Hayvanlarla Konuşan kimdir? Halka Dünya'nın Kzin savaşçısı Chmeee

Hayvanlarla Konuşan kimdir? Hayvanlarla Konuşan (İngilizce özgün adıyla Speaker-to-Animals), Larry Niven'ın Halka Dünya (Ringworld, 1970) romanında dev yapay halkayı keşfe çıkan ekibin Kzin üyesidir. Kzinler, kaplanı andıran, iki ayak üzerinde yürüyen, etçil ve savaşçı bir uzaylı türdür. "Hayvanlarla Konuşan" aslında bir ad değil, bir görev unvanıdır: Kendisi, başka türlerle onları refleks olarak öldürmeden ilişki kurmak üzere yetiştirilmiş genç bir Kzin diplomatıdır. Yolculuktan sonra kendi halkının hükümdarından gerçek bir ad kazanır ve devam kitaplarında Chmeee adıyla anılır.

Hangi eserlerde geçer?

Hayvanlarla Konuşan ilk kez Halka Dünya'da (1970) göründü. Chmeee adıyla ikinci romanda, The Ringworld Engineers'ta (1979-1980) Louis Wu ile birlikte ana karakterlerden biridir. The Ringworld Throne (1996) ve Ringworld's Children (2004) romanlarında kısa sürelerle görünür; bu iki kitapta oğlu Acolyte önemli bir yan karakterdir.

Kzin türü ise ondan önce, Niven'ın 1966'da If dergisinde yayımlanan "The Warriors" öyküsünde ve 1967 tarihli "The Soft Weapon"da sahneye çıktı. Halka Dünya'nın başarısından sonra Niven, insanlarla Kzinler arasındaki savaşları anlatan öyküleri başka yazarlara da açtı; 1988'de başlayan Man-Kzin Wars antolojileri zamanla on dört cilde ulaştı. Kzinler, Niven'ın Edward M. Lerner ile yazdığı Juggler of Worlds (2008) ve Fate of Worlds (2012) romanlarında da yer alır.

Kzinler nasıl bir tür?

Niven'ın tarifine göre Kzinler yaklaşık 2,4 metre boyunda ve 230 kilogram ağırlığındadır. Turuncu, sarı ve siyahın çeşitli karışımlarından oluşan kalın, uzun bir kürkleri vardır. Kuyrukları tüysüz ve fare kuyruğunu andırır; pembe kulakları açılıp kapanan bir şemsiyeye benzer ve dövüş sırasında başa yapıştırılabilir. Elleri üç parmak ve bir karşıt başparmaktan oluşur, her birinde geri çekilebilen bir pençe bulunur. Hayvanlarla Konuşan'ın yüzünde, gözlerinin üstünden geçen ve bir maske gibi duran siyah bir kürk şeridi vardır.

Kzin toplumu onur üzerine kuruludur. Kendilerine "Kahramanlar" derler; toplumsal saygınlık ve onur anlamına gelen "strakh" kavramı, para yerine geçen bir değer gibi işler. Türün başında, kuşaklardır Riit ailesinden gelen bir Patrik bulunur. Erkek Kzinler adsız doğar: Çocukken babalarına göre, yetişkinlikte rütbelerine ya da mesleklerine göre anılırlar. Büyük bir başarı onlara yarım bir ad, daha büyüğü tam bir ad kazandırır; yalnız tam adı olanların üremesine izin verilir. "Hayvanlarla Konuşan" da böyle bir meslek unvanıdır ve Kzinlerin öteki türlerden söz ederken kullandığı, ancak kıl payı kibar sayılabilecek bir ifadeye dayanır.

Hikâyedeki yeri

Hayvanlarla Konuşan, Dünya'da Birleşmiş Milletler nezdinde görev yapan bir Kzin diplomatıdır. Kuklacı Nessus onu da Louis Wu ve Teela Brown ile birlikte Halka Dünya ekibine katar. Ekipte güvenlikten o sorumludur ve tehlikeli anlarda komutayı çoğu zaman o üstlenir. Diplomat olmasına rağmen her an dövüşe hazırdır; halkadaki bir köyde ekibin verdiği hasarın büyük kısmından o sorumludur. Kuklacıların ürkekliğiyle Kzin saldırganlığı arasındaki gerilim, romanın en canlı çatışmalarından birini oluşturur.

Karakter Kzin kültürünün ilginç bir yanını da taşır: İnsanlara karşı aldıkları yenilgilerden sonra bazı Kzinler, Tanrı'nın Kzinleri değil insanları kendi suretinde yarattığına inanan Kdaptist adlı bir mezhebe yönelmiştir. Hayvanlarla Konuşan, Louis'ye bu mezhebin içinde yetiştirildiğini ama inancın onda tutmadığını anlatır.

Romanın sonu ve devam kitapları

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Yolculuk sırasında Nessus, Kuklacıların insan-Kzin savaşlarını Kzinlerin kaybedeceği biçimde yönlendirdiğini, böylece en saldırgan Kzinlerin savaşlarda ölüp geride daha temkinli bir topluluk kalmasını amaçladıklarını açık eder. Hayvanlarla Konuşan'ın öfkesi Nessus'u ekipten uzaklaşmaya zorlar. Kzin, halkada ağır yanıklar alır ve bedeni yara izleriyle kaplanır. Bilinen Uzay'a döndükten sonra Kzin Patriği ona Chmeee adını ve üreme hakkını verir.

The Ringworld Engineers'ta Chmeee, Louis Wu ile birlikte görevden düşürülmüş Kuklacı lideri Hindmost tarafından kaçırılır ve yeniden halkaya götürülür. Halkada bir süre kendi amaçlarının peşine düşerek Kzin gezegeninin halkadaki büyük ölçekli kopyasına, "Kzin haritası"na gider. Bu kitapta Kzinlere özgü bir gençlik ilacı yara izlerini giderir, ama yeni bir dövüşte yeniden yaralanır. Tsunami Games'in Ringworld: Revenge of the Patriarch adlı bilgisayar oyunu da Chmeee'yi hain sayan Kzin Patriği'nin onun ailesini hedef almasıyla başlar; oyunda Chmeee, kayıp Louis Wu'yu aramak için yeniden halkaya gider.

Canlandıranlar

Hayvanlarla Konuşan'ı canlandıran bir oyuncu yok; Halka Dünya'nın 2004, 2013 ve 2017'de duyurulan dizi projelerinin hiçbiri ekrana ulaşmadı. Karakter yalnız 2014-2015'te yayımlanan iki ciltlik Ringworld çizgi roman uyarlamasında görsel olarak yer aldı.

Kzin türü ise ekrana çıktı. Niven, "The Soft Weapon" öyküsünü Uzay Yolu: Animasyon Seri için "The Slaver Weapon" adıyla uyarladı ve bölüm 1973'te yayımlandı; Kzinler bu bölümde göründü. Yıllar sonra Star Trek: Picard'ın yedinci bölümünde (2020) Kzinlerin adı anıldı. Star Trek: Lower Decks'te de ikinci sezondan itibaren Taylor adlı bir Kzin mürettebat birkaç bölümde yan karakter olarak göründü.

Karakterin arkasındaki bilim

Kzinlerin yıldızı gerçek. Niven, Kzin ana gezegenini gerçek bir yıldızın, Büyük Ayı takımyıldızındaki 61 Ursae Majoris'in üçüncü gezegeni olarak tasarladı. 61 Ursae Majoris, Dünya'dan yaklaşık 31,2 ışık yılı uzaklıkta, karanlık bir gökyüzünde çıplak gözle zor seçilebilen sarı-turuncu renkli bir yıldızdır. G8V sınıfındadır, yani Güneş'ten biraz daha soğuk bir ana kol yıldızıdır (yıldız sınıfları için bkz. Yıldız türleri ve tayf sınıfları). Kütlesi Güneş'inkinin yüzde 93'ü, yarıçapı yüzde 86'sı, ışınım gücü yüzde 61'i kadardır; yüzey sıcaklığı yaklaşık 5.488 kelvin, yaşı ise yaklaşık iki milyar yıldır. Güneş'e bu kadar benzediği için 1943'ten beri öteki yıldızları sınıflandırmada kullanılan kararlı başvuru yıldızlarından biridir.

Peki gerçekte bir Kzin gezegeni var mı? Bugüne kadar bu yıldızın çevresinde yıldız altı bir eş (dev gezegen ya da kahverengi cüce) gözlenmedi. 2020'de tamamlanan bir dikine hız taramasının sonuçları, yıldızın çevresinde dev gezegenler bulunmadığına işaret ediyor. Dikine hız yöntemi, gezegenin çekiminin yıldızda yarattığı küçük salınımı ölçer ve büyük gezegenleri bulmakta daha başarılıdır; Dünya büyüklüğündeki bir gezegeni bu yolla yakalamak çok daha zordur. Yani Niven'ın Kzin dünyası bugünkü gözlemlerle doğrulanmış değil, ama dışlanmış da sayılmaz. Niven'ın tarifinde Kzinler, Dünya'dan biraz daha soğuk ve kuru bir gezegenin ovalarında avlanan kedimsi bir yırtıcıdan evrimleşmiştir.

Seçilimle "uysallaştırılan" bir tür. Kuklacıların Kzinler üzerindeki planı, yapay seçilim fikrinin kurgusal bir uygulamasıdır: Her savaşta en saldırgan bireyler ölürse, geride kalan topluluk kuşaklar içinde daha temkinli hale gelir. Romanda bu plan işe yarar; ama Kzinler bu değişimden de, ödedikleri bedelden de hiç memnun değildir. Hayvanlarla Konuşan bu sürecin ürünü olan, öfkesini dizginlemeyi öğrenmiş bir Kzin olarak okunabilir.

Kültürdeki etkisi

Kzinler Niven'ın evreninin dışına da taştı. Uzay Yolu evrenindeki etkileri sürdü: Alan Dean Foster'ın Star Trek Log kitapları, Federasyon'daki kedimsi Caitian türünün eski Kzinlerden ayrılmış bir kol olabileceğini ima eder. Star Fleet Universe adlı oyun evreninde Kzinti Hegemonyası güçlü bir imparatorluk olarak yer alır. 2012'de Star Trek Online oyununa eklenen kedimsi Ferasan türü, "The Slaver Weapon"daki Kzinlerden esinlendi, ama hukuki nedenlerle farklı bir ad aldı.

Hayvanlarla Konuşan ise bu türün okurların en iyi tanıdığı yüzü olarak kaldı. Ad yerine taşıdığı unvan, onur için yaşayan bir savaşçının diplomat olmaya zorlanmasının çelişkisini tek bir ifadede toplar. İlk romanda adsız bir görevli olarak başlayıp devam kitabında kendi adını kazanması, karakterin Halka Dünya dizisindeki yolculuğunun özeti gibidir.