En Uzak (The Farthest)

1977 yazında NASA, aralarında iki hafta olan iki fırlatmayla iki küçük sondayı uzaya gönderdi. Voyager 1 ve Voyager 2'nin görevi, Güneş Sistemi'nin dev gezegenlerini yakından incelemekti. Bu sondalar o görevi fazlasıyla başardı ve ardından yollarına devam etti. Bugün ikisi de Güneş'in etki alanının ötesinde, yıldızlararası uzayda yol alıyor ve hâlâ Dünya'ya veri gönderiyor. İrlandalı yönetmen Emer Reynolds'un 2017 yapımı belgeseli En Uzak, insanlığın en uzağa giden bu iki elçisinin hikâyesini anlatıyor.

Belgeseli özel kılan, Voyager'ı bir mühendislik başarısı olarak değil, bir insan hikâyesi olarak anlatması. Gençliklerini bu göreve veren bilim insanları ve mühendisler, kırk yıl sonra hâlâ gözleri parlayarak o günleri anlatıyor.

Konusu

Belgesel, Voyager görevinin doğuşundan başlıyor. 1970'lerin sonunda dış gezegenler, yaklaşık 175 yılda bir gerçekleşen ender bir dizilime girecekti. Bu dizilim, bir sondanın bir gezegenin kütleçekiminden yararlanarak hızlanıp bir sonrakine geçmesini, böylece birkaç gezegeni tek yolculukta ziyaret etmesini mümkün kılıyordu. Film, bu fırsatı değerlendirmek için verilen mücadeleyi, sondaların tasarımını, fırlatma günlerini ve yolculuk sırasında yaşanan heyecanlı ve gergin anları anlatıyor.

Ardından Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün karşılaşmaları geliyor: Jüpiter'in uydusu İo'da beklenmedik etkin yanardağların keşfi, Satürn'ün halkalarının ayrıntıları, Uranüs ve Neptün'ün ilk yakın görüntüleri. Belgesel ayrıca sondalara iliştirilen ve Dünya'dan sesler, müzikler ve görüntüler taşıyan altın kaplama plağın nasıl hazırlandığını da ayrıntılı biçimde ele alıyor.

Yapım ve oyuncular

En Uzak, Emer Reynolds tarafından yönetildi ve İrlanda yapımı. Film, Şubat 2017'de Dublin Film Festivali'nde ilk kez gösterildi ve seyirci ödülünü kazandı. ABD'de ise Ağustos 2017'de, Voyager görevinin 40. yılında, kamu yayıncısı PBS'te yayımlandı. Belgesel eleştirmenlerden neredeyse oybirliğiyle övgü aldı.

Filmde yirmiden fazla görev bilim insanı, mühendis ve NASA çalışanı konuşuyor. Bunlar arasında Voyager'ın onlarca yıl proje bilim insanlığını yürüten Edward C. Stone, gezegen bilimci Carolyn Porco, uzayda yaşam arayışının öncülerinden Frank Drake, altın plağın hazırlanmasında görev alan bilim yazarı Timothy Ferris ve Carl Sagan'ın oğlu Nick Sagan da var. Arşiv görüntüleri, özenle çekilmiş canlandırmalar ve Ray Harman'ın müziği anlatıyı tamamlıyor.

Bilim ne diyor?

Belgeselde anlatılan her şey belgelenmiş gerçek bilim. Voyager 1, Ağustos 2012'de Güneş rüzgârının etkisinin bittiği sınırı, yani heliyopozu geçerek yıldızlararası uzaya ulaşan ilk insan yapımı nesne oldu. Voyager 2 de Kasım 2018'de aynı sınırı aştı. Voyager 1'in 1990'da Carl Sagan'ın önerisiyle geri dönüp çektiği ve Dünya'yı yaklaşık 6 milyar kilometreden minik bir nokta olarak gösteren "Soluk Mavi Nokta" fotoğrafı, bilim tarihinin en duygusal görüntülerinden biri.

Sondaların enerjisi, Güneş panellerinden değil, radyoaktif plütonyumun bozunmasıyla ısı üreten jeneratörlerden geliyor. Bu kaynakların gücü her yıl biraz daha azaldığı için mühendisler, sondaların ömrünü uzatmak amacıyla bilimsel cihazları birer birer kapatıyor. Voyager 1'in bu yıl sonuna doğru Dünya'dan bir ışık günü, yani ışığın bir günde aldığı yol kadar uzaklaşması bekleniyor. Bu, bir komutun sondaya ulaşmasının ve yanıtın geri dönmesinin toplam iki gün sürmesi anlamına geliyor.

Altın plağa gelince: Sondaların başka bir yıldız sistemine yaklaşması bile on binlerce yıl sürecek. Bu yüzden plağın bir uzaylı uygarlık tarafından bulunma olasılığı son derece düşük. Ancak bilim insanlarının da belirttiği gibi, plak belki de en çok bize, Dünya'da yaşayanlara, kim olduğumuzu ve neye değer verdiğimizi hatırlatan bir mesaj.

Voyager'ın bir başka büyük mirası, gezegen biliminin kendisini değiştirmesi. Sondalar Neptün'ün uydusu Triton'da buz püskürten gayzerler, Uranüs'ün beklenmedik biçimde yatık manyetik alanı ve Jüpiter'in uydusu Europa'nın buzlu yüzeyinin altında bir okyanus olabileceğine dair ilk ipuçları gibi pek çok sürpriz ortaya çıkardı. Bu bulgular, sonraki on yıllarda Galileo, Cassini ve Juno gibi görevlerin yolunu açtı. Uranüs ve Neptün bugün hâlâ yalnızca Voyager 2 tarafından yakından ziyaret edilmiş gezegenler; yani bu iki dünya hakkında bildiğimiz yakın çekim görüntülerin neredeyse tamamı, belgeselde anlatılan o tek geçişten geliyor.

Neden izlemeli?

En Uzak, bilimin ne kadar heyecan verici, duygusal ve insani olabileceğini gösteren belgesellerden. Uzaya ilgi duyan herkesin, özellikle de bilime yeni ilgi duymaya başlayan gençlerin izlemesi gereken bir yapım. Belgeseli bitirdiğinizde, bu iki küçük sondanın şu anda bile, siz bu satırları okurken, yıldızlara doğru sessizce yol aldığını düşünmekten kendinizi alamayacaksınız.

Kısaca

• Yıl: 2017
• Yönetmen: Emer Reynolds
• Süre: 121 dakika
• Tür: Belgesel
• Ödül: Dublin Film Festivali Seyirci Ödülü