Kova takımyıldızı

Kova (Latince Aquarius, "su taşıyan"), burçlar kuşağının en eski takımyıldızlarından biridir ve genellikle elindeki testiden su döken bir figür olarak çizilir. Büyük bölümü gök ekvatorunun güneyinde kalan Kova, batısında Oğlak, doğusunda Balık takımyıldızları arasında yer alır; IAU kısaltması "Aqr", alanı yaklaşık 980 kare derecedir. Balina, Balık ve Irmak gibi suyla ilgili takımyıldızların toplandığı, eskilerin "Deniz" dediği gökyüzü bölgesinin ortasındadır. Büyük olmasına karşın parlak yıldızı yoktur; ama bize en yakın gezegenimsi bulutsulardan biri olan Sarmal Bulutsusu'na, yedi Dünya büyüklüğünde gezegeniyle ünlü TRAPPIST-1 sistemine ve Halley kuyruklu yıldızından gelen bir meteor yağmuruna ev sahipliği yapar. Burçların genel tarihi için üst sayfamız "Burçlar nereden geliyor?" maddesine bakabilirsiniz.

Gökyüzünde nerede, nasıl bulunur?

Kova, Türkiye'den sonbahar akşamlarının takımyıldızıdır. Ağustos sonunda akşam saat 21.00 sularında güneydoğuda yükselmeye başlar; Eylül'den Kasım'a kadar akşamları güneyde, en iyi konumundadır. Aralık akşamlarında güneybatıda alçalır, Şubat-Mart'ta Güneş'in parıltısında kaybolur.

Kova'nın en tanınan bölümü, Gama, Pi, Eta ve Zeta Aquarii'nin oluşturduğu, Y harfine benzeyen küçük "Su Testisi" yıldız grubudur. Takımyıldız buradan güneye doğru, testiden akan suyu çizen sönük yıldız zincirleriyle yayılır. Batlamyus'un Almagest'inde bu su akıntısı yirmiden fazla yıldızla çizilir ve bugün Güney Balığı takımyıldızına ait olan parlak Fomalhaut'ta son bulur. Kova'nın yıldızları sönük olduğu için şehirden seçilmesi zordur; Oğlak ile Balık arasındaki geniş alanda, karanlık bir gökyüzünde aranmalıdır.

En parlak yıldızları

Kova'nın en parlak dört yıldızı bile 2,8 kadirden sönüktür.

• Sadalsuud (Beta Aquarii): Takımyıldızın en parlak yıldızı, 2,9 kadir. Bir zamanlar sıcak, mavimsi beyaz bir yıldızken bugün soğuyup şişmiş sarı bir üstdevdir: çapı Güneş'inkinin yaklaşık 50 katı, ışık gücü yaklaşık 2.200 katıdır. Kütlesi Güneş'inkinin yaklaşık 6,4 katı, yaşı yaklaşık 56 milyon yıldır. Uzaklığı yaklaşık 540 ışık yılı.
• Sadalmelik (Alfa Aquarii): Sadalsuud'dan çok az sönük, 2,9 kadirlik bir başka sarı üstdev. Yaklaşık 53 milyon yaşında, Güneş'in 3.000 katı ışık yayan bu yıldızın uzaklığı güncel ölçümlere göre yaklaşık 690 ışık yılıdır. Sadalsuud ile Sadalmelik, Samanyolu'nun düzlemine dik yönde birlikte hareket eder.
• Skat (Delta Aquarii): 3,3 kadirlik mavimsi beyaz bir yıldız, yaklaşık 113 ışık yılı uzakta.
• Sadachbia (Gama Aquarii): 3,9 kadirlik beyaz bir ana kol yıldızı, yaklaşık 164 ışık yılı uzakta. Adı Arapça "çadırların talihli yıldızları" anlamındaki sa'd el-ahbiye'den gelir.

Adı ve mitolojisi

Babil yıldız kataloglarında Kova GU.LA, yani "Büyük Olan" diye anılır ve genellikle elinde taşan bir kap tutan tanrı Ea'nın kendisini temsil eder. Bu figür MÖ 2. binyıla ait taş levhalarda ve silindir mühürlerde görülür. Erken Tunç Çağı'nda Aralık gündönümü bu takımyıldıza düşüyordu ve Babil'de gündönümünün iki yanındaki 45 günlük dönem "Ea'nın Yolu" sayılırdı. Kova, Babillilerin sık yaşadığı yıkıcı sellerle de ilişkilendirildiği için olumsuz bir anlam taşırdı. Eski Mısır'da ise Kova'nın testisini ırmağa daldırmasının Nil'in yıllık taşkınlarını başlattığına inanılırdı.

Yunan mitolojisinde Kova çoğunlukla Ganymedes ile özdeşleştirilir. Ganymedes, Anadolu'daki Truva'nın kralı Tros'un çok güzel oğluydu; Zeus onu tanrılara sakilik yapması için Olimpos'a kaçırttı. Kova'nın komşusu Kartal takımyıldızı, Zeus'un emrindeki ve bazı anlatılara göre Zeus'un kendisi olan, delikanlıyı kaçıran kartaldır. Başka bir anlatıda Kova, büyük tufandan karısı Pyrrha ile yaptığı gemiyle kurtulan Prometheus'un oğlu Deukalion'dur.

Güneş Kova'da ne zaman?

Astrolojide Kova burcu yaklaşık 21 Ocak – 19 Şubat arasıdır. IAU sınırlarına göre yaptığımız hesapta ise Güneş 2026'da Kova takımyıldızına 16 Şubat'ta girdi ve 12 Mart akşamı Balık'a geçti; takımyıldızda yaklaşık 24 gün kaldı. İki aralık yalnızca dört gün kadar örtüşür. Batı astrolojisindeki Balık burcunun tarihleri gökyüzünde büyük ölçüde Kova takımyıldızına karşılık gelir.

Kova adı, 1960'larda popüler kültürde yaygınlaşan "Kova Çağı" kavramıyla da bilinir. Bu kavramın gökbilimsel dayanağı presesyondur: ilkbahar ekinoksu noktası bugün Balık takımyıldızındadır ve yaklaşık MS 2600'de Kova'ya geçecektir. "Kova Çağı"nın ne zaman başladığı üzerine kesin bir tanım yoktur. Astrolojik burçlar gökyüzündeki takımyıldızlarla örtüşmez; burçlara ve çağlara yüklenen anlamların bilimsel bir dayanağı da yoktur.

Verileri göster

Alan	980 kare derece
Güneş'in kaldığı süre	24,1 gün (2026)
Sadalsuud'un parlaklığı	2,9 kadir
Sarmal Bulutsusu'nun uzaklığı	650 ışık yılı
Gliese 876'nın uzaklığı	15 ışık yılı
Eta Akuaridlerin hızı	saniyede 65,4 km

İlginç gök cisimleri

Kova, Samanyolu'nun düzleminden uzakta olduğu için derin gök cisimlerinin çoğu galaksiler, küresel kümeler ve gezegenimsi bulutsulardır.

• Sarmal Bulutsusu (NGC 7293): Dünya'ya en yakın gezegenimsi bulutsulardan biri; uzaklığı yaklaşık 650 ışık yılı. Gökyüzünde yaklaşık 0,25 kare derecelik bir alan kapladığı için görünür boyutu en büyük gezegenimsi bulutsudur; ama ışığı geniş bir alana dağıldığından çok sönük görünür ve karanlık gökyüzü ister. Ölmekte olan bir yıldızın uzaya saçtığı dış katmanlardan oluşur.
• Satürn Bulutsusu (NGC 7009): 8 kadir dolaylarında küçük bir gezegenimsi bulutsu. 19. yüzyılda Lord Rosse, teleskopta iki yanında Satürn'ün halkalarını andıran çıkıntılar gördüğü için bu adı verdi.
• M2: 6,5 kadirlik zengin bir küresel yıldız kümesi, yaklaşık 38.000 ışık yılı uzakta. Küçük bir teleskopla görülür; yıldızlarını ayırmak için en az 100 milimetrelik bir teleskop gerekir.
• Gliese 876: Yaklaşık 15 ışık yılı uzaklıktaki bu kırmızı cüce, çevresinde gezegen sistemi bulunan ilk kırmızı cüce oldu. Dört gezegeninden biri, Dünya'nın yaklaşık 6,6 katı kütlede kayalık bir gezegendir.
• TRAPPIST-1: NASA'nın Şubat 2017'de duyurduğu, çevresinde yedi Dünya büyüklüğünde gezegen dolanan çok soğuk cüce yıldız. Gezegenlerin bazıları yaşanabilir bölgede yer alır. Ayrıntılar TRAPPIST-1 sistemi maddemizde.
• NGC 7252: İki büyük galaksinin çarpışmasından doğan karmaşık bir yıldız topluluğu; çizgi filmlerdeki atom simgesine benzediği için "Barış İçin Atom" galaksisi diye anılır.

Meteor yağmurları

Kova'dan çıkıyormuş gibi görünen iki önemli meteor yağmuru vardır.

• Eta Akuaridler: Kaynağı Halley kuyruklu yıldızıdır. NASA'ya göre her yıl Mayıs başında, 5-6 Mayıs gecesi zirve yapar; 2027'de 19 Nisan – 28 Mayıs arasında etkin olacak. Meteorlar saniyede yaklaşık 65,4 kilometreyle çok hızlıdır ve arkalarında saniyelerce, hatta dakikalarca süren parlak izler bırakabilir. Kova Güney Yarımküre'den daha yüksekte göründüğü için yağmur orada daha zengindir: zirvede saatte yaklaşık 50 meteor görülebilirken Kuzey Yarımküre'de bu sayı saatte 10 dolaylarındadır. Türkiye'den en iyi şafaktan önceki saatlerde izlenir; ufka paralel uzun izler bırakan "sıyırıcı" meteorlar sık görülür. Halley'in parçacıklarından doğan öteki yağmur, Ekim'deki Orionidlerdir.
• Güney Delta Akuaridler: Temmuz ortasından Ağustos sonuna kadar etkin olan, 30-31 Temmuz gecesi zirve yapan daha sönük bir yağmur. Karanlık gökyüzünde saatte 7-8 meteor görülür. Kaynağının 96P/Machholz kuyruklu yıldızı olduğu düşünülür. Güney Yarımküre'den ve Kuzey Yarımküre'nin güney enlemlerinden daha iyi izlenir; Ay ışığı varsa meteorlar neredeyse görünmez.

Kısaca

• Kova, Oğlak ile Balık arasında, gök ekvatoru boyunca uzanan büyük ama sönük bir burç takımyıldızıdır.
• Türkiye'den Eylül-Aralık akşamlarında görülür; Y biçimli "Su Testisi" yıldız grubuyla tanınır.
• En parlak yıldızları Sadalsuud ve Sadalmelik, 2,9 kadirlik sarı üstdevlerdir.
• Yunan mitolojisinde Kova, Truva kralının oğlu Ganymedes'tir.
• Sarmal Bulutsusu, Gliese 876 ve TRAPPIST-1 bu takımyıldızdadır; Halley kaynaklı Eta Akuaridler her yıl Mayıs başında zirve yapar.
• Güneş bugün Kova'da yaklaşık 16 Şubat – 12 Mart arasında bulunur.

Güneş'in ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Burçların gökyüzü sayfasında, doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında ve bu gece hangi yıldızların görüldüğünü gökyüzü haritasında görebilirsiniz.