Aslan takımyıldızı

Aslan (Latince Leo, "aslan"), ilkbahar gökyüzünün en belirgin takımyıldızıdır; parlak yıldızlarının çizdiği biçim, adını taşıdığı çömelmiş aslanı gerçekten andırır. Kuzey gök yarıküresinde, batısında Yengeç, doğusunda Başak takımyıldızları arasında yer alır; IAU kısaltması "Leo", alanı yaklaşık 947 kare derecedir. Batlamyus'un 48 takımyıldızından biridir; Mezopotamya'da benzer bir aslan figürünün MÖ 4000 kadar erken bir tarihte bilindiğine dair arkeolojik izler vardır. Parlak yıldızlarının yanı sıra Aslan, küçük teleskoplarla görülebilen galaksileri ve Kasım'daki Leonid meteor yağmuruyla da bilinir. Burçların genel tarihi için üst sayfamız "Burçlar nereden geliyor?" maddesine bakabilirsiniz.

Gökyüzünde nerede, nasıl bulunur?

Türkiye'den Aslan'ı izlemenin en iyi zamanı ilkbahar akşamlarıdır. Şubat'ta akşam saat 21.00 sularında doğuda yükselmiş olur; Nisan ve Mayıs akşamlarında güneyde yüksekte, en iyi konumundadır. Temmuz akşamlarında batıda alçalır, Eylül-Kasım arasında akşamları görünmez.

Aslan'ı tanımanın anahtarı "Orak" diye anılan yıldız dizisidir. Epsilon, Mu, Zeta, Gama, Eta ve Alfa Leonis'ten oluşan bu altı yıldız, bugünkü gözlemcilere ters çevrilmiş bir soru işareti gibi görünür; işaretin altındaki nokta, takımyıldızın en parlak yıldızı Regulus'tur. Orak'ın doğusunda (solunda) Delta ve Teta Leonis ile kuyruk ucundaki Denebola'nın oluşturduğu ikizkenar üçgen ise aslanın gövdesini ve arka bacaklarını tamamlar. Bütünüyle bakıldığında yere çömelmiş bir aslan figürü kolayca seçilir. Aslan'ın batısındaki sönük Yengeç'i bulmak için Regulus ile İkizler'in Polluks yıldızı arasındaki boşluğa bakmak yeterlidir.

En parlak yıldızları

Aslan'da çıplak gözle kolayca görülen dokuz parlak yıldız vardır; bunlardan dördü birinci ya da ikinci kadirdendir.

• Regulus (Alfa Leonis): Takımyıldızın en parlak yıldızı, 1,4 kadir. Babil'de "Aslan'ın göğsünde duran yıldız" diye anılırdı; krallıkla da ilişkilendirilen yıldız "Kral Yıldız" olarak bilinir. Uzaklığı yaklaşık 79 ışık yılı.
• Denebola (Beta Leonis): 2,1 kadirlik beyaz bir yıldız, aslanın kuyruğunu işaretler. Adı, Arapça "kuyruk" anlamındaki deneb sözcüğünden türeyen pek çok yıldız adından biridir. Uzaklığı yaklaşık 36 ışık yılı.
• Algieba (Gama Leonis): Çıplak gözle 2,1 kadir görünür; teleskopla 2,4 ve 3,6 kadirlik iki yıldıza ayrılan güzel bir çift yıldızdır. Uzaklığı yaklaşık 130 ışık yılı. Kasım'daki Leonid meteor yağmurunun radyantı bu yıldızın yakınındadır.
• R Leonis: Yaklaşık 310 günlük dönemle parlaklığı değişen kırmızı bir dev, bir Mira değişen yıldızı. Normalde en parlak hâlinde 6 kadire çıkar, zaman zaman 4,4 kadire kadar parlayarak çıplak gözle görülür hâle gelir. Çapı Güneş'inkinin yaklaşık 450 katıdır.

Adı ve mitolojisi

Aslan, insanlığın en erken tanıdığı takımyıldızlardandır. Babil astronomisinde adı UR.GU.LA, yani "Büyük Aslan"dı. Bazı mitoloji araştırmacıları, Sümer'de bu yıldızların Gılgamış'ın öldürdüğü canavar Humbaba'yı temsil ettiğini düşünür. Pers, Süryani, İbrani ve Hint gelenekleri de bu yıldız grubuna kendi dillerinde "aslan" anlamına gelen adlar vermişti.

Yunan mitolojisinde Aslan, Herakles'in on iki görevinin ilkinde öldürdüğü Nemea Aslanı'dır. Hiçbir silahın işlemediği bu aslan, kadınları mağarasına kaçırarak onları kurtarmaya gelen savaşçıları tuzağa düşürürdü. Kılıçların, mızrakların işe yaramadığını gören Herakles mağaraya girdi ve aslanı çıplak elleriyle yenip tutsakları kurtardı. Zeus bu zaferi anmak için aslanı gökyüzüne yerleştirdi. Romalı şair Ovidius takımyıldızı "Herkül'ün Aslanı" diye anar.

Aslan'ın kuyruğu bir zamanlar bugünkünden uzundu. Kuyruğun ucundaki "püskül"ü oluşturan sönük yıldızları Tycho Brahe 1602'de ayırarak Berenis'in Saçı (Coma Berenices) takımyıldızını oluşturdu; bu adlandırmanın kökü antik Yunan ve Roma'ya kadar uzanır.

Güneş Aslan'da ne zaman?

Astrolojide Aslan burcu yaklaşık 24 Temmuz – 23 Ağustos arasıdır. IAU sınırlarına göre yaptığımız hesapta ise Güneş 2026'da Aslan takımyıldızına 11 Ağustos'ta girdi ve 17 Eylül'de Başak'a geçti; takımyıldızda yaklaşık 37 gün kaldı. Yani astrolojik Aslan burcunun son iki haftası dışında Güneş henüz Yengeç'tedir. Aradaki fark, Dünya ekseninin yavaş yalpalaması olan presesyonun son iki bin yılda biriktirdiği kaymadan kaynaklanır. Astrolojik burçlar gökyüzündeki takımyıldızlarla örtüşmez; burçlara atfedilen özelliklerin de bilimsel bir dayanağı yoktur.

Verileri göster

Alan	947 kare derece
Güneş'in kaldığı süre	37,1 gün (2026)
Regulus'un parlaklığı	1,4 kadir
Regulus'un uzaklığı	79 ışık yılı
Wolf 359'un uzaklığı	7,9 ışık yılı
Leonidlerin hızı	saniyede 71 km

İlginç gök cisimleri

Aslan, Samanyolu'nun düzleminden uzakta, uzak evrene açılan bir pencere gibidir; bu yüzden pek çok parlak galaksi barındırır.

• Aslan Üçlüsü: M65, M66 ve NGC 3628'den oluşan galaksi grubu. Grubun bir üyesi olan M66, yaklaşık 31 milyon ışık yılı uzaktadır; öteki üyelerin kütleçekimi yüzünden biçimi biraz bozulmuştur. M65 ve M66 büyük bir dürbünle ya da küçük bir teleskopla görülebilir. Bu bölge, galaksilerin birbirini nasıl etkilediğini görmek için güzel bir örnektir.
• M95, M96 ve M105: Yaklaşık 20 milyon ışık yılı uzaklıktaki iki sarmal ve bir eliptik galaksi. Küçük teleskoplarda bulanık lekeler olarak görünürler; yapıları ancak büyük aletlerle seçilir.
• NGC 2903: 1784'te William Herschel'in keşfettiği, boyut ve biçim olarak Samanyolu'na benzeyen çubuklu sarmal galaksi; yaklaşık 25 milyon ışık yılı uzakta.
• Wolf 359: Güneş'e en yakın yıldızlardan biri; yalnızca 7,9 ışık yılı uzaklıktaki bir kırmızı cüce. Görünür parlaklığı 13,5 kadirdir; zaman zaman ani parlamalar yapan bir "parlayan yıldız"dır.
• Gliese 436: Yaklaşık 32 ışık yılı uzaktaki sönük bir yıldız. Çevresinde, yıldızın önünden geçerek ışığını hafifçe karartan Neptün kütlesinde bir dış gezegen dolanır.
• Caffau Yıldızı (SDSS J102915+172927): Samanyolu'nun halesinde yer alan, yaklaşık 13 milyar yaşında, bilinen en yaşlı yıldızlardan biri. Hidrojen ve helyumdan ağır element oranı bilinen bütün yıldızlardan düşüktür.

Meteor yağmurları

Leonidler, Kasım ayının meteor yağmurudur ve kaynağı 55P/Tempel-Tuttle kuyruklu yıldızıdır. NASA'ya göre 2026'da 6-30 Kasım arasında etkin, en yoğun gecesi 16-17 Kasım. Sıradan yıllarda saatte yalnızca birkaç meteor görülür; ama Leonid meteorları parlak, çoğu zaman renkli ve çok hızlıdır: saniyede yaklaşık 71 kilometreyle atmosfere giren bu meteorlar en hızlı meteorlar arasındadır. Leonidleri ünlü yapan, yaklaşık 33 yılda bir yaşanabilen meteor fırtınalarıdır. 1966'da yaşanan fırtınada 15 dakika boyunca dakikada binlerce meteor düştü; son Leonid fırtınası 2002'de görüldü. Bu yılki izleme ayrıntıları Leonid meteor yağmuru sayfamızda. Ocak'ın ilk haftasında zirve yapan Ocak Leonidleri ise küçük bir yağmurdur.

Kısaca

• Aslan, Yengeç ile Başak arasında, ilkbahar gökyüzünün en belirgin burç takımyıldızıdır.
• Türkiye'den Şubat-Temmuz akşamlarında görülür; en iyi zamanı Nisan ve Mayıs'tır.
• "Orak" yıldız dizisi ters bir soru işaretine benzer; en parlak yıldızı Regulus 1,4 kadir ve 79 ışık yılı uzaktadır.
• Aslan Üçlüsü başta olmak üzere küçük teleskoplarla görülebilen pek çok galaksi barındırır.
• Güneş bugün Aslan'da yaklaşık 11 Ağustos – 16 Eylül arasında bulunur; Leonid meteor yağmuru her yıl Kasım ortasında zirve yapar.

Güneş'in ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Burçların gökyüzü sayfasında, doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında ve bu gece hangi yıldızların görüldüğünü gökyüzü haritasında görebilirsiniz.