Asteroids (1979): oynanışı ve oyundaki gerçek eylemsizlik, asteroit kuşağı bilimi
Asteroids, 1979'da Atari'nin çıkardığı, kayaları vurup küçük parçalara böldüğünüz efsanevi bir arcade oyunu. Eylemsizlik, gerçek asteroit kuşağı ve vektör ekran teknolojisi gerçek bilimle yan yana okunuyor.
- Tür
- Aksiyon / macera
- Çıkış yılı
- 1979
- Geliştirici
- Atari, Inc.
- Yayıncı
- Atari, Inc.
- Platformlar
- Arcade, Atari 2600; sonraki derlemeler (Atari 50 gibi) ve Asteroids: Recharged (PC, PlayStation, Xbox, Switch)
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Asteroids, Atari, Inc.'in 1979'da arcade salonları için çıkardığı bir uzay nişancılık oyunu. Ekranda kendi eksenin etrafında dönebilen üçgen bir gemiyi yönetiyor, etrafınızda süzülen kayaları vuruyor ve zaman zaman beliren uçan daireleri avlıyorsunuz. Fikir Lyle Rains'e, programlama Ed Logg'a ait; oyun, görüntüsünü piksellerle değil doğrudan çizgilerle oluşturan bir vektör ekranda çalışıyordu. Altın çağ arcade oyunlarının en büyük başarılarından biri oldu, sonraki yıllarda Atari'nin ev konsollarına taşındı ve 2021'de "Asteroids: Recharged" adıyla yeniden yapıldı. Bu sayfada oyunu kısaca tanıtıyor, ardından oyunun gerçek asteroit kuşağıyla, Newton fiziğiyle ve vektör ekran teknolojisiyle ilişkisini ele alıyoruz.
Nasıl oynanır?
Geminiz sola ve sağa dönebiliyor, ileri doğru ateş edebiliyor ve ileri doğru itki verebiliyor. İtki bıraktığınızda gemi durmuyor, mevcut yönünde bir süre kaymaya devam ediyor; bu yüzden asıl beceri, yönelmek ile gitmek arasındaki farkı yönetmek. Bir de "hiperuzay" düğmesi var: gemiyi ekranda rastgele bir yere ışınlıyor, ama bu aynı zamanda gemiyi patlatma ya da doğrudan bir kayanın üstüne düşürme riski taşıyor. Nesneler ekranın bir kenarından çıkıp karşı kenardan giriyor; yani ekran, uçları birbirine bağlı bir alan gibi davranıyor.
Her seviye, ekranda süzülen birkaç büyük kayayla başlıyor. Bir kayayı vurduğunuzda daha küçük ve daha hızlı iki parçaya ayrılıyor; küçükler vurması zor ama daha çok puan getiriyor. Tüm kayalar temizlenince yeni, daha kalabalık bir küme geliyor. Bir de iki tür uçan daire var: büyüğü rastgele ve kötü nişan alıyor, küçüğü ise sık ve isabetli ateş ediyor; skor yükseldikçe yalnızca küçüğü çıkıyor. Oyuncu 3-5 canla başlıyor, her 10.000 puanda bir can kazanıyor ve en son gemi kaybedildiğinde oyun bitiyor. Skor 99.990'a ulaştığında sayaç sıfırlanıyor. Oyunun ritmini, hızlandıkça sıklaşan "kalp atışı" sesi belirliyor.
Oyunun ilginç bir kusuru da var: uçan daireler yalnızca aynı ekrandaki gemiyi hedef alabiliyor; ekran kenarını aşarak nişan alamıyor. Bu yüzden oyuncular ekranın karşı kenarında bekleyip birkaç kayayı hayatta tutarak ve daireleri kenardan vurarak neredeyse risksiz puan toplayabildi. Arcade işletmecileri gelir kaybından şikâyet edince Atari düzeltilmiş bir EPROM yayımladı; Atari ve diğer şirketler de bu tür açıkları önlemek için geliştirme ve test politikalarını değiştirdi.
Oyundaki bilim
Asteroids bir fizik dersi değil, ama dört şeyi gerçek dünyayla yan yana okumaya değer: geminin hareketi, kayaların parçalanması, kuşağın yoğunluğu ve ekranın kendisi.
Eylemsizlik: itkiyi bıraksan da gemi durmuyor
Oyundaki gemi, Newton'un birinci yasasının sevimli bir uygulaması: bir cisim, üzerine dış kuvvet etki etmedikçe hızını ve yönünü korur. Ed Logg gemiyi, düğme düzenini ve fiziği, öğrencilik yıllarında Berkeley'de oynadığı Spacewar!'dan esinlenerek tasarladı. Spacewar!, 1962'de Steve Russell'ın MIT'deki PDP-1 bilgisayarı için yazdığı ve iki geminin bir yıldızın kütleçekim kuyusunda çarpıştığı bir oyundu; gemiler orada da itki kesilince hareketini sürdürüyor, yakıt ve mühimmat sınırlı oluyor ve ekranın bir kenarından çıkan gemi karşı kenardan giriyordu. Asteroids bu iskeleti korudu ama merkezî yıldızı attı. Önemli bir sadeleştirme de şu: Asteroids'te gemi, itki verilmediğinde zamanla momentum kaybedip duruyor. Gerçek boşlukta böyle bir sürtünme yok; durmak için geminin ters yöne dönüp ters itki vermesi gerekir. Oyun, kontrol edilebilirliği artırmak için fiziği bilerek biraz "yağlıyor". Newton'un hareket yasaları için Isaac Newton ve Principia sayfalarına bakabilirsiniz.
Gerçek asteroit kuşağı kalabalık değil
Oyunun sahnesi, Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağını çağrıştırıyor ama gerçek kuşak ekrandaki gibi sıkışık değil. Bilinen cisimler ortalama olarak yaklaşık bir milyon kilometre arayla duruyor; kuşağın toplam kütlesinin Ay'ın yaklaşık yüzde 3'ü olduğu tahmin ediliyor. NASA'ya göre yarıçapı 476 km olan Ceres, bu kütlenin yaklaşık yüzde 25'ini tek başına taşıyor; Ceres, Vesta, Pallas ve Hygiea birlikte ise kuşağın kütlesinin kabaca yüzde 60'ına sahip. Kuşak o kadar seyrek ki çok sayıda uzay aracı içinden hasarsız geçti: ilk geçen Pioneer 10, 16 Temmuz 1972'de kuşağa girdi. Kuşağın ayrıntıları için asteroit kuşağı, Ceres ve Vesta sayfalarına bakabilirsiniz. "Asteroit" adı da gökbilimci William Herschel'e ait: 1802'de, Ceres ve Pallas'ın teleskopta yıldızlardan ayırt edilemeyen noktalar olarak görünmesinden hareketle, Yunanca "yıldız benzeri" anlamına gelen kelimeyi önerdi.
Kayalar böyle mi parçalanır?
Oyunda bir kayayı vurduğunuzda iki küçük, hızlı parça elde ediyorsunuz. Gerçek çarpışmalar daha karmaşık. Büyük asteroitler arasındaki çarpışmalar, benzer yörünge ve bileşime sahip "asteroit aileleri" üretiyor. Ayrıca çoğu küçük asteroidin (yaklaşık 10 km'nin altındakilerin) "moloz yığını" olduğu düşünülüyor: bir çarpmayla parçalanan cismin parçaları kütleçekimiyle yeniden bir araya geliyor ve bu birleşme saatler ile haftalar arasında sürebiliyor. Bennu ve Ryugu'nun ölçülen yoğunlukları da bu yapıyla uyumlu; Itokawa ise fotoğraflanan ilk belirgin moloz yığını oldu. Yani oyundaki "parça küçüldükçe hızlanır" kuralı bir tasarım tercihi; gerçekte parçalar kütleçekimiyle yeniden toplanabiliyor. Bu yüzden gerçek asteroit savunması kırmaya değil saptırmaya odaklanıyor: NASA'nın DART aracı 26 Eylül 2022'de 160 metrelik Dimorphos'a çarptı ve uydunun, 780 metrelik Didymos'un çevresindeki 11 saat 55 dakikalık yörünge süresini 32 dakika kısaltarak 11 saat 23 dakikaya indirdi. Bu konudaki ayrıntılar için Dünya'ya yakın asteroitler, Bennu ve Ryugu sayfalarına ve parçalama fikrini ele alan Armageddon'daki gibi bir asteroit nükleer bombayla bölünebilir mi? yazısına bakabilirsiniz. Kayaları yakından görmek için NASA'nın Galileo aracı, 28 Ağustos 1993'te 243 Ida'yı ve onun uydusu Dactyl'ı görüntüledi; Dactyl, bir asteroidin doğrulanmış ilk uydusu oldu. Bu sayfanın kapak görseli de o fotoğraf.
Vektör ekran ve "simit" evren
Oyunun görüntüsü, bir elektron demetinin ekranda doğrudan çizgi çizdiği XY vektör ekranda oluşturuluyordu; ekranı satır satır tarayan piksel ızgarası yoktu. Rains başlangıçta raster grafik istemişti, ama Logg vektör ekran önerdi, çünkü görüntü kalitesi nişan almayı kesinleştiriyordu. Donanımın çekirdeği bir MOS 6502 işlemcisi ve Atari'nin "Digital Vector Generator" adlı vektör işlemcisiydi. Ekranın kenarından çıkan nesnenin karşı kenardan girmesi ise matematikte "simit" (torus) denen yüzeyin davranışıdır; Asteroids'in alanı sonsuz değil ama kenarsızdır. Hiperuzay düğmesi ise bilimsel açıdan bir şaka: anında ışınlanmanın fizikte karşılığı yok. Spacewar!'da da bulunan bu "panik düğmesi", Asteroids'te bir kaçış ve risk mekanizması olarak sürdü.
Neyi doğru, neyi basitleştirmiş?
- Gerçeğe yakın: Eylemsizlik (itki kesilse de gemi kayıyor), asteroit çarpışmalarının parçalar üretmesi, kuşağın Güneş Sistemi'nde Mars ile Jüpiter arasında bulunması.
- Bilinçli sadeleştirme: Kuşağın ekrandaki sıkışıklığı, geminin zamanla yavaşlaması (gerçekte sürtünme yok), parçaların hep daha hızlı olması.
- Kurgu: Hiperuzay ve saldırgan uçan daireler.
Geliştirme hikâyesi
Asteroids, Nisan 1979'daki bir toplantıdan doğdu. Rains, o sırada bitmemiş bir oyun olan Cosmos'u (önceki adıyla Planet Grab) anlatıyordu; oyunda yok edilemeyen dev bir asteroit vardı. Logg, bu asteroide ateş edip hiçbir şey olmadığını hatırlıyordu. Rains bunun üzerine kayaları vurup patlattığınız bir oyun yapmayı önerince Logg, seçilen kayaların vurulunca küçük parçalara ayrıldığı bir fikirle karşılık verdi. Böylece Space War'ın iki boyutlu yaklaşımı ile Space Invaders'ın bağımlılık yapan "tüm tehditleri temizle" yapısı birleşti. Donanımı Wendi Allen geliştirmişti ve aynı kart önceden Lunar Lander için kullanılmıştı; Logg'un eline beş düğmeli, 13 ses efektli ve ek bellekli bir kart geçti. Oyunun ses çipi yoktu: 13 efekt, kartın üzerine elle kablolanmış devrelerle üretiliyordu. Atari oyunu Sacramento'daki salonlarda ve şirket içindeki oyuncu grup görüşmelerinde sınadı; Spacewar!'a alışkın oyuncular itki düğmesini basılı tutmakta zorlandı.
Oyunun ilginç hataları da var. Kazanılan can sayısı ekranın dışına taşınca bile çizilmeye çalışıldığı için, 50-100 can birikince oyun yavaşlıyor; 250'den fazla can toplandığında yavaşlama, donanımın bekçi zamanlayıcısının oyunu çökmüş sanıp makineyi yeniden başlatmasına yol açıyor. Kaya sayısı 26 ile sınırlı: bu sınır doluyken büyük bir kayayı vurmak, onu ikiye değil tek bir orta kayaya dönüştürüyor.
Etkisi ve ödülleri
Asteroids çıkar çıkmaz tuttu. Nisan 1980'de ABD'deki RePlay arcade listesinde Space Invaders'ın yerini aldı. Hayranlar kadar rakipler de etkilendi: Defender ve Gravitar gibi birçok oyuna ilham verdi; Asteroids'in kopyaları Apple II'den ZX Spectrum'a kadar birçok bilgisayarda çıktı. 1981'de Atari VCS (sonradan Atari 2600) sürümü, 4 KB'a sığmayınca bank switching tekniğini kullanan ilk VCS oyunu oldu. Oyun birçok "en iyi oyunlar" listesinde yer aldı: Next Generation 1996 ve 1999 listelerinde, Time'ın 2012 "tüm zamanların en iyi 100 oyunu" listesinde, The Guardian'ın 2021'de 1970'lerin en iyi ikinci oyunu seçiminde. Ayrıca Modern Sanat Müzesi'nin (MoMA) video oyunu koleksiyonuna alındı. Oyunun rekor tarihi de ilginç: Twin Galaxies kayıtlarına göre 1982'de Scott Safran'ın koyduğu rekor 2010'da John McAllister'ın 58 saatlik canlı yayınında kırıldı.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Orijinal oyun 1979'da jetonlu arcade makinelerinde çıktı; 1981'de Atari VCS ve Atari 8-bit bilgisayarlara, sonra Atari 7800 ve Game Boy gibi sistemlere uyarlandı. Bugün orijinaline en rahat, Atari'nin derleme paketleri aracılığıyla ulaşılıyor: örneğin 2022'de çıkan Atari 50, Windows, PlayStation 4 ve 5, Xbox One ve Series X|S, Nintendo Switch ve Atari VCS için yayımlandı. Aralık 2021'de Adamvision Studios ve SneakyBox'ın geliştirip Atari'nin yayımladığı "Asteroids: Recharged" ise oyunu modern görsellerle, tek ya da iki kişilik oynanışla yeniden yorumluyor; Windows, macOS, Linux (Steam), PlayStation 4 ve 5, Xbox ve Switch için çıktı. Orijinal oyunda anlatı ya da diyalog yok, ekranda yalnızca skor ve kısa yazılar var; dolayısıyla dil bir engel değil. Recharged'ın Steam sayfasında Türkçe listelenmiyor. Oyunun modern sürümleri ve derlemeleri ücretli.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Kısa, saf refleks oyunlarını sevenler, arcade tarihine merak duyanlar ve "tek bir mekanikle neler yapılabilir" sorusuyla ilgilenen tasarımcılar için uygun. Hikâye ya da çeşitlilik bekleyenler için fazla sade. Aynı donanımı paylaşan ve aynı yıl çıkan Lunar Lander (1979) iniş fiziğini işliyor; gerçek asteroit madenciliğini ve işçiliğini merak edenler Starbase ve uzay madenciliği sayfasına, yörünge mekaniğini gerçekçi biçimde denemek isteyenler ise Kerbal Space Program'a bakabilir.
Benzer oyunlarTümü →
Galaxy on Fire 2: oynanışı ve oyundaki gerçek zaman genişlemesi, süpernova bilimiFishlabs2010 · iOS, Android, PC, macOS
Starlink: Battle for Atlas: oynanışı ve oyundaki gerçek kaçış hızı, atmosfere giriş bilimiUbisoft Toronto2018 · PC, PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch
Everspace: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit kuşağı, uzay enkazı, bulutsu bilimiROCKFISH Games2017 · PC (Windows, macOS, Linux), PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch
SpaceBourne 2: oynanışı ve oyundaki gerçek gezegen yerçekimi, Dış Uzay AntlaşmasıBurak Dabak2025 · PC (Windows)
SpaceBourne: oynanışı ve oyundaki gerçek kara delik, yapay yerçekimi, hibernasyon bilimiBurak Dabak2018 · PC (Windows)
Helldivers 2: oynanışı ve oyundaki gerçek yörünge, atmosfere giriş, dev böcek bilimiArrowhead Game Studios2024 · PC, PlayStation 5, Xbox Series X|S


















