilimkurgu sık sık iç içe geçer: June 29, 1999'da bir ilkokul öğrencisinin gökyüzüne yolladığı tohumlar ve bir uzay gemisinin mutfağı, Sector 7'de bulutların yönetildiği bir gökyüzü istasyonu, Mr. Wuffles!'ta ise bir ev kedisinin pençesine düşen minicik uzaylılar vardır.
Uzay Gündem'in kitaplık bölümünde Wiesner, çocuklara uzayı ve bilimkurguyu sözcüklerle değil görüntülerle tanıtan yazarların başında yer alır. Kendisi de bu dili çocukken izlediği uzay filmlerinden, özellikle 2001: Bir Uzay Destanı'ndan öğrendiğini anlatır.
Hayatı
Wiesner, ABD'nin New Jersey eyaletindeki Bridgewater Township'te doğup büyüdü ve Bridgewater-Raritan Lisesi'ne gitti. Ardından Rhode Island Tasarım Okulu'ndan (RISD) illüstrasyon dalında güzel sanatlar lisans derecesi aldı. Resmî sitesindeki anlatıma göre çocuk kitapları dünyasına girişi, son sınıfın sonlarına doğru illüstratör Trina Schart Hyman'ın okula gelip bu mesleği anlattığı konuşmayla başladı. RISD yıllarında tuttuğu eskiz defterleri sonradan bir ev yangınında yandı; bunların arasında, 1950'lerin film afişlerini andıran "uzaydan gelen sebzeler" çizimleri de vardı. Wiesner bu çizimleri, ilk kişisel başarısı olan Free Fall kitabının tohumu olarak görür.
İlk kitabı, metnini Gloria Skurzynski'nin yazdığı Honest Andrew'du ve 1980'de Harcourt Brace Jovanovich tarafından yayımlandı. Aynı yıl Avi'nin Man from the Sky romanını da resimledi. Başka yazarların on kadar kitabını resimledikten sonra eşi Kim Kahng ile birlikte Loathsome Dragon'ı (1987) yazdı. Bundan sonra kitaplarını büyük ölçüde tek başına, hem yazar hem çizer olarak üretti. Bugün ailesiyle birlikte Philadelphia yakınlarında yaşıyor.
Uzay filmleriyle büyüyen bir çocuk
Wiesner, yedinci sınıfa geldiğinde Meçhul Dünya (Forbidden Planet), Invaders from Mars ve The Angry Red Planet gibi iyisiyle kötüsüyle bütün uzay ve uzaylı istilası filmlerini izlemiş olduğunu yazar. Ama hiçbiri onu, 1968 sonbaharında sekizinci sınıfa başladığı sırada New Jersey'deki bir sinemada izlediği Stanley Kubrick filmine hazırlamamıştı. Filmi ilk izleyişinde ne gördüğünden emin olamadı ama yeniden görmek istedi; videonun olmadığı o yıllarda, gösterime girdiği ilk on yıl içinde filmi yirmi beş kez sinemada izledi.
Kısa süre sonra okulunun kitap kulübü kataloğunda Arthur C. Clarke'ın 2001: Bir Uzay Destanı romanını gördü ve okudu; ardından Jerome Agel'in derlediği, Clarke ile Kubrick'in birlikte çalışmasını anlatan The Making of Kubrick's 2001 kitabını edindi. Aynı fikrin biri görsel biri edebî iki ayrı biçimde anlatılması, onu ilk kez sanatın kendisinden çok sanat biçimi üzerine düşündürdü. Wiesner'e göre filmin, havaya fırlatılan kemikten Ay'ın yörüngesindeki uzay aracına geçen ünlü kurgu geçişi, yan yana konan iki resmin birbirini nasıl etkilediğine dair bakışını kalıcı olarak biçimlendirdi. Filmin çok geniş perdesinin izini kendi kitaplarının yatay, sinemaskop oranlı çift sayfalarında da görür. Hatta Flotsam'ın kapağına yayımlanmasından aylar sonra baktığında, bilinçaltında 2001'den bir iz taşıdığını fark ettiğini yazmıştır.
E.T. ile garip bir iş
1984'te Wiesner'in menajeri Dilys Evans'ı Steven Spielberg'ün temsilcileri aradı. Gizli tutulan iş, William Kotzwinkle'ın yazdığı, E.T. Dünya Dışı'nın kitap olarak devamını resimlemekti. Wiesner, Universal stüdyolarındaki Amblin ofislerinde haftalarca çalışarak E.T.'nin anatomisini, ana gezegenini ve oradaki karakterleri tasarladı; on tam sayfa renkli resim ve bir düzine siyah-beyaz çizim hazırladı. Kitap; resimsiz yetişkin romanı, kısaltılmış bir çocuk sürümü ve resimli kitap olarak aynı anda yayımlandı; Wiesner'in bütün resimlerini taşıyan resimli sürüm 1985'te E.T., the Storybook of the Green Planet adıyla çıktı. Telifsiz, sabit ücretli bu sözleşmeden sonra Wiesner bir daha böyle bir anlaşma imzalamadığını söyler.
Uzay ve bilimkurgu eserleri
June 29, 1999 (1992)
Clarion Books'un 1992'de yayımladığı kitapta üçüncü sınıf öğrencisi Holly Evans, bir bilim projesi için sebze fidelerini balonlarla gökyüzüne gönderir; amacı, dünya dışı koşulların sebze büyümesine etkisini incelemektir. Kısa süre sonra ABD'nin dört bir yanına dev şalgamlar, enginarlar, brokoliler yağmaya başlar. Ancak Holly'nin hiç göndermediği sebzeler de düşünce iş karışır: son sayfalarda bir uzay gemisinin aşçısının, mutfağındaki dev sebzeleri yanlışlıkla boşluğa attığı anlaşılır. Wiesner fikrin, gökten süzülen bir biber resmine bakarken "belki önce bir şey yukarı çıktı, mesela bir tohum" diye düşünmesiyle ve ilkokulda karton bardakta fasulye yetiştirdikleri deneyi hatırlamasıyla doğduğunu anlatır. Ölçek oyununu 1950'lerin dev böcek filmlerinden aldığını, sahneleri çizerken maket evlerin arasına gerçek bir brokoli koyarak açıları denediğini de yazar. Kitap, çocuklar için bilimkurgu dalında verilen Golden Duck Ödülü'nün 1993 resimli kitap ödülünü kazandı.
Sector 7 (1999)
Yine Clarion'dan çıkan bu sözsüz kitap, bulutlu bir günde Empire State Binası'nın seyir terasına okul gezisine giden bir çocukla başlar. Çocuğu dost canlısı bir bulut kaçırır ve onu bulutların biçimlendirilip dağıtıldığı, gökyüzünde süzülen "Sektör 7" istasyonuna götürür. Sıkılmış bulutlar için deniz canlıları biçiminde yeni tasarımlar çizen çocuk, istasyonu yöneten memurların öfkesini çeker; kitap, New York semalarının akvaryum balığı ve deniz canlısı biçimli bulutlarla dolmasıyla biter. Kitap 2000'de Caldecott Onur Kitabı seçildi. Mayıs 2000'de Nickelodeon, Pixar'la girdiği yarışı kazanarak film haklarını aldı ve yönetmen olarak Darren Aronofsky'nin adı açıklandı; ancak proje yıllardır gelişim aşamasında bekliyor.
Mr. Wuffles! (2013)
1 Ekim 2013'te Clarion Books'tan çıkan kitapta Mr. Wuffles adlı ev kedisi, minicik bir uzay gemisi ve mürettebatıyla karşılaşır. Kedi yüzünden gemisi hasar gören uzaylılar kalorifer peteğinin altına kaçar; orada bir uğur böceği ve karıncalarla dostluk kurarlar. Silgi, şeker, bilye ve vida gibi ev eşyalarıyla gemiyi onarır, kedinin dikkati dağıldığı bir anda kaçarlar. Konuşma balonlarında İngilizce yerine uzaylı ve böcek dilinde işaretler kullanılır; böcekler de olayları mağara resimlerini andıran duvar çizimleriyle kaydeder. Kitap 2014'te Caldecott Onur Kitabı oldu.
Diğerleri
Robobaby (2020), robot bir ailenin kutudan parçalar hâlinde çıkan bebeğini kızlarının kurup güncellemesini anlatır. Wiesner ayrıca 1997'de The Day the World Broke adlı CD-ROM macera oyununun hikâyesini ve tasarımını üstlendi. Uzayla doğrudan ilgisi olmasa da Tuesday'de nilüfer yapraklarının üzerinde bir kasabanın semalarında uçan kurbağalar ve Free Fall'ın rüya gibi sözsüz anlatımı, onun gerçeküstü imgelerinin ilk örnekleridir.
Bilimle ilişkisi
Wiesner bir bilim insanı değil, ama kitaplarının bir bölümü bilimsel merakı konu alır. June 29, 1999 doğrudan bir okul deneyi üzerine kuruludur: hipotez, gözlem ve beklenmedik sonuç, bir çocuk kitabının olay örgüsüne dönüşür. Kitabın aldığı Golden Duck Ödülü, 1992-2017 arasında Worldcon ya da Kuzey Amerika bilimkurgu kongresinde verilen bir çocuk bilimkurgusu ödülüdür ve resimli kitap dalında zaman zaman bilimsel içerikli kitaplara da gitmiştir. Sanatçının ölçek değişimine duyduğu ilgi, bir nesneyi büyütüp küçültmenin çevresiyle ilişkisini nasıl değiştirdiği sorusu, fen derslerindeki boyut ve oran kavramlarına sezgisel bir giriş sunar. Çizerken fiziksel maketler kurup ışığı ve perspektifi gerçek nesneler üzerinde denemesi de onun yöntemini bir tür atölye deneyine benzetir.
Ödülleri
- Caldecott Madalyası: Tuesday (1992), The Three Pigs (2002), Flotsam (2007)
- Caldecott Onur Kitabı: Free Fall (1989), Sector 7 (2000), Mr. Wuffles! (2014)
- Golden Duck Ödülü (resimli kitap): June 29, 1999 (1993)
- Hans Christian Andersen Ödülü: çocuk kitabı yaratıcılarına verilen en yüksek uluslararası ödülde 2008'in beş finalistinden biri
Ocak 2017'de Santa Barbara Sanat Müzesi, kariyerini özetleyen David Wiesner & the Art of Wordless Storytelling başlıklı bir retrospektif sergi açtı.
Kitapları
Etkisi
Wiesner'in sözsüz kitapları, okura hazır bir metin vermek yerine hikâyeyi resimlerden kendisinin kurmasını ister; New York Times da Tuesday için kitabın okura kendi hikâyesini kurma imkânı verdiğini yazmıştı. Bu yaklaşım, okuma yazmayı yeni öğrenen çocukların da bilimkurgu ve fantastik hikâyelere katılabilmesini sağlar. Uzaylılar, uzay gemileri ve gökyüzü deneyleri onun elinde korkutucu değil, merak uyandıran şeylerdir. Kitaplarını sinema dilinden beslenen bir anlatımla kurması, 2001 kuşağının görsel mirasının çocuk edebiyatına nasıl geçtiğini gösteren güzel bir örnek sayılır. Çocuklara uzayı tanıtacak kitap arayan aileler için Uzay Gündem'in çocuklar için uzay rehberi de iyi bir başlangıç noktasıdır.























