Vietnam Artemis Mutabakatı'nın 78. imzacısı oldu: imza Ha Long'da atıldı

Vietnam, Artemis Mutabakatı'nı imzalayan 78. ülke oldu. NASA'nın 28 Ekim tarihli duyurusuna göre imzayı ülke adına Bilim ve Teknoloji Bakanı Vũ Hải Quân, Ha Long kentinde düzenlenen Vietnam Uluslararası Dijital Haftası sırasında attı. Törene ABD'nin Vietnam Büyükelçisi Jennifer Wicks de katıldı.

NASA Yönetici Yardımcısı Matt Anderson, tören için kaydettiği konuşmada Vietnam'ın kendi uzay programının gelişiminde önemli bir noktada bu topluluğa katıldığını söyledi. Anderson'a göre NASA ile Vietnam Ulusal Uzay Merkezi uydu yenilikleri, arazi kullanımı araştırmaları ve radar tabanlı Dünya gözlemi alanlarında ivme kazanmış durumda; mutabakat ise bu ilişkide yeni bir sayfa açıyor. Anderson, "İlkelerde uzlaştık. Fırsatlar önümüzde" diyerek iki ülkenin bu temel üzerine birlikte inşa edebileceğini vurguladı.

Artemis Mutabakatı ne getiriyor?

Mutabakat 2020'de NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde, yedi kurucu ülkeyle birlikte toplam sekiz ülke tarafından oluşturuldu. Hem hükümetlerin hem de özel şirketlerin Ay'a artan ilgisine yanıt olarak hazırlanan metin, Ay, Mars ve ötesindeki keşiflerde ülkeler arasındaki güvenliği ve eşgüdümü artırmayı amaçlayan ilk pratik ilkeler dizisi olarak tanımlanıyor.

NASA'nın özetine göre imzacı ülkeler şu konularda taahhütte bulunuyor:

• Uzayı barışçıl ve şeffaf biçimde keşfetmek,
• Zor durumdakilere yardım etmek,
• Bilimsel verileri tüm insanlığın yararlanabileceği şekilde erişime açmak,
• Faaliyetlerin başkalarının çalışmalarına müdahale etmemesini sağlamak,
• Tarihî öneme sahip alanları ve eserleri korumak.

Mutabakat, uluslararası hukukta bağlayıcı bir antlaşma değil; 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması'nın çerçevesine dayanan siyasi bir taahhüt niteliği taşıyor. Çin ve Rusya mutabakata katılmadı ve iki ülke Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu adlı ayrı bir girişimi yürütüyor. Bu nedenle imzacı sayısındaki artış, Ay'daki faaliyetlerin hangi kurallar etrafında şekilleneceğine dair tartışmada yakından izlenen bir gösterge.

Hızla büyüyen bir liste

Son haftalarda mutabakata katılan ülkelerin sayısı hızla arttı. Türkiye Eylül başında 71. imzacı olmuştu; o tarihten bu yana listeye yedi ülke daha eklendi. Vietnam'dan hemen önce Orta Asya'dan Özbekistan, Semerkant'taki törenle 77. imzacı olmuştu. NASA, önümüzdeki aylarda ve yıllarda daha fazla ülkenin imza atmasını beklediğini belirtiyor.

Vietnam'ın uzaydaki adımları

Vietnam'ın uzayla bağı yeni değil: Phạm Tuân, 1980'de Sovyet Interkosmos programı kapsamında uçarak uzaya çıkan ilk Asyalı oldu. Ülke bugün kendi uydu yeteneklerini geliştirmeye odaklanıyor. NASA'nın açıklamasına göre Vietnam başkent Hanoi'de Ulusal Uzay Merkezi'ni hizmete açtı ve LOTUSat programıyla Dünya gözlemi, hava durumu takibi ve afetlere müdahale alanlarında yerli uydu kapasitesi kuruyor.

İki ülke arasındaki bilimsel işbirliği de somut projelere dayanıyor. NASA bu yılın başlarında, dünya genelinde toprak yüzeyindeki su miktarını ölçen SMAP (Toprak Nemi Aktif Pasif) görevine destek için Vietnam-Alman Üniversitesi ile ortaklık kurdu.

NASA'ya göre imza, 30 yılı aşkın bir geçmişe sahip ABD-Vietnam Kapsamlı Stratejik Ortaklığı'nı yeni bir alana taşıyor. Savunmadan ekonomiye, kolluk işbirliğinden savaş mirası çalışmalarına ve teknolojiye uzanan bu ortaklık artık uzay keşfini de kapsıyor.

Sırada ne var?

İmza, Vietnam'a doğrudan bir Ay görevi ya da astronot koltuğu sağlamıyor; mutabakat, ortak ilkeler üzerinde uzlaşan ülkeler arasında işbirliğinin önünü açan bir çerçeve sunuyor. Bu çerçevenin Vietnam için hangi somut projelere dönüşeceği, LOTUSat gibi programların ilerleyişine ve NASA ile Ulusal Uzay Merkezi arasındaki yeni anlaşmalara bağlı olacak.