RASAT

RASAT, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) tarafından tasarlanıp Türkiye'de üretilen yer gözlem uydusudur. TÜBİTAK'ın tanımıyla Türkiye'nin ilk yerli ve millî yer gözlem uydusudur. 17 Ağustos 2011'de Rusya'dan fırlatılan uydu, teknoloji gösterimi amacıyla tasarlanmıştı; buna karşın 23 Ağustos 2022'ye kadar, yaklaşık 11 yıl görevini sürdürdü.

RASAT'ın önemi, çektiği görüntülerden çok kazandırdığı kabiliyettedir: Uçuş bilgisayarı, görüntü sıkıştırma ünitesi ve X-bant verici gibi temel ekipmanlar ilk kez bu uyduda yerli olarak geliştirilip uzayda sınandı. Bu ekipmanlar sonraki Türk uydularının temelini oluşturdu.

BİLSAT'tan RASAT'a

TÜBİTAK UZAY'ın uydu yolculuğu 2003'te fırlatılan BİLSAT ile başladı. BİLSAT, İngiltere ile yürütülen bir teknoloji transferi programının ürünüydü ve Türk mühendisler uydu tasarımını, üretimini ve işletimini bu projede öğrendi. RASAT ise bu birikimin Türkiye'de uygulanmasıydı. Kurum, RASAT'ın "proje hedefi" olarak teknoloji gösterimini belirtiyor; yani uydunun asıl amacı, Türkiye'nin kendi uydusunu baştan sona yapabildiğini uzayda kanıtlamaktı.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Yörünge yüksekliği	687 km (Güneş eş zamanlı)
Kütle	93 kg
Çözünürlük	7,5 m pankromatik, 15 m renkli (RGB)
Fırlatma	17 Ağustos 2011
Görev sonu	23 Ağustos 2022

RASAT'ta yerli olarak geliştirilip uzay tarihçesi kazanan ekipmanlar arasında uçuş bilgisayarının yazılımı ve donanımı, X-bant verici ve gerçek zamanlı görüntü işleme ünitesi GEZGİN-2 yer alıyor. GEZGİN adı "gerçek zamanda görüntü işleyen" ifadesinden türetilmiştir; ünite, uydunun çektiği görüntüleri yere indirilmeden önce sıkıştırarak sınırlı haberleşme kapasitesinin verimli kullanılmasını sağlar. Proje ayrıca ısıl vakum odası, titreşim test düzeneği ve temiz oda gibi test altyapılarının gelişmesine katkı verdi.

Fırlatma

RASAT, 17 Ağustos 2011'de Rusya'nın Orenburg bölgesindeki Yasny yakınlarından bir Dnepr roketiyle fırlatıldı. Birleşmiş Milletler'in UN-SPIDER platformunun aktardığına göre aynı roket, aralarında Nijerya'nın NigeriaSat-2 ve NigeriaSat-X uyduları ile Ukrayna'nın Sich-2 uydusunun da bulunduğu bir grup uyduyu yörüngeye taşıdı.

Görüntüler ve GEZGİN portalı

RASAT'ın kamuya en görünür katkısı, çektiği görüntülerin ücretsiz paylaşılması oldu. TÜBİTAK'ın açıklamasına göre RASAT görüntüleri, Türkiye'nin ilk millî uydu görüntü portalı olan GEZGİN üzerinden ücretsiz sunuldu. Böylece kamu kurumları, üniversiteler ve araştırmacılar haritacılık, planlama ve çevre çalışmalarında bu verileri kullanabildi. 7,5 metrelik çözünürlük tek tek araçları seçmeye yetmese de yol ağlarını, tarım arazilerini, kıyı çizgilerini ve yerleşim alanlarının sınırlarını izlemek için yeterliydi.

TÜBİTAK UZAY uydularının gelişimi

TÜBİTAK UZAY'ın kendi verileriyle karşılaştırıldığında, yirmi yılda hem uyduların büyüklüğü hem de görüntü keskinliği belirgin biçimde arttı:

Uydu	Fırlatma	Kütle	Pankromatik çözünürlük
BİLSAT	2003	129 kg	12,6 m
RASAT	2011	93 kg	7,5 m
Göktürk-2	2012	397 kg	2,5 m
İMECE	2023	yaklaşık 700 kg	metre altı

Bu tabloda RASAT, BİLSAT'tan daha hafif olduğu hâlde daha keskin görüntü alabilmesiyle dikkat çekiyor. Kurum, RASAT'ın kazanımları arasında insan kaynağını ve "yeni uydu projeleri için güveni" de sayıyor.

Görevin sonu

TÜBİTAK UZAY'ın kayıtlarına göre RASAT 23 Ağustos 2022'de emekliye ayrıldı; böylece yaklaşık 11 yıl görev yapmış oldu. Teknoloji gösterimi için tasarlanmış küçük bir uydunun bu kadar uzun çalışması, yerli tasarımın uzay ortamındaki dayanıklılığına dair güçlü bir kanıt olarak görüldü. Uçuş bilgisayarı ve X-bant verici gibi ekipman türleri, TÜBİTAK UZAY'ın sonraki uydularında, Göktürk-2 ve İMECE'de de geliştirilmeye devam etti.

Kısaca

• TÜBİTAK UZAY'ın tasarlayıp Türkiye'de ürettiği ilk yerli yer gözlem uydusu.
• 17 Ağustos 2011'de Rusya'dan Dnepr roketiyle fırlatıldı.
• 93 kg kütle, 687 km yükseklik, 7,5 m pankromatik çözünürlük.
• Uçuş bilgisayarı, X-bant verici ve GEZGİN-2 görüntü işleme ünitesi uzayda ilk kez sınandı.
• Görüntüleri GEZGİN portalından ücretsiz paylaşıldı; uydu 23 Ağustos 2022'de emekli oldu.

Türkiye'nin uydularını, astronotlarını, gözlemevlerini ve Ay görevini tek sayfada, zaman çizelgesiyle Türkiye'nin uzay programı maddemizde bulabilirsiniz.