Webb, Karina Bulutsusu'nda yıldız dolu bir hazine sandığı buldu

James Webb Uzay Teleskobu'nun Ağustos 2026 için seçilen ayın görüntüsü, kendi galaksimizin içindeki masalsı bir sahneye götürüyor. 6 Ağustos'ta yayımlanan görüntüde, delici yıldız ışığı ve güçlü rüzgârlar toz bulutlarını yaratıcı biçimlere sokmuş. Merkezdeki en yoğun bulut, kapağı ardına kadar açılmış ahşap bir sandığa benziyor ve içten içe parlıyor. Gökbilimciler bu yapıya "Hazine Sandığı" adını vermiş.

Bir kuyruklu yıldız ama gerçek değil

Hazine Sandığı, gökbilimde kuyruklu yıldız biçimli küre (cometary globule) denen bir yapı. Bunlar, yoğun ve karanlık bir baş ile arkasında uzanan süpürge gibi bir kuyruktan oluşan, yalıtılmış gaz ve toz bulutları. Görünüşleri kuyruklu yıldızları andırsa da gerçek kuyruklu yıldızlarla hiçbir ilgileri yok; ışık yılları boyutundaki bu bulutların biçimini çevredeki dev yıldızların ışınımı ve rüzgârları veriyor.

Sandığın tabanında yapı, kalın gazdan oluşan uzun sütunlara ayrılıyor. Arka plandaki gaz bulutlarının bir kısmı koyu turuncu topaklar halinde görülürken, diğerleri geniş ve soluk bir pus oluşturuyor. Ön planda ise birkaç parlak yıldız göze çarpıyor.

Sandığın içindeki hazine

Sandığın hazinesi, içinde saklı genç yıldızlar. Bulutun içinde yaklaşık 70 yıldızdan oluşan sıkı bir küme yer alıyor. Kümenin en kütleli üyesi, Güneş'in yaklaşık 19 katı kütleye sahip, nadir görülen O tipi bir yıldız. Kümenin yaşının 100.000 ile 1,3 milyon yıl arasında olduğu tahmin ediliyor; yani gökbilim ölçeğinde henüz bebek sayılır. Yıldızlar hâlâ çevredeki toza gömülü durumda ve birçoğunun çevresinde gezegen oluşumuna zemin hazırlayabilecek diskler bulunuyor.

Webb bu görüntüyü Yakın Kızılötesi Kamerası (NIRCam) ile 1,62 ile 4,7 mikrometre arasındaki dört farklı kızılötesi dalga boyunda çekti. Kızılötesi ışığın tozu delip geçebilmesi sayesinde, görünür ışıkta saklı kalacak olan kümenin iç parıltısı görünür hale geldi.

Komşu devlerin heykeltıraşlığı

Hazine Sandığı'nın biçimini belirleyen, çevresindeki devler. Yapıdan yaklaşık 39 ışık yılı uzakta, olağanüstü parlak bir çift yıldız sistemi olan Eta Carinae bulunuyor; sistemdeki yıldızlardan birinin kütlesi Güneş'in 100 katı civarında. Eta Carinae ve yakındaki Trumpler 16 yıldız kümesinden gelen ışınım ve rüzgârlar, az yoğun gazı süpürüp dağıtırken daha yoğun bölgeleri geride bırakıyor. Hazine Sandığı, bu aşındırmaya direnen yoğun bir bulut olarak kalmış. Eta Carinae, 1840'lı yıllarda yaşadığı ve Büyük Patlama (Great Eruption) olarak anılan dev parlamayla bir süre gökyüzünün en parlak ikinci yıldızı olmuştu. Bugün de Samanyolu'nun en kütleli ve en parlak yıldız sistemlerinden biri olarak gökbilimcilerin yakın takibinde.

Karina Bulutsusu neden özel?

Karina (Omurga) takımyıldızında yer alan Karina Bulutsusu, Dünya'dan yalnızca yaklaşık 7.500 ışık yılı uzakta. Güney gökyüzünün derinlerinde bulunduğu için Türkiye'den görülemiyor; ancak güney yarımküreden çıplak gözle bile seçilebilen parlak bir bulutsu. Yaklaşık 260 ışık yılı boyunca uzanan bulutsu, bize en yakın büyük kütleli yıldız oluşum bölgesi. Bu yakınlık, ona yıldız oluşumunun tüm aşamalarını, yani yoğun bulutların çökmesinden genç yıldızların çevrelerini aşındırmasına kadar her şeyi incelemek için eşsiz bir laboratuvar niteliği kazandırıyor. Webb'in 2022'deki ilk görüntüleri arasında yer alan "Kozmik Kayalıklar" da bu bulutsunun bir parçasıydı.

Görüntü, Karina Bulutsusu'ndaki genç yıldızların çevrelerinden nasıl gaz topladığını ve bunu fışkırmalar halinde nasıl geri attığını inceleyen bir gözlem programı kapsamında elde edildi. Programın baş araştırmacısı gökbilimci M. Reiter. ESA, görüntüye katkı verenler arasında M. H. Özsaraç'ı da anıyor.

Neden önemli?

Güneş de büyük olasılıkla, Karina'dakine benzer kalabalık bir yıldız doğum bölgesinde, çevresindeki dev yıldızların etkisi altında doğdu. Hazine Sandığı gibi yapılar, büyük kütleli yıldızların yakınındaki genç yıldızların ve çevrelerindeki gezegen oluşum disklerinin bu sert ortamda nasıl hayatta kaldığını anlamaya yardım ediyor. Dev komşuların ışınımı, disklerdeki gazı buharlaştırarak gezegen oluşumunu zorlaştırabiliyor; Webb'in keskin kızılötesi görüşü, bu etkinin izini tek tek yıldızlar düzeyinde sürmeyi mümkün kılıyor.

Kısaca

• Hazine Sandığı, Karina Bulutsusu'nda kuyruklu yıldız biçimli bir gaz ve toz bulutu.
• İçinde yaklaşık 70 genç yıldız var; en kütlelisi Güneş'in yaklaşık 19 katı.
• Biçimini yaklaşık 39 ışık yılı ötedeki Eta Carinae ve Trumpler 16 kümesi veriyor.
• Karina Bulutsusu yaklaşık 7.500 ışık yılı uzakta, en yakın büyük kütleli yıldız oluşum bölgesi.