Kuzey Toridler: 12 Kasım'da az ama parlak ateş topları

Kuzey Torid meteor yağmuru, ekim sonundan aralık başına kadar uzanan uzun ve sakin bir yıldız kayması yağmurudur. 2026'da yağmur 20 Ekim ile 10 Aralık arasında etkin, doruğu ise 12 Kasım akşamı saat 21.00 civarı (TSİ) olarak hesaplanıyor. Saatteki meteor sayısı az; ama Toridler yavaş ve zaman zaman çok parlak "ateş topları" üretmeleriyle bilinir. Yağmur Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir ve bu yıl doruk yeni aya denk geldiği için gökyüzü çok karanlık.

Ne oluyor?

Toridler aslında iki ayrı koldan oluşur: Güney Toridler ekim başında, Kuzey Toridler ise kasım ortasında doruğa ulaşır. İki kol da, bilinen en kısa dönemli kuyruklu yıldızlardan biri olan 2P/Encke ile ilişkilendirilen geniş ve dağınık bir toz akıntısının parçasıdır. Kuzey kolu için ayrıca 2004 TG10 adlı küçük bir gök cismi kaynak olarak gösterilir. Bu akıntı binlerce yıl içinde yayıldığı için yoğun değildir; bu yüzden ideal koşullarda bile saatte yalnızca beş civarında meteor beklenir.

Toridleri ilginç kılan, akıntının içinde daha iri parçaların da bulunmasıdır. Bu parçalar atmosfere görece yavaş girer ve yanarken dolunay kadar, hatta daha parlak ışık çakmalarına yol açabilir. Bazı yıllarda Dünya'nın bu iri parçaların yoğun olduğu bir bölgeden geçmesiyle ateş topu sayısı belirgin biçimde artar. Bu nedenle Torid gecesinde "çok meteor" değil, "az ama unutulmaz meteor" beklemek doğru olur.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre yağmurun kaynak noktası Boğa takımyıldızında ve bütün gece ufkun üzerinde. Radyant en yüksek noktasına gece 01.00 civarında, ufkun yaklaşık 72 derece üzerine çıkıyor. En verimli zaman dilimi bu nedenle gece 23.00 ile 03.00 arasıdır. Hesaplara göre çok karanlık bir gökte saatte dört civarında meteor görülebilir.

Bu yılın en büyük avantajı Ay'ın olmayışı. Doruk yeni aya çok yakın düştüğü için gecenin tamamı karanlık; sönük meteorlar bile seçilebilir. Bakış yönü olarak güneyi ve başınızın üstünü seçin. Boğa'nın kırmızımsı yıldızı Aldebaran ve onun yakınındaki Ülker yıldız kümesi kaynak bölgeyi bulmanıza yardımcı olur. Meteorlar bu bölgeden uzaklaşan, yavaş ve uzun çizgiler hâlinde görülür. Dürbün ya da teleskop gerekmez.

Toridlerin yavaşlığı fotoğraf için de avantajdır. Sağlam bir sehpaya yerleştirdiğiniz fotoğraf makinesini geniş açıyla güneye doğrultup art arda 20-30 saniyelik pozlar alırsanız, bir ateş topu yakalama şansınız olur. Etkinlik dönemi uzun olduğu için doruk gecesi bulutluysa, kasımın ilk iki haftası boyunca herhangi bir karanlık gece benzer sonuç verebilir.

Aynı gece gökte başka güzellikler de var. Gece yarısından sonra doğuda Aslan takımyıldızında parlak Jüpiter ile Mars yükseliyor; iki gezegen dört gün sonra birbirine bir derece kadar yaklaşacak.

Bir ateş topu gördüğünüzde saatini, gökteki başlangıç ve bitiş noktalarını ve yaklaşık parlaklığını not etmeye çalışın. Bu tür gözlemler, birden fazla yerden yapıldığında cismin izlediği yolun hesaplanmasına yardımcı olur.

Bilmeye değer

• Torid akıntısı o kadar geniştir ki yağmurun güney ve kuzey kolları birlikte yaklaşık iki ay boyunca etkin kalır.
• Encke kaynaklı parçacıklar, bilinen yıllık yağmurlar içinde atmosfere en yavaş giren meteorları üretir.
• Toridler, saatlik oranı düşük olmasına rağmen ateş topu sayısı yüksek yağmurlar arasında sayılır.
• 2005'te Dünya iri parçaların yoğun olduğu bir bölgeden geçti ve ekim sonu-kasım başında çok sayıda parlak ateş topu görüldü.
• 2026'da doruk yeni aya denk geldiği için Ay ışığı hiç sorun yaratmıyor.