21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Zaman Yolcusu kimdir? Zaman Makinesi'nin adsız Victoria dönemi mucidi

Zaman Yolcusu, H. G. Wells'in 1895 tarihli Zaman Makinesi'nde kendi yaptığı makineyle 802.701 yılına giden, adı hiç verilmeyen Victoria dönemi mucit. Zamanı dördüncü boyut sayan fikri görelilikten önce gelir.

Tür
İnsan
Geçtiği eser
Zaman Makinesi (The Time Machine, 1895)
Yaratıcısı
H. G. Wells
İlk göründüğü yıl
1895
Canlandıran
Russell Napier (BBC, 1949), Rod Taylor (Zaman Makinesi, 1960), John Beck (televizyon filmi, 1978), Guy Pearce (Zaman Makinesi, 2002)

Zaman Yolcusu kimdir? Zaman Yolcusu, H. G. Wells'in 1895'te yayımlanan Zaman Makinesi (The Time Machine) adlı uzun öyküsünün kahramanı olan, adı hiç verilmeyen Victoria dönemi İngiliz bilim insanı ve mucittir. Londra yakınlarındaki Richmond'da yaşar, konuklarına zamanın aslında dördüncü bir boyut olduğunu anlatır, sonra kendi yaptığı makineyle 802.701 yılına gider. Orada insan soyunun iki ayrı türe bölündüğünü görür: yer üstünde yaşayan çocuksu Eloiler ve yer altında yaşayan Morloklar. Romanın bütün gelecek anlatısı onun ağzından dinlenir; okur ise onu yalnızca unvanıyla tanır.

Hangi eserlerde geçer?

Karakterin kökü, Wells'in 1888'de okulunun dergisinde yayımladığı "The Chronic Argonauts" adlı öyküye dayanır. O öyküde zamanda yolculuk eden mucidin adı Dr. Moses Nebogipfel'dir ve kişilik olarak sonraki Zaman Yolcusu'ndan oldukça farklıdır. Wells bu malzemeyi önce National Observer gazetesinde 17 Mart ile 23 Haziran 1894 arasında imzasız çıkan yedi yazılık bir diziye dönüştürdü. Asıl metin Ocak–Mayıs 1895'te The New Review dergisinde tefrika edildi; ilk kitap baskısını 7 Mayıs 1895'te ABD'de Henry Holt, 29 Mayıs'ta İngiltere'de Heinemann çıkardı. Bugünkü baskıların hemen hepsi Heinemann metnine dayanır.

Wells karakteri bir daha yazmadı, ama başka yazarlar onu defalarca geri getirdi. Egon Friedell'in 1946'da Almanca yayımlanan kitabı ilk doğrudan devam öyküsü sayılır. Stephen Baxter'ın The Time Ships (1995) romanı, kitabın yüzüncü yılı için Wells'in mirasçılarının onayıyla yazıldı ve Zaman Yolcusu'nu bir Morlokla birlikte çoklu evrenler arasında dolaştırdı. Karakter Alan Moore ile Kevin O'Neill'ın The League of Extraordinary Gentlemen evrenine bağlanan "Allan and the Sundered Veil" öyküsünde de görünür. Doctor Who çizgi romanı "The Eternal Present"ta ise Theophilus Tolliver adlı bir kişinin aslında Wells'in Zaman Yolcusu olduğu ima edilir.

Hikâyedeki yeri

Roman bir çerçeve anlatıyla açılır. Anlatıcı, Zaman Yolcusu'nun her perşembe akşam yemeğine çağırdığı konuklardan biridir. Konukların çoğunun da adı yoktur; mesleklerine göre anılırlar: Psikolog, Doktor, bir taşra belediye başkanı, gazete editörü, bir gazeteci, hiç konuşmayan bir adam ve tartışmayı seven kızıl saçlı Filby. Zaman Yolcusu ilk akşam onlara pirinç ve fildişinden yapılmış, saydam kristalimsi parçaları olan küçük bir model gösterir; model masanın üstünden kaybolur. Bir hafta sonra yemeğe geç, üstü başı perişan ve topallayarak gelir ve başından geçenleri anlatmaya başlar.

Gelecekte onu bekleyen ilk şey güzel ama bakımsız bir bahçe dünyası ve bu dünyada yaşayan Eloilerdir. Zaman Yolcusu tedbirli biridir: makinesini çalıştıran küçük kolları söküp cebine koyar. Buna rağmen makine bir gece ortadan kaybolur ve onu geri almak, hikâyenin geri kalanını belirler. Karakteri ilginç kılan, gördüklerini bir bilim insanı gibi açıklamaya çalışmasıdır. İlk izlenimiyle insanlığın her sorunu çözdüğü, mülkiyetin ortadan kalktığı bir düzene ulaştığını düşünür. Morlokları keşfettikçe bu kuramı terk eder ve yerine sınıf ayrımının iki ayrı türe dönüştüğü daha karanlık bir açıklama koyar. Anlatısının sonunda bile bu açıklamanın da yanlış olabileceğini açıkça kabul eder. Yolculukta onu bir Eloi kızı olan Weena izler; birlikte, eski bir müzeye benzeyen Yeşil Porselen Sarayı'na giderler ve orada kibrit ile silah olarak kullanabileceği bir demir çubuk bulur.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Morloklarla ormandaki çatışmada çıkan yangında Weena kaybolur. Morloklar makineyi Beyaz Sfenks heykelinin oyuk kaidesine saklamıştır; kapıları açıp onu içeri çekmeye çalışırlar, ama o kolları yerine takıp kaçar. Bu kez geri dönmek yerine daha ileri gider ve otuz milyon yıldan fazla sonrasına kadar uzanır. Orada kendi ekseni çevresinde dönmeyi bırakmış, bir yüzü hep Güneş'e bakan bir Dünya, ufukta hareketsiz duran dev ve kızıl bir Güneş, kıyılarda dolaşan dev yengeçler ve sonunda yalnızca ciğerotları ile likenlerin kaldığı, kar yağan soğuk bir sahil görür. Kendi zamanına döndüğünde kanıt olarak elinde yalnızca Weena'nın cebine koyduğu iki tuhaf beyaz çiçek vardır. Ertesi gün bir fotoğraf makinesi ve sırt çantasıyla yeniden yola çıkar. Anlatıcı, aradan üç yıl geçtiğini ve Zaman Yolcusu'nun hiç dönmediğini söyleyerek hikâyeyi kapatır.

Wells'in tefrika metninde olup kitap baskılarına girmeyen bir bölüm de vardır. Editörü W. E. Henley'nin isteğiyle yazılan bu parçada Zaman Yolcusu, insan soyundan geldiği anlaşılan, kanguru gibi zıplayan küçük otoburlarla karşılaşır. Wells bu bölümü sonradan çıkardı; parça daha sonra "The Grey Man" ve "The Final Men" adlarıyla ayrıca yayımlandı.

Canlandıranlar

Zaman Yolcusu'nu ekrana ilk taşıyan, BBC'nin 25 Ocak 1949'da Alexandra Palace'tan canlı yayımladığı televizyon oyunuydu. Rolü Russell Napier oynadı; yayın kaydedilmediği için bugün elde yalnızca senaryo ve birkaç fotoğraf kalmıştır. En çok bilinen yorum, George Pal'ın yönettiği 1960 yapımı filmde Avustralyalı oyuncu Rod Taylor'ınkidir. Filmde karaktere ilk kez bir ad verildi: diyaloglarda yalnızca George diye çağrılır, makinenin üstündeki pirinç levhada ise "H. George Wells" yazar. Bu ad hem Wells'e hem de yönetmen George Pal'a gönderme yapar. Film, zamanın hızla aktığını gösteren hızlandırılmış çekimleriyle En İyi Özel Efekt dalında Akademi Ödülü kazandı.

1978'de çekilen televizyon filminde John Beck, 1970'lerde bir savunma şirketinde çalışan Dr. Neil Perry adlı modern bir Zaman Yolcusu'nu oynadı. 2002'deki yeni sinema uyarlamasını ise Wells'in torununun oğlu Simon Wells yönetti. Guy Pearce'ın canlandırdığı Alexander Hartdegen, 1899'da New York'taki Columbia Üniversitesi'nde ders veren bir mucittir ve geçmişi değiştirmek için zamanda yolculuk eder. Radyoda da rol pek çok kez seslendirildi: CBS'nin Escape dizisinde 1948'de Jeff Corey, 1950'de Lawrence Dobkin; 1997'deki sesli dramada Leonard Nimoy; 2009'da BBC Radio 3'te Robert Glenister ve 2017'de Big Finish yapımında Ben Miles.

Karakterin arkasındaki bilim

Zaman Yolcusu romanın başında konuklarına bir cismin yalnızca uzunluk, genişlik ve kalınlıkla değil, süreyle de var olduğunu, yani zamanın dördüncü bir boyut olarak düşünülebileceğini anlatır. Romanda dört boyutlu geometri kurmaya çalışan matematikçileri de anar; bu, o yıllarda matematikçiler arasında süren bir merakın yansımasıdır. Fikir fizikte ise ancak sonra yerini buldu. Hermann Minkowski, 1908'de Köln'de verdiği ünlü "Uzay ve Zaman" konferansında Einstein'ın özel görelilik kuramını uzay ile zamanı tek bir dört boyutlu yapıda birleştiren bir dille anlattı. Wells'in kurgusu bu konferanstan on üç yıl önce yazılmıştı.

Bugünkü fizik, Zaman Yolcusu'nun yolculuğunun bir yarısına izin verir. İleriye doğru zaman yolculuğu gözlenmiş bir olgudur: hızla hareket eden ya da kütleçekiminin zayıf olduğu yerdeki saatler farklı hızda işler. Bu zaman genişlemesi sayesinde ışık hızına çok yakın bir hızla gidip dönen bir yolcu, Dünya'da kalanlardan çok daha az yaşlanırdı. Ancak bugünkü teknolojiyle bu fark yalnızca milisaniyeler düzeyinde kalıyor. Geçmişe yolculuk ise çok daha tartışmalıdır. Genel göreliliğin bazı çözümleri kapalı zaman eğrilerine, yani uzay-zamanda kendi üstüne kapanan yollara izin verir; geçilebilir solucan delikleri gibi önerilerin gerçek olup olmadığı ise bilinmiyor. Stephen Hawking gibi fizikçiler bu tür makinelerin önünde temel engeller bulunduğunu savundu. Konunun ayrıntısı zaman yolculuğu fiziği sayfamızda.

Zaman Yolcusu'nun son durağı da dönemin bilimini yansıtır. Wells'in yazdığı yıllarda nükleer enerji bilinmiyordu. Kelvin ile Helmholtz, Güneş'in enerjisini kütleçekimiyle büzülmesine bağlıyordu ve bu açıklama Güneş'e milyarlarca değil ancak milyonlarca yıllık bir ömür biçiyordu. Kelvin, Dünya'nın yaşının da milyonlarla ölçülebileceğini savunuyordu. Otuz milyon yıl sonra sönmekte olan kızıl bir Güneş fikri, bu bilgi ortamında akla yakın görünüyordu. Güneş'in asıl enerji kaynağının çekirdeğindeki nükleer tepkimeler olduğu ancak 1930'larda Hans Bethe'nin çalışmalarıyla gösterildi.

Bugünkü tablo çok farklıdır. NASA'ya göre 4,5 milyar yaşındaki Güneş ömrünün yarısına henüz gelmedi; kırmızı deve dönüşüp Merkür ile Venüs'ü, belki Dünya'yı da yutması için yaklaşık 5 milyar yıl daha var. Ay'ın gelgit etkisi Dünya'nın dönüşünü gerçekten yavaşlatıyor; atom saatleri günün her yüzyılda ortalama 2,3 milisaniye kadar uzadığını gösteriyor. Ama bu yavaşlama, Dünya'yı birkaç on milyon yılda Güneş'e kilitlenmiş bir gezegene çevirecek kadar hızlı değil. Güneş'in geleceğinin ayrıntısı Güneş'in geleceği sayfamızda.

Kültürdeki etkisi

Zaman Yolcusu, zamanda bilerek ve istenen yöne giden bir araç fikrini yaygınlaştıran karakter olarak kabul edilir. "Zaman makinesi" sözcüğü de Wells'in buluşudur ve bugün bu tür araçların hemen hepsi için kullanılıyor. Daha önce de makineyle zamanda yolculuğu anlatan öyküler vardı; Enrique Gaspar y Rimbau'nun 1887 tarihli El Anacronópete'si bunlardan biridir. Ama fikri yaygınlaştıran Wells oldu ve bu çizgi zamanda gezen Doktor'a kadar uzanır. Big Finish uyarlamasını yazan Marc Platt da romanı sese uyarlamanın Doctor Who yazmaktan pek farklı olmadığını, dizinin bazı köklerini burada gördüğünü söylemişti. Doctor Who'nun 22. sezonundaki "Timelash" bölümleri ise Wells'i, romanını yazmasına ilham veren bir maceraya çıkarır.

Karakterin hiç geri dönmemesi, ona yazılan sayısız devam öyküsünün de kapısını açtı. 1979 yapımı Time After Time filmi ise işi bir adım öteye taşıyarak makineyi Wells'in kendisine yaptırır ve onu Karındeşen Jack'in peşinde 1979'a gönderir. 1960 filmindeki makine de başlı başına bir simge oldu; The Big Bang Theory'nin bir bölümü, kahramanların bu makineyi internetteki bir açık artırmadan satın almasını konu alır.

Başka karakterlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar