NASA, Hubble için şirketlerin kapısını çaldı: yörünge yükseltme, bakım ya da güvenli son

NASA, Hubble Uzay Teleskobu'nun geleceği için özel sektöre resmî bir çağrı yaptı. Ajansın 30 Ekim'de duyurduğuna göre 29 Ekim'de yayımlanan bilgi talebi (RFI), şirketlerin uzayda uydu yakalama ve bakım alanındaki yeteneklerini ölçmeyi amaçlıyor. Bilgi talebi, kurumun henüz bir ihaleye çıkmadan önce sanayinin neler yapabileceğini öğrenmek için kullandığı bir ön araştırma belgesi; bir sözleşme ya da satın alma kararı anlamına gelmiyor.

NASA'nın açıklamasına göre çağrı üç seçeneği kapsıyor: Hubble'ı bilimsel ömrünü uzatmak için daha yüksek bir yörüngeye taşımak, teleskoba bakım yaparak yeteneklerini artırmak ya da görevin sonunda teleskobu denetimli ve güvenli biçimde atmosfere sokmak veya yörüngeden uzaklaştırmak. Şirketler yanıtlarını 30 Kasım Pazartesi günü ABD Doğu saatiyle 15.00'e (TSİ 23.00) kadar gönderebilecek.

Takvimi sürtünme belirliyor

Alçak Dünya yörüngesindeki tüm araçlar gibi Hubble da atmosferin çok seyrek de olsa uyguladığı sürtünme yüzünden yavaş yavaş irtifa kaybediyor. Teleskobun kendi yörüngesini koruyacak bir itki sistemi yok. NASA'nın analizlerine göre Hubble büyük olasılıkla 2033-2034 döneminde atmosfere girecek. Ajans bu yüzden olası bir görevin en geç 2032'de gerçekleşmesi gerektiğini öngörüyor.

NASA Yöneticisi Jared Isaacman açıklamada, Hubble'ın önünde hâlâ önemli bilim olduğunu, yörüngedeki bir varlığın ömrünü uzatmanın yenilikçi ve uygun maliyetli yolları varsa bunları araştırmanın vergi mükelleflerine ve bilim camiasına karşı bir borç olduğunu söyledi. NASA Bilim Görevleri Müdürlüğü'nden sorumlu yönetici Nicky Fox da ticari sektörün son yıllarda uydu yakalama ve bakım konusunda hızla geliştiğini belirtti. Fox'a göre Hubble'ın beklenen atmosfere dönüşüne kadar kalan süre, teleskobu daha yükseğe taşımanın yollarını araştırmaya imkân veriyor; bu sırada ajans Hubble'ın ardılı olacak amiral görevi geliştirmeyi sürdürüyor.

Mekiksiz bir dönemde bakım sorusu

Hubble, uzayda astronotlar tarafından bakım yapılması için özel olarak tasarlanmış ilk uzay gözlemevi. NASA'nın kayıtlarına göre teleskop 1990'da yörüngeye yerleştirildikten kısa süre sonra ana aynasında bir kusur fark edildi ve bu sorun Aralık 1993'teki ilk bakım görevinde giderildi. Toplam beş bakım görevi teleskobun ömrünü uzattı ve aletlerini yeniledi. Bu görevlerde dört farklı uzay mekiğiyle 32 astronot uçtu. Ancak mekikler artık uçmadığı için bugün Hubble'a ulaşabilecek bir araç ya da yerleşik bir yöntem yok. Yeni çağrı da tam bu boşluğu ticari araçlarla doldurmanın mümkün olup olmadığını soruyor.

Fikir yeni değil. NASA ile SpaceX, Eylül 2022'de SpaceX ve Polaris Programı'nın önerisi üzerine, Dragon aracıyla Hubble'ı daha yüksek bir yörüngeye itmenin uygulanabilirliğini inceleyen ücretsiz bir anlaşma imzalamıştı. NASA aynı yılın aralık ayında, Hubble'ı örnek alarak uydu yükseltme yeteneklerine ilişkin bir bilgi talebi daha yayımlamıştı. O dönemde ajans, kamuya maliyeti olmayan seçenekleri araştırdığını ve özel bir bakım görevini yürütme ya da finanse etme planı olmadığını vurgulamıştı. 2022 açıklamasına göre Hubble o sırada yaklaşık 540 kilometre (335 mil) yükseklikte dönüyordu. Yeni duyuru ise görevin nasıl finanse edileceği konusunda bir bilgi vermiyor.

Bu arada uzayda bakım alanının olgunlaştığına dair işaretler de artıyor. NASA'nın uzayda bakım, montaj ve üretim konusundaki güncel rehberi de bu hafta yayımlandı.

Swift'in akıbeti hatırlatıcı oldu

Çağrının zamanlaması dikkat çekiyor. NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, irtifası 275 kilometrenin altına inince bilimsel görevini sonlandırdı. NASA'ya göre son gözlemini 20 Ekim'de yapan Swift'in önümüzdeki haftalarda atmosfere girmesi bekleniyor. İki yıllık ana görev için tasarlanan gözlemevi 2004'ten bu yana çalışıyordu. Hubble da benzer biçimde irtifa kaybediyor, ancak atmosfere dönüşüne birkaç yıl var.

Hubble, NASA ile Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) ortak projesi. Teleskobu ve görev operasyonlarını NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi yönetiyor, bilimsel operasyonları ise Baltimore'daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü (STScI) yürütüyor.

Sırada ne var?

Bilgi talebine gelecek yanıtlar, NASA'nın Hubble için bir görev başlatıp başlatmayacağını ve hangi seçeneği öne alacağını belirleyecek. Açık sorular çok: Bir aracın, kenetlenmek için tasarlanmamış bir teleskoba güvenle yanaşması nasıl sağlanacak, görevin maliyetini kim üstlenecek ve sonuç bir ömür uzatma mı yoksa denetimli bir veda mı olacak? Fox, ardıl amiral görevin adını vermedi. Caltech'in bu hafta yaptığı açıklamada NASA'nın bir sonraki amiral astrofizik görevi olarak, henüz kavram aşamasındaki Yaşanabilir Dünyalar Gözlemevi anılıyor. Hubble'ın o zamana kadar gözlem yapıp yapamayacağı, büyük ölçüde şirketlerden gelecek yanıtlara bağlı.