Chasing the Moon

Chasing the Moon (Ay'ın Peşinde), ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki uzay yarışını ve insanın Ay'a ayak basma çabasını anlatan 2019 yapımı belgesel dizi. Arşiv malzemesini ustaca kullanmasıyla tanınan belgeselci Robert Stone'un yönettiği üç bölümlük yapım, Apollo 11'in 50. yıl dönümünde ABD kamu yayıncısı PBS'in American Experience kuşağında yayımlandı. Dizi, daha önce kamuoyunun hiç görmediği arşiv görüntülerine yer vermesiyle dikkat çekti.

Konusu

Dizinin her bölümü yaklaşık bir saat 48 dakika sürüyor ve Amerikan uzay programının 1957 ile 1969 arasındaki dönemlerini sırayla anlatıyor. Hikâye, Sovyetler Birliği'nin 4 Ekim 1957'de ilk yapay uydu Sputnik 1'i fırlatmasıyla ABD'de yaşanan şokla başlıyor. Ardından Sovyetlerin 12 Nisan 1961'de Yuri Gagarin'i Vostok 1 ile yörüngeye göndermesi ve bu uçuşun ABD Başkanı John F. Kennedy'yi harekete geçirmesi geliyor. Kennedy, 25 Mayıs 1961'de Kongre'den on yıl bitmeden "bir insanı Ay'a indirip güvenle Dünya'ya geri getirme" hedefine destek istedi. Dizi bu hedefin Temmuz 1969'da Apollo 11 ile gerçekleşmesiyle sona eriyor.

Chasing the Moon'u benzer belgesellerden ayıran, hikâyeyi yalnız astronotlar ve mühendisler üzerinden anlatmaması. Dizi uzay yarışını Soğuk Savaş siyasetinin, medyanın, kamuoyunun ve toplumsal hareketlerin içine yerleştiriyor. Programın yüksek maliyetini sorgulayanlar, sivil haklar hareketinin eleştirileri ve uzay programının halka nasıl "satıldığı" da hikâyenin parçaları.

Yapım

Robert Stone, İngiltere'de doğup ABD'de yetişmiş, Oscar adaylığı bulunan bir belgesel yönetmeni. Arşiv görüntülerini yenilikçi biçimde kullanmasıyla tanınan Stone'un yedi filmi American Experience kuşağında yayımlandı. Dizi Temmuz 2019'da art arda üç gece boyunca yayımlandı ve Apollo 11'in yıl dönümü için hazırlanan belgesel ve dramalar arasında yer aldı. Stone ile Alan Anders'ın yazdığı aynı adlı bir kitap da diziye eşlik etti. Stone'un diğer işleri arasında nükleer enerjiyi iklim değişikliğine çözüm olarak savunan Pandora's Promise (2013) ve NASA mühendisi Gentry Lee'yi anlatan Starman (2025) gibi belgeseller var; dört filmi Sundance Film Festivali'nde ilk kez gösterildi. Newsday'den Vern Gay diziyi "heyecan verici ve hayati önemde bir tarih" olarak niteledi.

Gerçek tarih: Uzay yarışı

Uzay yarışının kökleri, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra iki süper güç arasında başlayan balistik füze ve nükleer silah yarışına uzanıyor. Uzayda elde edilen teknolojik üstünlük, kıtalararası füzeler ve uydu keşfi açısından ulusal güvenlik meselesi olarak görülüyordu. Yarışın resmî başlangıcı sayılan an, ABD'nin 29 Temmuz 1955'te Uluslararası Jeofizik Yılı için yapay uydu fırlatacağını duyurması; Sovyetler beş gün sonra aynı niyeti açıkladı.

Sputnik ve Gagarin'in ardından iki ülke de Ay'a insan götürebilecek dev roketler geliştirmeye başladı. ABD'nin Satürn V roketi, üç kişilik bir yörünge aracını ve iki kişilik bir iniş aracını Ay'a gönderecek kadar güçlüydü. Sovyetlerin N1 roketiyle yürüttüğü insanlı Ay programı ise başarıya ulaşamadı ve sonunda iptal edildi; Sovyetler bunun yerine ilk uzay istasyonu programı Salyut'a ve Venüs ile Mars'a iniş görevlerine yöneldi. ABD, Apollo 11'den sonra beş ekibi daha Ay'a indirdi; bu ekiplerin sonuncusu olan Apollo 17'nin komutanı Gene Cernan'ın hikâyesini The Last Man on the Moon belgeselinde anlattık. Kapaktaki fotoğraf, Wernher von Braun'un ekibinin ABD Ordusu'nun balistik füze ajansındaki erken roket çalışmalarına ait.

Yarışın sonunu ise rekabet değil iş birliği getirdi: Nisan 1972'de imzalanan anlaşmayla hazırlanan Apollo-Soyuz Test Projesi'nde, Temmuz 1975'te bir Amerikan ekibiyle bir Sovyet ekibi Dünya yörüngesinde buluştu.

Neden izlemeli?

Ay yolculuğunu yalnızca bir mühendislik zaferi olarak değil, çağının bütün çelişkileriyle birlikte görmek isteyenler için Chasing the Moon çok değerli bir kaynak. Uzun bölümleri sabır istiyor, ama arşiv görüntülerinin zenginliği bu sabrı fazlasıyla ödüllendiriyor. Apollo 11'in kendisine odaklanan bir anlatı arayanlar, aynı yıl çıkan Apollo 11 belgeselini de izleyebilir.

Kısaca

• Yıl: 2019
• Yönetmen: Robert Stone
• Kanal: PBS (American Experience)
• Bölüm: 3 (her biri yaklaşık 1 saat 48 dakika)
• Dönem: 1957-1969