Mars (Mars)

İnsanın Mars'a ayak basması artık yalnızca bilim kurgu yazarlarının değil, uzay ajanslarının ve şirketlerin de somut hedefi. National Geographic'in 2016'da yayına giren Mars dizisi, bu hedefin nasıl gerçekleşebileceğini anlatmak için sıra dışı bir yol seçti: dizi, 2033'te Mars'a giden ilk mürettebatın kurgusal hikâyesini, bugünün gerçek bilim insanları, mühendisleri ve yazarlarıyla yapılmış belgesel röportajlarla dönüşümlü olarak anlatıyor.

Bu karma yapı, izleyiciye hem bir drama izlemenin heyecanını hem de bir belgeselin bilgi yoğunluğunu sunuyor. Kurgusal astronotlar bir sorunla karşılaştığında, birkaç dakika sonra gerçek uzmanlar aynı sorunun bugün nasıl çözülmeye çalışıldığını anlatıyor.

Konusu

Yıl 2033. Uluslararası bir mürettebatın altı üyesi, Daedalus adlı uzay aracıyla Florida'dan fırlatılır ve Mars'a ayak basan ilk insanlar olmak için aylar süren bir yolculuğa çıkar. Mars atmosferine girişte yaşanan bir arıza yüzünden araç, önceden kurulmuş yaşam alanından onlarca kilometre uzağa iner. Ekip, sınırlı malzeme ve oksijenle hem hayatta kalmak hem de üsse ulaşmak zorunda kalır. Dünya'da ise görev kontrol merkezi, aradaki dakikalarca süren iletişim gecikmesine rağmen onlara yardım etmeye çalışır.

İkinci sezonda hikâye birkaç yıl ileri sıçrıyor. Artık Mars'ta Olympus Town adında küçük bir koloni vardır ve gezegene ilk kez bilim dışı amaçlarla, kaynak çıkarmak için özel bir şirket de gelmiştir. Bu sezon, insanların Mars'a, Mars'ın da insanlara ne yapacağını sorguluyor.

Yapım ve oyuncular

Dizi, gazeteci Stephen Petranek'in 2015 tarihli How We'll Live on Mars kitabına dayanıyor. Yapımcılar arasında Oscar ödüllü yönetmen Ron Howard ve yapımcı Brian Grazer bulunuyor. Kurgusal bölümleri ilk sezonda Meksikalı yönetmen Everardo Gout çekti; ikinci sezonda ekibe yeni yönetmenler katıldı ve yürütücülüğü Dee Johnson üstlendi. Çekimler Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de ve Fas'ın çöllerinde yapıldı.

Kurgusal kadroda görev komutanı Ben Sawyer rolünde Ben Cotton ve ikiz kız kardeşler Hana ile Joon Seung rollerinde Güney Koreli-Amerikalı sanatçı Jihae yer alıyor. Alberto Ammann, Clémentine Poidatz, Sammi Rotibi ve Anamaria Marinca da mürettebatı oluşturuyor. Belgesel bölümlerde ise Elon Musk, Mars Derneği'nin kurucusu Robert Zubrin, Marslı romanının yazarı Andy Weir ve astrofizikçi Neil deGrasse Tyson gibi isimler konuşuyor. Dizi iki sezon ve on üç bölümün ardından sona erdi.

Dizinin belgesel bölümleri, yalnızca röportajlarla sınırlı değil. İlk sezonda SpaceX'in yeniden kullanılabilir roket denemeleri, Antarktika'daki araştırma istasyonlarında yaşayan ekipler ve Rusya'da uzun süreli yalıtım deneyleri gibi gerçek görüntüler, kurgusal hikâyedeki zorlukların bugünkü karşılıklarını gösteriyor. İkinci sezonda ise yerdeki örnekler iklim değişikliği, petrol çıkarma ve Kuzey Kutbu'ndaki zorlu yaşam koşulları gibi konulara uzanarak, insanın bir gezegeni nasıl değiştirdiği sorusunu Dünya üzerinden tartışıyor. Diziyle birlikte, arkasındaki bilimi ayrıntılarıyla anlatan bir kitap ve hikâyedeki astronotlardan birinin geçmişine odaklanan bir ön bölüm de yayımlandı.

Bilim ne diyor?

Mars, sert bilim kurgu olarak tanımlanıyor ve bu tanımı büyük ölçüde hak ediyor. Dizinin ilk bölümlerindeki iniş krizi, Mars görevlerinin en zor aşamasını doğru biçimde öne çıkarıyor. Mars'ın atmosferi Dünya'nınkinin yaklaşık yüzde biri yoğunluğunda; bu, bir aracı yavaşlatmak için paraşütün tek başına yetmediği, ama ısı kalkanını gereksiz kılacak kadar da ince olmadığı anlamına geliyor. Mühendisler buna "yedi dakikalık dehşet" diyor. Gerçek dünyada bu konuda büyük ilerleme kaydedildi: Perseverance gezgini 2021'de, inerken yüzeyi kendi kameralarıyla tanıyıp tehlikeli bölgelerden kaçan bir seyrüsefer sistemiyle, birkaç kilometrelik bir hedef alanına başarıyla indi.

Dizide işlenen diğer sorunlar da gerçek: Dünya ile Mars arasındaki iletişim, gezegenlerin konumuna göre tek yönde 3 ile 22 dakika arasında gecikiyor; yani acil durumlarda mürettebat kararlarını kendisi vermek zorunda. Curiosity gezgininin ölçümleri, gidiş-dönüş yolculukta bir astronotun alacağı radyasyon dozunun kariyer boyu sınırlara yaklaşabileceğini gösterdi. Dizideki ekibin barınak olarak lav tünellerini kullanma fikri de bilim insanlarının ciddiyetle önerdiği bir çözüm; bu doğal mağaralar yaşam alanlarını radyasyondan ve göktaşlarından koruyabilir. Toprağın altındaki buzdan su ve yakıt üretmek de gerçek görev planlarının merkezinde yer alıyor.

Neden izlemeli?

Mars, Kızıl Gezegen'e yolculuğun romantizmini değil, bedelini ve zorluklarını anlatan bir dizi. Kurgu ile belgeselin iç içe geçmesi kimi zaman temponun düşmesine yol açsa da, bu yapı sayesinde izleyici her sahnenin arkasındaki gerçek bilimi öğreniyor. İnsanlı Mars görevlerinin neden bu kadar zor olduğunu ve yine de neden denemeye değer olduğunu anlamak isteyenler için doyurucu bir seçenek.

Kısaca

• Yıl: 2016-2018
• Yapım: National Geographic (yapımcılar: Ron Howard, Brian Grazer)
• Sezon: 2 sezon, 13 bölüm
• Tür: Belgesel-dram, sert bilim kurgu
• Dayandığı kitap: Stephen Petranek, How We'll Live on Mars