Terazi takımyıldızı

Terazi (Latince Libra, "terazi"), antik çağın büyük bölümünde ayrı bir takımyıldız bile değildi: bu yıldızlar komşu Akrep'in kıskaçları sayılıyordu. Güney gök yarıküresinde, batısında Başak, doğusunda Akrep yer alır; kuzeyinde Yılan'ın baş kısmı, güneyinde Kurt takımyıldızı bulunur. Yaklaşık 538 kare derecelik alanıyla 88 takımyıldız arasında 29. sıradadır; IAU kısaltması "Lib"dir. Birinci kadirden yıldızı yoktur ve sönük bir takımyıldız sayılır; ama Babil'den Roma'ya uzanan ilginç bir ad değişikliğinin, bir de yakın bir ötegezegen sisteminin hikâyesini taşır. Burçların genel tarihi için üst sayfamız "Burçlar nereden geliyor?" maddesine bakabilirsiniz.

Gökyüzünde nerede, nasıl bulunur?

Terazi, Türkiye'den yaz başı akşamlarının takımyıldızıdır. Mayıs sonunda akşam saat 21.00 sularında güneydoğuda yükselmiş olur; Haziran ve Temmuz akşamlarında güneyde orta yükseklikte, en iyi konumundadır. Ağustos akşamlarında güneybatıda alçalır, Ekim'den sonra Güneş'in yakınına düşer. Takımyıldızın tamamı 60° kuzey enleminin güneyinden görülebildiği için Türkiye'nin her yerinden rahatça izlenir.

Terazi'yi bulmak için iki parlak komşusunu kullanın: batıda Başak'ın mavimsi beyaz yıldızı Spica, doğuda Akrep'in kırmızı Antares'i. Bu iki yıldızın arasındaki bölgenin ortasında, en parlak yıldızların oluşturduğu bir dörtgen göze çarpar. Geleneksel olarak Alfa ve Beta Librae terazinin kolunu, Gama ve Sigma Librae ise kefelerini temsil eder.

En parlak yıldızları

Terazi'nin sınırları içinde 6,5 kadirden parlak 83 yıldız bulunur. Parlak yıldızlarının adları, takımyıldızın eskiden Akrep'in kıskaçları sayıldığını hâlâ hatırlatır.

• Zubeneschamali (Beta Librae): Takımyıldızın en parlak yıldızı, 2,6 kadir. Adı Arapça "kuzey kıskacı" demektir. Bazı gözlemciler bu yıldızda hafif yeşilimsi bir ton gördüğünü bildirir. Uzaklığı yaklaşık 185 ışık yılı.
• Zubenelgenubi (Alfa Librae): Adı "güney kıskacı" anlamına gelir. Dürbünle bakıldığında iki yıldıza ayrılır: 2,7 kadirlik mavimsi beyaz Alfa-2 ile 5,2 kadirlik beyaz Alfa-1. Sistem yaklaşık 75 ışık yılı uzaktadır.
• Zubenelakrab (Gama Librae): 3,9 kadirlik turuncu bir dev. Adı "akrebin kıskacı" demektir ve kıskaç adlarını tamamlar.
• Brachium (Sigma Librae): Terazi'nin sınırları içinde olduğu hâlde uzun süre "Gama Scorpii" diye Akrep'e ait sayıldı. Bu ad karışıklığı ancak 1851'de Benjamin A. Gould'un yıldızı Sigma Librae olarak yeniden adlandırmasıyla giderildi.
• Mu Librae: Orta büyüklükte amatör teleskoplarla ayrılabilen bir çift yıldız; 5,7 ve 6,8 kadirlik iki bileşenden oluşur ve yaklaşık 235 ışık yılı uzaktadır.
• FX Librae (48 Librae): 4,9 kadirlik bir "kabuklu yıldız". Bu tür yıldızlar, olağan dışı hızlı dönmeleri yüzünden ekvatorlarından gaz saçar ve parlaklıkları düzensizce değişir; Ülker'deki Pleione bunun bilinen bir başka örneğidir.
• Delta Librae: Yaklaşık 2 gün 8 saatte bir parlaklığı 4,9'dan 5,9 kadire düşen, Algol türü bir örten çift yıldız.

Adı ve mitolojisi

Babil astronomisinde bu yıldızlar MUL Zibānu, yani "terazi" diye anılırdı; ama aynı bölge "Akrep'in Kıskaçları" olarak da biliniyordu. Terazi, doğruluğun ve adaletin koruyucusu Güneş tanrısı Şamaş'a kutsal sayılırdı. Antik Yunan'da ise bu yıldızlar uzun süre yalnızca Akrep'in kıskaçlarıydı: şair Aratos onları hep "Kıskaçlar" (Khelai) diye anar. Arapçada "akrebin kıskaçları" anlamına gelen zubānā ile Babil'deki "terazi" sözcüğünün sesçe benzerliği, kıskaçların teraziye dönüşmesinde rol oynamış olabilir. Bir başka açıklamaya göre terazi, Güneş sonbahar ekinoksunda bu bölgeye girdiğinde gece ile gündüzün eşitlendiğini simgeler.

Terazi'nin bağımsız bir takımyıldız olarak yerleşmesi Roma dönemindedir: komşu Başak'ın simgelediği adalet tanrıçası Astraea'nın elindeki terazi olarak görülmeye başlandı. Eudoksos ve Aratos onu ayrı bir takımyıldız olarak anmazken MÖ 3. yüzyılda Manethon ve MÖ 1. yüzyılda Geminos anar; Batlamyus da 48 takımyıldızı arasına alır. Batlamyus kataloğunda Terazi'ye 17 yıldız yazmıştı; Tycho Brahe 10, Johannes Hevelius ise 20 yıldız saydı. Eski Mısır'da ise Terazi'nin üç parlak yıldızı (Alfa, Beta ve Sigma) bir kayık olarak görülürdü.

Güneş Terazi'de ne zaman?

Astrolojide Terazi burcu, Eylül ekinoksuyla (23 Eylül dolayları) başlar ve 23 Ekim dolaylarına kadar sürer. IAU sınırlarına göre yaptığımız hesapta ise Güneş 2026'da Terazi takımyıldızına 31 Ekim akşamı girdi ve 23 Kasım'da Akrep'e geçti; takımyıldızda yaklaşık 23 gün kaldı. Yani astrolojik Terazi burcu bittiğinde Güneş daha Başak'tadır; iki aralık hiç örtüşmez.

Sonbahar ekinoksu noktasının adı hâlâ "Terazi noktası"dır, çünkü antik çağda Güneş Eylül ekinoksunda bu takımyıldızdaydı. Presesyon yüzünden nokta zamanla Başak'a kaydı. Astrolojik burçlar gökyüzündeki takımyıldızlarla örtüşmez; burçlara yüklenen anlamların bilimsel bir dayanağı da yoktur.

Verileri göster

Alan	538 kare derece
Büyüklük sırası	88 takımyıldızın 29.'su
Güneş'in kaldığı süre	23,1 gün (2026)
Zubeneschamali'nin parlaklığı	2,6 kadir
Zubeneschamali'nin uzaklığı	185 ışık yılı
Gliese 581'in uzaklığı	20,5 ışık yılı

İlginç gök cisimleri

• Gliese 581: Yaklaşık 20,5 ışık yılı uzaklıktaki bir kırmızı cüce. Çevresinde doğrulanmış üç gezegen dolanır. Sistem 2000'lerin sonu ile 2010'ların başında, yaşanabilir olabilecek ötegezegenlere ilişkin ilk iddiaların konusu olduğu için büyük ilgi gördü. Bugün Gliese 581c'nin yaşanabilir olamayacak kadar sıcak olduğu, aday gösterilen Gliese 581d ile g'nin ise büyük olasılıkla var olmadığı biliniyor. 2009'da duyurulan Gliese 581e, ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde 3,6 metrelik teleskoba bağlı HARPS tayfölçeriyle dört yılı aşkın süre yapılan gözlemler sonucunda bulundu. HARPS, gezegenin kütleçekiminin yıldızda yol açtığı küçük salınımları ölçer; yöntemin ayrıntısı dikine hız yöntemi sayfamızda. Gliese 581e o tarihte sıradan bir yıldızın çevresinde bulunan en düşük kütleli ötegezegendi; kütlesi Dünya'nınkinin yaklaşık iki katıydı. Konunun genel çerçevesi için yaşanabilir bölge sayfamıza bakabilirsiniz.
• NGC 5897: Terazi'nin tek parlak küresel kümesi. Yaklaşık 50.000 ışık yılı uzaktaki gevşek yapılı bu kümenin toplam parlaklığı 9 kadir dolaylarındadır.
• Iota Librae: Optik ve gerçek çift bileşenleri olan karmaşık bir çoklu yıldız sistemi; yaklaşık 377 ışık yılı uzakta.

Meteor yağmurları

Terazi'yle ilişkilendirilen, yaygın olarak izlenen bir meteor yağmuru yoktur. Takımyıldızın en iyi göründüğü Haziran-Temmuz akşamlarında gökyüzünde neler olduğunu Bu akşam gökyüzü sayfamızdan izleyebilirsiniz; ekliptik üzerinde olduğu için Ay her ay Terazi'nin önünden geçer (Ay takvimi).

Kısaca

• Terazi, Başak ile Akrep arasında yer alan sönük bir burç takımyıldızıdır; ancak Roma döneminde Akrep'in kıskaçlarından ayrılarak bağımsız bir takımyıldız oldu.
• Türkiye'den Mayıs sonu ile Ağustos arasında akşamları görülür; en iyi zamanı Haziran-Temmuz'dur.
• En parlak yıldızı Zubeneschamali'dir (2,6 kadir, 185 ışık yılı); yıldız adları takımyıldızın eskiden Akrep'in kıskaçları olduğunu hatırlatır.
• Yaklaşık 20,5 ışık yılı uzaklıktaki Gliese 581, ötegezegen araştırmalarının en çok konuşulan sistemlerinden biri oldu.
• Güneş bugün Terazi'de yaklaşık 31 Ekim – 23 Kasım arasında bulunur; astrolojik Terazi burcunun tarihleriyle hiç örtüşmez.

Güneş'in ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Burçların gökyüzü sayfasında, doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında ve bu gece hangi yıldızların görüldüğünü gökyüzü haritasında görebilirsiniz.