Spaceborne Computer-4 Ay'a gidiyor: yapay zekâ ve süper bilgisayar testleri Ay yüzeyinde

Hewlett Packard Enterprise (HPE), uzay ortamı için geliştirdiği yeni hesaplama modülü Spaceborne Computer-4'ün Ay yüzeyinde yapay zekâ uygulamaları çalıştıracağını ve süper bilgisayarların başarımını ölçen standart testleri Ay'da ilk kez koşacağını açıkladı. Şirketin 20 Ekim tarihli duyurusuna göre modül, Astrolab'ın FLIP gezgininin üzerinde yolculuk edecek; gezgini Ay'ın güney kutbu bölgesine Voyager Technologies'in Griffin-1 iniş aracı indirecek.

Görev, NASA'nın ticari şirketlerle Ay'a bilim ve teknoloji yükü taşıdığı Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) programının parçası. HPE'ye göre fırlatma 2026 sonu için hedefleniyor. Şirket, testlerin amacını ileri hesaplamanın gelecekteki görevlere ve oluşmakta olan Ay ekonomisine ne kadar uygun olduğunu sınamak diye tanımlıyor. Ay'da toplanan büyük veriyi Dünya'ya göndermeden yerinde işlemek, uzay şirketlerinin yeni hizmet alanlarından biri olarak öne çıkıyor.

Ay'da LINPACK

Duyurudaki en dikkat çekici ayrıntı iki ölçüm testi. Spaceborne Computer-4, Ay yüzeyinde High-Performance LINPACK (HPL) ve High-Performance Conjugate Gradient (HPCG) testlerini çalıştıracak. HPL, büyük doğrusal denklem sistemlerini çözme hızını ölçüyor ve süper bilgisayar sıralamalarının temel ölçütü olarak biliniyor. HPCG ise bilimsel ve mühendislik hesaplarına daha çok benzeyen işlemlerle başarımı değerlendiriyor; yani gerçek uygulamalara daha yakın bir tablo veriyor.

Astrolab'ın CEO'su Jaret Matthews, Ay'ın ileri hesaplama için zorlu bir ortam olduğunu ve HPE'ye teknolojisini Ay yüzeyinde gösterme fırsatı sunmaktan memnun olduklarını söylüyor. HPE başkan yardımcısı Scott Wiest de Spaceborne Computer-4 ile yapay zekâyı ve yüksek başarımlı hesaplamayı Ay'daki uç noktaya taşıdıklarını, bunun bilimsel keşfi hızlandırırken keşfin sonraki dönemi için altyapı kurmaya yardım edeceğini belirtiyor.

Fansız, hafif, kendi kendine yeten

HPE, Spaceborne Computer-4'ü hafif, kendi içinde bütünlüklü ve fansız bir hesaplama modülü olarak tanımlıyor. Modülde düşük güç tüketen bir merkezi işlem birimi (CPU) ile bir grafik işlem birimi (GPU) bulunuyor; veriler, Ay'ın güney kutbu koşulları için seçilmiş KIOXIA katı hal sürücülerinde saklanacak. Havası olmayan bir ortamda fanla soğutma işe yaramadığından, fansız tasarım uzay donanımında doğal bir tercih.

Gezgin üzerinde yapay zekâ

Modül, büyük dil modelleriyle belgelerden bilgi çekerek yanıt üreten "bilgi getirmeyle güçlendirilmiş üretim" (RAG), görüntü çıkarımı ve LiDAR (lazerle uzaklık ölçme) verisinin işlenmesi gibi iş yüklerini deneyecek. NASA ve Deloitte de bu bilgisayarı kendi denemeleri için kullanacak:

• NASA'nın FLUID deneyi: Adı "Sınırsız ve Akıllı Merkeziyetsizlik için Federe Öğrenme" anlamına gelen deney, Dünya'dan, Ay'dan ve Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan gelen verilerle eğitilmiş bir yapay sinir ağı modelini çalıştıracak ve üç ayrı yapay zekâ modelinin eşgüdümünü gösterecek. NASA ayrıca belge yorumlama için dil modeli testleri yapacak.
• Deloitte'un Silent Shield sistemi: Neredeyse gerçek zamanlı, öngörüye dayalı siber analiz ve olağan dışı durum tespiti sağlayacak; yani Ay'daki bir sisteme yönelik siber saldırı belirtilerini yakalamayı deneyecek.

HPE ayrıca Astrolab'ın Kaliforniya Hawthorne'daki görev kontrol merkezini, anlık içgörü sağlamak için HPE Private Cloud altyapısıyla destekleyecek.

Uzay istasyonundan Ay'a

Spaceborne Computer-4, HPE'nin Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yıllardır sürdürdüğü Spaceborne Computer projesinin en yeni halkası. NASA'nın kayıtlarına göre ikinci kuşak Spaceborne Computer-2, 20 Şubat 2021'de Cygnus NG-15 kargo aracıyla istasyona ulaştı ve 12 Mayıs 2021'de çalıştırıldı. On çekirdekli Intel Xeon işlemciler ve dört NVIDIA Tesla T4 grafik işlemcisi taşıyan sistem, ticari hazır bilgisayarların uzayda uç hesaplama ve yapay zekâ ile veriyi çok daha hızlı işleyip işleyemeyeceğini sınadı. İstasyonda Güneş ve galaksi kaynaklı radyasyonun yol açtığı hataları onarma ya da hafifletme teknikleri de denendi.

Ay ise istasyondan farklı bir sınav: Bilgisayar bu kez korunaklı bir modülün içinde değil, bir gezginin üzerinde, yüzeyde çalışacak. Onu taşıyacak Griffin-1 de ekim ortasında JPL'deki çevresel testlerden geçti. JPL'nin açıklamasına göre iniş aracı Nobile Krateri yakınına, Ay'a bugüne kadar götürülen en büyük ticari yük olacak FLIP'i ve altı ülkeden dokuz ek bilim ve teknoloji yükünü götürecek ve SpaceX'in Falcon Heavy roketiyle fırlatılacak. Fırlatma takvimi değişebilir; görev başarılı olursa Ay yüzeyinde yerinde hesaplamanın ilk ölçülmüş başarım verileri elde edilecek.