Lucy, Jüpiter'in Truva asteroitleri bölgesine giren ilk uzay aracı oldu

NASA'nın Lucy uzay aracı, 16 Ekim 2021'deki fırlatılışından bu yana 3,5 milyar kilometreyi aşan bir yol katederek Jüpiter'in Truva asteroitlerinin bulunduğu bölgeye girdi. NASA'nın 28 Ekim'de yaptığı açıklamaya göre Lucy, Güneş Sistemi'nin bu ilkel cisimler topluluğuna adım atan ilk uzay aracı oldu.

Uzayda bu bölgeyi ayıran keskin bir sınır çizgisi yok. Görev mühendisleri aracın nerede olduğunu, Lucy'nin gönderdiği radyo sinyallerini ve çevresindeki yıldızların görüntülerini izleyerek belirliyor. Bu ölçümlere göre araç, Jüpiter'in L4 Lagrange noktasına yaklaşıyor.

Truva asteroitleri nerede duruyor?

Lagrange noktaları, iki büyük cismin (burada Güneş ile Jüpiter'in) kütleçekimlerinin birlikte etkisiyle küçük cisimlerin görece kararlı biçimde tutunabildiği bölgelerdir. Jüpiter'in yörüngesinde bunlardan ikisi öne çıkıyor: Gezegenin önünden giden L4 ve arkasından gelen L5. NASA bu iki bölgeyi, binlerce asteroidin Jüpiter'le aynı yörüngeyi paylaşarak Güneş'in çevresinde dolandığı, henüz keşfedilmemiş "kararlılık adaları" olarak tanımlıyor.

NASA'nın verdiği bilgiye göre bu kümelerdeki asteroitler Jüpiter'e, gezegenin Güneş'e olan uzaklığı kadar mesafede, yani yaklaşık 780 milyon kilometre ötede bulunuyor. Lucy hem öndeki L4 kümesini hem de arkadaki L5 kümesini ziyaret edecek.

Neden ilk kez gidiliyor?

Bugüne kadar Jüpiter'e giden ya da kütleçekim yardımı (bir gezegenin çekiminden yararlanarak hız ve yön kazanma manevrası) için gezegenin yakınından geçen birçok araç oldu. Ancak Truva kümeleri gezegenin kendisinden çok uzakta olduğu için bu araçların hiçbiri oralara uğramadı. NASA'nın vurguladığı gibi, bu bölgelere gitmek için bir nedeni olan tek araç, doğrudan bu topluluğu incelemek üzere tasarlanan Lucy.

Bilim insanları Truva asteroitlerini, Güneş Sistemi'nin ilk döneminden kalma ve o günden bu yana görece az değişmiş malzeme olarak görüyor. NASA'ya göre bu cisimleri yakından incelemek, gezegenlerin 4,5 milyar yıl önce nasıl oluştuğuna ve bugünkü dizilimlerine nasıl ulaştıklarına dair kuramları inceltmeye yardım edecek. Görevin adı da bu amaca gönderme yapıyor: Lucy, insan evrimi anlayışını değiştiren 1974 tarihli ünlü Australopithecus fosilinin adını taşıyor.

Hedefler şimdilik yalnızca ışık noktası

Truva asteroitleri birbirinden ortalama 9,6 milyon kilometreden fazla uzaklıkta. Bu yüzden Lucy hedeflerine iyice yaklaşana kadar onları yıldızların önünde kayan küçük ışık noktaları olarak görecek. Araç, Güneş'e Dünya'dan beş kat daha uzak olan bu bölgede giderek düşen sıcaklığa ve zayıflayan güneş ışığına uyum sağladı. NASA'ya göre Lucy'nin tasarımı bu koşullar için en iyilenmiş durumda ve araçla aletleri beklendiği gibi çalışıyor.

İlk karşılaşmaya bir yıldan az kaldığı için bilim ekibi karşılaşma planlarına son rötuşları yapıyor. Amaç, aracın, aletlerin ve ekibin, Lucy'nin hedefin yakınında geçireceği birkaç saati en verimli biçimde kullanmaya hazır olması.

2027'den 2033'e uzanan takvim

NASA'nın açıkladığı takvime göre Lucy'nin Truva bölgesindeki karşılaşmaları şöyle sıralanıyor:

• Eurybates: 11 Ağustos 2027
• Polymele: Eylül 2027
• Leucus: Nisan 2028
• Orus: Kasım 2028
• Patroclus ve Menoetius: Mart 2033

L4 kümesindeki geçişlerin ardından araç 2030'da Dünya'ya dönerek üçüncü ve son kütleçekim yardımını alacak. Bu manevra onu Jüpiter'in arkasından gelen L5 kümesine yöneltecek; orada birbirinin çevresinde dolanan ikili asteroit çifti Patroclus ve Menoetius'u inceleyecek.

Lucy asıl hedeflerine giderken ana kuşaktaki iki asteroidin yakınından da geçti. Kasım 2023'te Dinkinesh'i ve onun küçük uydusu Selam'ı görüntüledi, Nisan 2025'te ise Donaldjohanson'un yanından geçerek aletlerini gerçek bir hedef üzerinde sınadı. Bu geçişler, ekibin Truva karşılaşmalarında kullanacağı gözlem dizilerini önceden denemesine olanak verdi.

Açık soru: Truvalılar nereden geldi?

Truva asteroitlerinin kökeni hâlâ tartışma konusu. Bazı modeller, bu cisimlerin dev gezegenlerin yörüngelerinin değiştiği erken bir dönemde Güneş Sistemi'nin farklı bölgelerinden yakalandığını öne sürüyor. Lucy'nin renkleri, büyüklükleri ve yapıları birbirinden farklı hedefleri yakından karşılaştırması, bu tartışmaya ilk kez yerinde ölçülmüş veriler sağlayacak. Bunun için önce Ağustos 2027'deki Eurybates geçişinin sorunsuz geçmesi gerekiyor.