Phssthpok kimdir? Protector'ın Pak koruyucusu
Phssthpok, Larry Niven'in Protector romanında insanlığı korumaya gelen Pak ırkından yaşlı bir koruyucudur. Hikâyesi, korumanın sevgiyle değil kan bağıyla nasıl yönlendiğini gösterir.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- The Adults (1967); Protector (1973)
- Yaratıcısı
- Larry Niven
- İlk göründüğü yıl
- 1967
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Phssthpok kimdir? Phssthpok, Larry Niven'in Bilinen Uzay (Known Space) evreninde Pak adlı ırkın yaşlı bir "koruyucusu"dur ve kendi gezegeninden insanlığı korumak amacıyla Güneş Sistemi'ne gelen uzaylıdır. İlk kez 1967 tarihli "The Adults" öyküsünde görünür; bu öykü sonradan 1973 tarihli Protector romanının ilk yarısı olmuş ve "Phssthpok" adını almıştır. Karakteri ilginç kılan, koruma güdüsünün kitapta kan bağı üzerine kurulu bir biyolojiye dayanmasıdır.
Hangi eserlerde geçer?
Phssthpok'un asıl yeri, Niven'in 1973'te Ballantine Books'tan çıkan Protector romanıdır. Kitap iki bölümden oluşur: ilk bölüm Phssthpok'un gelişini, ikinci bölüm ("Vandervecken") yaklaşık iki yüzyıl sonrasını anlatır. Romanın Hugo Ödülü'ne 1974'te aday gösterildiği ve aynı yılın Locus okur oylamasında dördüncü olduğu kayıtlıdır. Phssthpok ikinci bölümde sahnede yoktur; ama onun getirdiği tehdit ve miras hikâyenin motorudur.
Pak ırkı Niven'in diğer Bilinen Uzay kitaplarında da yankılanır. Bilinen Uzay'ı özetleyen kaynaklara göre Halka Dünya yapısı Pak ile ilişkilendirilir; bunu Halka Dünya serisinin sonraki kitaplarında izleyebilirsiniz. Evrenin tamamına nereden başlayacağınızı merak ediyorsanız Bilinen Uzay okuma sırası sayfası yol gösterir. Yazarın kendisi için Larry Niven sayfasına bakabilirsiniz.
Kitabın hikâye evreni Niven'in Bilinen Uzay takvimine yaslanır. Pak'ın Dünya'daki ilk kolonistleri 2,5 milyon yıl önceye yerleştirilir, Phssthpok yaklaşık 33 bin yıl önce yola çıkar ve romanın ikinci bölümü 2340'ta başlar.
Pak kimdir, bir koruyucu nasıl oluşur?
Pak yaşam döngüsü üç evreden oluşur: çocuk, üreyen (İngilizcesiyle "breeder") ve koruyucu (protector). Üreyen evredeki bir Pak, yaklaşık 34 Pak yılında (yaklaşık 42 Dünya yılı) Hayat Ağacı (Tree-of-Life) denen bir bitkinin köküne karşı iştah geliştirir. Bu kökü yemek, kökte yaşayan bir virüs aracılığıyla bir metamorfoz başlatır. Sonuçta eklemler büyür, deri sertleşir, ağız gaga benzeri bir yapıya kaynaşır, cinsel özellikler kaybolur ve en önemlisi beyin genişleyerek olağanüstü bir zekâ ortaya çıkar.
Koruyucuyu yöneten tek güdü kendi soyunu korumaktır. Soyundan yaşayan kimse kalmayan bir koruyucu yemek yemeyi bırakıp ölür; ancak bütün türün kurtuluşunu kendine dert edinirse yaşamaya devam edebilir. Phssthpok'un hikâyesi tam bu noktada başlar: Pak anayurdundaki savaşlarda döllenebilir tüm torunlarını yitirmiş, yaşamak için yeni bir anlama ihtiyaç duymuştur. Araştırmaları onu, Dünya'ya gönderilmiş çok eski bir Pak göç görevinin kayıtlarına ulaştırır.
Hikâyedeki yeri
Romana göre Phssthpok, yaklaşık 33 bin yıl önce yola çıkmış ve 22. yüzyılın başlarında Güneş Sistemi'ne varmıştır (kaynaklar varış yılını 2124 ya da 2125 olarak verir). Amacı, eski kolonistlerin Dünya'daki torunlarını bulmak ve onlara yardım etmektir. Dünya toprağında, Hayat Ağacı'nın yetişmesi için gereken madde (kitapta talyum oksit) bulunmadığından, o torunların koruyucu evreye geçemediğini ve üreyen evrede kaldığını düşünür.
Gelişinin ardından Phssthpok, Kuşaklı (asteroit kuşağında yaşayan) Jack Brennan adlı bir insanı yakalar ve ona Hayat Ağacı kökünü yedirir. Brennan bir tür insan koruyucusuna dönüşür; romanın ikinci yarısındaki olaylar bu dönüşümün sonuçlarına dayanır. Brennan'ın sonraki yaşamını burada anlatmıyoruz.
Phssthpok'un kaderi
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Romanın ilk yarısında Brennan, Phssthpok'u Mars'ta öldürür. Ardından Brennan, Phssthpok'un anlattıklarını Nick Sohl ve Lucas Garner adlı iki insana aktarır ve Güneş Sistemi'nin dış kesimlerine doğru yola çıkar. Phssthpok'un getirdiği yardım, böylece ona değil, onun dönüştürdüğü insana ait bir hikâyeye dönüşür.
Canlandıranlar
Phssthpok'un bir film ya da dizide canlandırıldığına dair güvenilir bir kaynak bulamadık; bu nedenle bir oyuncu adı vermiyoruz. Karakter yazılı kurguda yaşıyor.
Karakterin arkasındaki bilim: ramjet gemisi
Phssthpok'un uzun yolculuğunu, romanda bir "ramjet" gemisi (ramship) mümkün kılar. Bu fikir gerçek bir mühendislik önerisine dayanır: fizikçi Robert W. Bussard 1960'ta yıldızlararası uzaydan hidrojen toplayıp füzyonla itki üreten bir "Bussard ramjet" öne sürmüştür. Aracın ağzında kilometrelerce ya da binlerce kilometre genişliğinde bir manyetik huni bulunur. Bu fikir Niven'in Bilinen Uzay'ının yanı sıra Poul Anderson'ın Tau Zero romanında ve Vernor Vinge'in kurgularında da geçer.
Gerçek hayatta ramjet bugün zorlu engellerle karşılaşır. Güneş Sistemi çevresindeki hidrojen yoğunluğu ilk sanıldığından çok düşüktür. Hidrojenin sıkıştırılarak füzyona sokulması durumunda ışıma kayıpları, üretilebilecek güçten kabaca milyar kat fazla çıkar. Topladığı gazı kendi hızına getirmek zorunda olan gemi ayrıca sürüklenme yaşar. 2021'de yayımlanan bir çalışma, işe yarar bir tasarımın yaklaşık 4000 kilometre çaplı bir huni gerektireceğini ve bunun çok gelişmiş bir uygarlığın bile gücünü zorlayabileceğini bulmuştur. Yani Phssthpok'un gemisi bilimsel olarak ilginç ama bugünkü bilgimizle ulaşılamaz bir tasarımdır. Fikir yine de kurguyu terk etmemiştir: Carl Sagan'ın Cosmos serisinde de anılan ramjet, yıldızlararası yolculuğu anlatan yazarlar için bir ortak dil haline gelmiştir. Daha geniş çerçeve için nesil gemileri ve yıldızlararası yolculuk sayfasına bakabilirsiniz.
Pak, insanlığın kökeni ve gerçek bilim
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Romanın temel fikrine göre, Pak koruyucuları 2,5 milyon yıl önce Dünya'ya yerleşmiş, ancak Hayat Ağacı büyümeyince hiçbir üreyen koruyucuya dönüşememiştir. Kolonistler anayurtlarına seslenmek için büyük bir lazer kurmuş ve ardından ölmüştür; onların üreyen torunları ise önce Homo habilis'e, sonra modern insana evrilmiştir. Phssthpok bu yüzden insanları kendi akrabası sayar.
Bunun gerçek insan evrimiyle bir ilgisi yoktur; fikir tamamen kurgudur. Gerçekte Homo habilis, 1964'te Louis Leakey, Phillip Tobias ve John Napier tarafından adlandırılmış, yaklaşık 2,4 ile 1,65 milyon yıl önce Doğu ve Güney Afrika'da yaşamış bir türdür; beyin hacmi 500 ile 900 santimetreküp arasındadır. Bu türün Homo erectus ve modern insanın doğrudan atası olup olmadığı bilim insanları arasında tartışmalıdır; hatta bazı araştırmacılar onu Australopithecus cinsine taşımayı önermiştir. Niven bilimsel bir tartışmanın tam ortasına, tamamen uydurma bir "uzaylı ataları" yorumu yerleştirmiştir.
Gerçek türün izleri Tanzanya'daki Olduvai Boğazı'nda, Kenya'da Turkana Gölü çevresinde ve Güney Afrika'da bulunmuştur. 1960'ta bulunan OH 7 örneği türün tip örneğidir ve tür, basit taş aletlerle (Oldowan endüstrisi) ilişkilendirilir. Bu aletler, hayvan leşlerini parçalamak için kullanılan sade taş parçalarıdır. Yani roman, insan beyninin evrimini bir virüs ve bir bitki etrafında kurgularken, gerçek bilim aynı süreci taş aletlerin ve fosillerin tartışmalı sırasında arar.
Kültürdeki etkisi
Fizikçi Sidney Coleman, The Magazine of Fantasy and Science Fiction'daki incelemesinde romanın iki uzun noveletin bir araya gelmiş hali gibi okunduğunu belirtmiş, ama iki yarıda da Niven'in en eski öykülerinden beri bilinen buluş zekâsını görerek romanı övmüştür. Pak ve koruyucu kavramı, Niven'in kurgusal tarihinde Phssthpok'tan sonra da önemini korur.
Niven'in diğer uzaylıları için Nessus ve Hayvanlarla Konuşan sayfalarına, evrenin genel haritası için Tales of Known Space rehberine göz atabilirsiniz.
Kısaca
- Tür: Pak ırkından yaşlı bir koruyucu; ilk görünüm 1967 ("The Adults"), roman hali 1973 (Protector).
- Güdü: Soyunu yitirmiş bir koruyucu, yaşamak için bütün türünü korumayı seçer.
- Yolculuk: Yaklaşık 33 bin yıl süren bir ramjet gemisi yolculuğu.
- Gerçeklik payı: Bussard ramjet gerçek bir öneridir; Pak ve Hayat Ağacı kurgudur.
- Ekran: Doğrulanabilir bir film ya da dizi uyarlaması yok.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahıThe Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısıA Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'iThe Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
















