Meçhul Dünya (Forbidden Planet)

Meçhul Dünya (Forbidden Planet), Fred M. Wilcox'un yönettiği 1956 yapımı Metro-Goldwyn-Mayer filmi. Uzak bir yıldızın gezegenine giden bir uzay gemisi mürettebatının, orada yalnız yaşayan bir bilim insanı ile kızını ve görünmez bir tehdidi keşfetmesini anlatan film, 1950'lerin en önemli bilimkurgu filmlerinden biri sayılıyor. Shakespeare'in Fırtına oyununa benzerlikleri nedeniyle çoğu zaman bu oyunun serbest bir uyarlaması olarak görülüyor.

Konusu

23. yüzyılda, bir yılı aşan bir yolculuğun ardından Birleşik Gezegenler'e ait C-57D uzay gemisi, yirmi yıl önce gönderilen Bellerophon gemisinin akıbetini öğrenmek için uzak Altair IV gezegenine varıyor. İlk keşif ekibinin bilim insanlarından Dr. Edward Morbius, güvenlik gerekçesiyle gemiyi inmemesi konusunda uyarıyor, ama Komutan John J. Adams uyarıya kulak asmıyor.

Mürettebatı Robby adlı robot karşılıyor ve Morbius'un evine götürüyor. Morbius, keşif ekibinin bütün üyelerinin görünmeyen bir "gezegen gücü" tarafından tek tek öldürüldüğünü, kaçmaya çalışan son kurtulanlarla birlikte Bellerophon'un da buharlaştığını anlatıyor. Yalnızca Morbius, sonradan doğal nedenlerle öldüğünü söylediği eşi ve kızları Altaira bir şekilde kurtulmuş. Mürettebat kısa sürede gezegende çok daha eski ve gizemli bir uygarlığın izleriyle karşılaşıyor.

Yapım

Irving Block ile Allen Adler'in 1952'de yazdığı ilk senaryonun adı Fatal Planet'ti ve hikâye 1976'da Merkür gezegeninde geçiyordu. Cyril Hume'un sonraki taslağı, gişede daha çekici bulunduğu için filme Forbidden Planet adını verdi ve hikâyenin büyük bölümünü yeniden yazdı. Film Eastmancolor ve CinemaScope ile, bazı salonlarda stereo sesle gösterildi. Kadroda Walter Pidgeon, Anne Francis ve Leslie Nielsen başı çekiyor.

Film dünya prömiyerini 3-4 Mart 1956'da Kuzey Carolina'nın Charlotte kentindeki bir bilimkurgu kongresinde yaptı ve 23 Mart'ta yüzden fazla şehirde gösterime girdi. Yaklaşık 1,9 milyon dolarlık bütçesine karşılık 2,7 milyon dolar hasılat elde etti. Efekt ekibi en iyi görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterildi.

Bilim ne diyor?

Filmin geçtiği Altair gerçek bir yıldız: Kartal takımyıldızının en parlak yıldızı olan Altair, Güneş'e yaklaşık 16,7 ışık yılı uzaklıkta. Altair'in en ilginç özelliği çok hızlı dönmesi; ekvatorundaki dönme hızı saniyede yaklaşık 286 kilometre. Bu hız, yıldızın dağılmadan dayanabileceği tahmini sınır olan saniyede 400 kilometreye oldukça yakın. Palomar'daki bir girişimölçerle yapılan çalışma, Altair'in bu hızlı dönüş yüzünden küre biçiminde olmadığını, kutuplarından basık olduğunu ortaya koydu.

Film, insan yapımı ışıktan hızlı bir uzay gemisiyle yolculuğu gösteren ilk bilimkurgu filmiydi. Gerçekte ışık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği yaklaşık 9,46 trilyon kilometrelik mesafe; dolayısıyla Altair'e ışık hızında bile 16,7 yılda varılabilir. Filmde yolculuğun bir yıldan biraz uzun sürmesi, ışıktan hızlı bir sürücü olmadan mümkün değil. Filmin çekildiği yıllarda başka yıldızların gezegenleri yalnızca bir varsayımdı; bugün NASA'nın Kepler gibi görevleri sayesinde Güneş dışındaki yıldızların çevresinde dolaşan gezegenlerin varlığı kesinleşmiş durumda. Kapaktaki görsel, Kepler'in bulduğu en genç gezegenlerden K2-33b'yi ve genç yıldızını canlandıran bir NASA çizimi.

Etkisi

Meçhul Dünya, bilimkurgu sinemasında pek çok ilke imza attı. Tamamen Güneş Sistemi dışında, başka bir yıldızın çevresindeki bir gezegende geçen ilk film oldu. Robby, ayaklı bir teneke kutudan fazlası olan, kendine özgü kişiliği olan ilk film robotlarından biri olarak tarihe geçti. Bebe ve Louis Barron'ın hazırladığı müzik ise yalnız bilimkurgu değil, herhangi bir türde tamamen elektronik müzik kullanan ilk film müziği oldu. Film 2013'te ABD Ulusal Film Arşivi'ne alındı. Rotten Tomatoes'ta eleştirmenlerin yüzde 93'ü filmi olumlu değerlendiriyor.

Neden izlemeli?

Meçhul Dünya, 1950'lerin bilimkurgu filmleri arasında en iddialı yapımlardan biri; Eastmancolor ve CinemaScope çekimleri, dönemin pek çok siyah-beyaz bilimkurgu filminden çok farklı bir görsel dünya sunuyor. Hikâyenin özündeki fikir, yani ileri bir uygarlığın teknolojisinin bilinçaltındaki karanlığı gerçeğe dönüştürebileceği düşüncesi, bugün yapay zekâ ve güçlü teknolojiler üzerine yapılan tartışmalarda da yankı buluyor. Sonraki yıllarda uzay gemisi mürettebatlarının yabancı dünyaları keşfettiği pek çok film ve dizinin kalıbını burada görmek mümkün.

Kısaca

• Yıl: 1956
• Yönetmen: Fred M. Wilcox
• Senaryo: Cyril Hume
• Süre: 98 dakika
• Oyuncular: Walter Pidgeon, Anne Francis, Leslie Nielsen, Warren Stevens