Ay, Mars ve Jüpiter 2-3 Kasım sabahı Aslan'da buluşuyor

Kasımın ilk sabahlarında gökyüzünde güzel bir buluşma var. Son dördünden sonra incelen Ay, 2 Kasım'da Mars'ın, 3 Kasım'da ise Jüpiter'in çok yakınından geçiyor. Üç gök cismi Aslan (Leo) takımyıldızında, şafaktan önce güneydoğu göğünde yüksekte duruyor. Olay Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir; tek gereken, sabah erken kalkmak ve doğu-güneydoğu ufku açık bir yer bulmak.

Ne oluyor?

Ay, gökyüzünde yıldızlara göre her gün yaklaşık 13 derece doğuya kayar ve ayda bir kez bütün gezegenlerin önünden geçer. Gezegenler de Güneş'in çevresinde aynı düzleme yakın dolandıkları için hep aynı kuşakta, burçlar kuşağında görünür. Ay bir gezegenin yanından geçerken iki cisim arasındaki açı bazen birkaç dereceye, bazen bir derecenin altına iner. Gökbilimciler bu yakın geçişlere "kavuşum" ya da "yakın geçiş" der.

Hesaplara göre Ay ile Mars arasındaki uzaklık 2 Kasım saat 16.39'da (TSİ) 58 yay dakikasına, yani bir dereceden azına iniyor. Ay ile Jüpiter ise 3 Kasım gece 01.45'te yalnızca 29 yay dakikası, yaklaşık bir dolunay çapı kadar arayla geçiyor. Dünya'nın bazı uzak bölgelerinden Ay bu gezegenlerin önünden geçerek onları kısa süre örtecek; ancak bu örtmeler Türkiye'den görülmüyor. Bizim göreceğimiz şey, Ay ile iki gezegenin yan yana durduğu sıkı ve etkileyici bir dizilim.

Bu yakınlık tamamen bakış açısından kaynaklanır. Ay bize yaklaşık 380 bin kilometre uzaklıkta, Mars yüz milyonlarca, Jüpiter ise yaklaşık bir milyar kilometre ötede. Aynı doğrultuda göründükleri için gökyüzünde yan yana duruyormuş gibi algılanırlar.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre 2 Kasım sabahı Ay ile Mars gece 00.29'da doğuyor ve şafak sökene kadar, saat 06.37 civarına dek ufkun 64 derece üzerine kadar yükseliyor. 3 Kasım sabahı Ay ile Jüpiter gece 00.53'te doğuyor ve tan ağarmasına kadar, saat 07.00 civarına dek, ufkun 62 derece üzerine çıkıyor. En rahat gözlem saatleri, cisimlerin iyice yükseldiği ama göğün hâlâ karanlık olduğu 04.30-06.30 arasıdır.

Her iki sabah da güneydoğuya, ardından başınızın üstüne doğru bakın. Ay'ı bulmak zor değil; yanındaki en parlak, titreşmeyen beyaz nokta Jüpiter, daha sönük ve turuncu-kırmızı tonlu olan ise Mars'tır. 2 Kasım sabahı Ay, Mars'a yakın; 3 Kasım sabahı Ay doğuya kaymış ve Jüpiter'e yaklaşmıştır. İki sabah arka arkaya bakarsanız Ay'ın bir günde gökte ne kadar yol aldığını kendi gözünüzle görürsünüz.

Dürbün bu manzarayı daha da güzelleştirir: Ay'ın hilal kenarında kraterleri, Jüpiter'in yanında ise dört büyük uydusundan bazılarını küçük ışık noktaları hâlinde seçebilirsiniz. Telefonla fotoğraf çekmek için cihazı bir yere dayayın ve Ay'ın parlaklığı nedeniyle pozlamayı biraz düşürün.

Aynı günlerde Mars ile Jüpiter de birbirine yaklaşıyor. 16 Kasım sabahı iki gezegen birbirine yaklaşık bir derece mesafeye kadar sokulacak; 2-3 Kasım buluşması bu yakınlaşmanın başlangıcını görmek için iyi bir fırsat.

Bilmeye değer

• Ay gökte her gün yaklaşık 13 derece, yani kendi çapının 25 katı kadar doğuya kayar.
• 3 Kasım'da Ay ile Jüpiter arasındaki açı yaklaşık 29 yay dakikası; bu, dolunayın görünür çapından biraz azdır.
• Ay'ın Mars ve Jüpiter'i örtmesi bu kez yalnızca Güney Pasifik, Avustralya ve Güney Asya'nın bazı bölgelerinden görülecek.
• Mars'ın kırmızı rengi yüzeyindeki demir oksitli tozdan, Jüpiter'in parlaklığı ise büyüklüğü ve bulutlarının ışığı güçlü yansıtmasından kaynaklanır.