Ryugu

Ryugu, Dünya'ya yakın yörüngede dolanan, yaklaşık 900 metre çapında, koyu ve karbonca zengin bir asteroittir. Japonya Uzay Ajansı JAXA'nın Hayabusa2 aracı 2018-2019'da Ryugu'nun çevresinde kaldı, yüzeyine küçük gezginler indirdi, yapay bir krater açtı ve iki kez örnek aldı. Aralık 2020'de Dünya'ya inen kapsül yaklaşık 5,4 gram malzeme getirdi; bu, bir asteroidin yüzeyinden ve yüzey altından doğrudan alınmış, Dünya'nın havası ve suyuyla hiç temas etmemiş ilk büyük örnek koleksiyonlarından biri oldu.

Bu sayfa asteroidin kendisini anlatıyor; aracın yolculuğu ve teknik ayrıntılar için Hayabusa2 görev sayfasına bakabilirsiniz.

Temel özellikler

Ryugu, 10 Mayıs 1999'da ABD'deki LINEAR tarama programı tarafından keşfedildi ve 1999 JU3 geçici adını aldı. Resmî adını 28 Eylül 2015'te aldı. Ad, bir Japon masalındaki denizaltı sarayı Ryūgū-jō'dan (Ejderha Sarayı) geliyor: masalda balıkçı Urashima Tarō bir kaplumbağanın sırtında saraya gider ve dönüşte yanında gizemli bir kutu getirir; tıpkı örnek kutusuyla dönen Hayabusa2 gibi.

Boyutları yaklaşık 1.004 × 876 metre, kütlesi yaklaşık 450 milyon tondur. Yoğunluğu santimetreküp başına yaklaşık 1,19 gram, yani Bennu'nunkiyle neredeyse aynı. Yüzeyi gelen ışığın yalnızca yüzde 4-5'ini yansıtır. Ryugu yaklaşık 7,6 saatte bir döner; dönüşü yörüngesine göre ters yöndedir. Kütleçekimi o kadar zayıftır ki ekvatordaki çekim ivmesi saniye kare başına yaklaşık 0,11 milimetredir.

Elmas biçimli bir moloz yığını

Hayabusa2'nin Haziran 2018'deki ilk yakın görüntüleri, bir topaca ya da kesilmiş bir elmasa benzeyen bir cisim gösterdi. Ekvatoru boyunca Ryujin Dorsum adlı belirgin bir sırt uzanır. Bilim insanlarına göre bu sırt, Ryugu'nun geçmişte bugünkünden çok daha hızlı döndüğü bir dönemde, merkezkaç kuvvetinin yüzeydeki malzemeyi ekvatora doğru kaydırmasıyla oluştu. Bu biçim Bennu'yla çarpıcı biçimde benzer.

JAXA'nın ölçümleri, Ryugu'nun da bir moloz yığını olduğunu ve hacminin yaklaşık yarısının boşluk olabileceğini gösterdi. Yüzey kaya parçalarıyla dolu: 5 metreden büyük yaklaşık 4.400 kaya sayıldı. En büyüğü olan Otohime yaklaşık 160 × 120 × 70 metre boyutunda ve bir kraterden fırlamış olamayacak kadar büyük. Bu kadar çok iri kaya, Ryugu'nun çok daha büyük bir ana cismin yıkıcı bir çarpışmayla parçalanmasından doğduğu fikrini destekliyor.

Yüzey jeolojik ölçekte çok genç: Hayabusa2'nin açtığı yapay kraterden elde edilen verilere göre yaklaşık 8,9 milyon yaşında. Ryugu'nun yüzeyinde 77 krater bulunuyor. Yüzeydeki kayaların ısıyı iyi iletmediği, yani çok gözenekli olduğu da ölçüldü; bu, C tipi asteroitlerden kopan parçaların çoğunun atmosferimize girerken neden dağılıp yok olduğunu açıklayabilir.

Yapay krater ve iki örnek

Hayabusa2, Ryugu'da daha önce hiçbir görevde yapılmamış işler yaptı. 21 Eylül 2018'de bıraktığı MINERVA-II-1 gezginleri, hızla dönen bir asteroidin yüzeyinde zıplayarak hareket eden ilk araçlar oldu. 3 Ekim 2018'de Alman-Fransız yapımı MASCOT iniş aracı yüzeye kondu ve pilinin yettiği yaklaşık 16 saat boyunca çalıştı.

Araç 22 Şubat 2019'da yüzeye kısa bir süre dokunarak ilk örneğini aldı. 5 Nisan 2019'da ise 2 kilogramlık bir bakır kütleyi yüzeye fırlatarak yapay bir krater açtı; böylece yaklaşık bir metre derinlikteki, uzay ortamından korunmuş malzeme açığa çıktı. 11 Temmuz 2019'daki ikinci inişte araç, yüzey altından gelen malzemeyi topladı. Araç 13 Kasım 2019'da Ryugu'dan ayrıldı ve örnek kapsülü Avustralya saatiyle 6 Aralık 2020'de yere indi. Önceden en az 0,1 gram örnek bekleniyordu; gelen miktar bunun yaklaşık 50 katıydı.

Örneklerden çıkanlar

Ryugu örnekleri, Güneş Sistemi'nin en ilkel göktaşları sayılan CI kondritlerine çok benziyor; ama Dünya'da yıllarca bekleyen göktaşlarının aksine hiç kirlenmemiş durumda. İncelemelerden öne çıkan bulgular şunlar:

• Su: Toplu örnek ölçümlerine göre malzemenin ağırlıkça yaklaşık yüzde 7'si su. Bir demir sülfür kristalinin içinde, tuz ve organik madde içeren karbonatlı bir sıvı su damlacığı bile bulundu.
• Organik moleküller: Örneklerde 20 farklı amino asit belirlendi. Mart 2023'te RNA'nın dört bazından biri olan urasil ve B3 vitamini (niasin) bulunduğu duyuruldu; Mart 2026'da ise DNA ve RNA'da kullanılan beş nükleobazın beşinin de örneklerde bulunduğu bildirildi.
• Dış Güneş Sistemi kökeni: Döteryum ve azot-15 bakımından zengin bileşimler ile bazı elementlerin izotop oranları, Ryugu'nun ana cisminin Güneş'ten uzakta, dış Güneş Sistemi'nde oluştuğunu düşündürüyor.
• Ana cismin öyküsü: Benzetimlere göre yaklaşık 100 kilometrelik ana cisim, Güneş Sistemi'nin doğuşundan yaklaşık 2 milyon yıl sonra oluştu, sonraki 3 milyon yılda 50 °C'ye kadar ısındı ve içindeki buz eriyerek kayalarla tepkimeye girdi. Daha sonra 10 kilometreden küçük bir cismin çarpmasıyla parçalandı.

Örneklerde Güneş Sistemi'nden daha yaşlı, başka yıldızlardan kalma tozlar da var. Örneklerin dağıtımında JAXA, malzemenin yaklaşık yüzde 60'ını gelecekteki daha gelişmiş aletlerle incelenmek üzere saklama kararı aldı. Ryugu ve Bennu örneklerini karşılaştırmalı okumak için asteroitten örnek getiren görevler sayfasına bakabilirsiniz.

Yörünge

Ryugu, Güneş çevresindeki turunu yaklaşık 474 günde, yani 16 ayda tamamlar. Güneş'e uzaklığı 0,96 ile 1,42 astronomik birim arasında değişir; yörüngesi Dünya'nınkine göre yaklaşık 6 derece eğiktir. Dünya yörüngesine en yakın uzaklığı yaklaşık 95 bin kilometre, yani Ay uzaklığının dörtte biri kadardır. Bu yüzden resmî olarak olası tehlikeli asteroitler listesindedir; ama bu bir uyarı değil, yakından izlenmesi gereken cisimleri gösteren bir sınıflandırmadır. Ayrıntısı Dünya'ya yakın asteroitler sayfasında.

Ryugu ve Bennu: iki kardeş

Hayabusa2'nin Ryugu'ya vardığı yıl NASA'nın OSIRIS-REx aracı da Bennu'ya ulaştı. İki asteroit, topaç biçimleri, ekvator sırtları, düşük yoğunlukları ve kayalık yüzeyleriyle şaşırtıcı biçimde birbirine benziyor. İkisinin de asteroit kuşağının iç bölgesindeki aynı asteroit ailelerinden birinden (Polana ya da Eulalia) koptuğu düşünülüyor. İki görev örnek bilimi alanında da işbirliği yaptı; JAXA, Ryugu örneklerinin yaklaşık yüzde 10'unu NASA'ya ayırdı.

Kısaca

• Ryugu, yaklaşık 900 metrelik, karbonca zengin ve çok koyu bir asteroittir; 10 Mayıs 1999'da bulundu, adını bir Japon masalındaki Ejderha Sarayı'ndan aldı.
• Topaç biçimli bir moloz yığınıdır; hacminin yaklaşık yarısı boşluktur ve yüzeyinde 5 metreden büyük 4.400 kadar kaya vardır.
• Hayabusa2, 2019'da yüzeyde yapay bir krater açtı ve iki kez örnek aldı.
• Aralık 2020'de Dünya'ya yaklaşık 5,4 gram örnek ulaştı; beklenenin yaklaşık 50 katı.
• Örneklerde su, 20 amino asit, urasil, B3 vitamini ve beş nükleobazın tamamı bulundu.
• Ana cismin dış Güneş Sistemi'nde oluştuğu ve içinde bir zamanlar sıvı su bulunduğu anlaşıldı.