23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Albedo

Albedo, bir yüzeyin üzerine düşen ışığın ne kadarını geri yansıttığını gösteren 0 ile 1 arasındaki orandır.

İngilizce karşılığı
Albedo
İlgili alan
Gezegen bilimi

Albedo, bir cismin ya da yüzeyin kendisine gelen güneş ışığının yüzde kaçını geri yansıttığını gösteren orandır. 0 değeri ışığı tümüyle emen kusursuz kara cismi, 1 değeri ise ışığı tümüyle yansıtan kusursuz aynayı tanımlar.

Nasıl işler?

Yüzey ne kadar açık ve parlaksa albedosu o kadar yüksektir. Taze kar yaklaşık yüzde 80 ve üzeri oranında yansıtır, açık okyanus ise yalnızca yüzde 6 kadar. Albedosu yüksek bir gezegen ışığın büyük kısmını uzaya geri gönderdiği için daha soğuk kalır. Koyu bir gezegen ise ışığı emip ısınır.

İki tür albedo kullanılır. Bond albedosu, her dalga boyunda ve her yönde yansıyan toplam enerjinin gelen enerjiye oranıdır ve gezegenin enerji dengesini hesaplamada kullanılır. Geometrik albedo ise cismin tam karşıdan, dolunay evresinde ne kadar parlak göründüğünü, aynı boyutta kusursuz yansıtıcı bir diskle karşılaştırır. Geometrik albedo 1'den büyük olabilir; Satürn'ün uydusu Enceladus'ta yaklaşık 1,375 değerine ulaşır (Bond albedosu ise yaklaşık 0,76'dır), çünkü buzlu yüzeyi ışığı belirli yönlere daha yoğun geri gönderir.

Albedo, gezegenin denge sıcaklığını belirleyen ana etkenlerden biridir. Atmosferi olmayan bir gezegen için bu sıcaklık yaklaşık T = 278 K · (1 − A)^(1/4) / √d bağıntısıyla bulunur; burada A Bond albedosu, d Güneş'ten astronomik birim cinsinden uzaklıktır. Dünya için A = 0,30 alındığında sonuç yaklaşık 255 K, yani −18 °C çıkar. Gerçek ortalama sıcaklık yaklaşık 15 °C'dir; aradaki 33 derecelik fark atmosferin sera etkisinden gelir.

Örnekler

Dünya'nın Bond albedosu yaklaşık 0,29-0,31'dir ve bulutlar, kar, buz ve çöller bunda önemli rol oynar. Ay yalnızca yaklaşık 0,11-0,12 yansıtır; yani gri görünse de aslında koyu bir cisimdir ve bu yüzden dolunayda parlak görünmesi göreceli bir izlenimdir. Venüs'ün kalın bulutları Bond albedosunu yaklaşık 0,76 yapar. Merkür ise yaklaşık 0,09 ile oldukça koyudur.

Küçük cisimlerde albedo bir tür parmak izidir. Kömürsü karbonlu asteroitler yalnızca yüzde 3-10 yansıtır, kayaç türleri daha parlaktır. Kuyruklu yıldız çekirdekleri de çok karanlıktır; 67P/Churyumov–Gerasimenko'nun yansıtması yüzde 6 civarındadır. Kızılötesi ve görünür ışık ölçümleri birleştirilerek bir asteroitin albedosu ve dolayısıyla boyutu bulunabilir. NEOWISE verileri bu amaçla kullanıldı.

Neden önemli?

Dünya'da buzul erimesi albedoyu azaltır: koyu deniz veya toprak ortaya çıkar, daha çok ısı emilir ve ısınma hızlanır. Buna "buz-albedo geri beslemesi" denir ve kutuplarda ısınmanın neden daha hızlı olduğunu açıklayan etkenlerdendir. Ötegezegenlerde de albedo, gezegenin sıcaklığını ve yaşanabilirliğini yorumlamak için temel bir parametredir.

Tarihçe

Terim Latince "beyazlık" anlamına gelen albus kelimesinden türemiştir. Johann Heinrich Lambert 18. yüzyılda yüzey yansıtıcılığını ve ışık ölçümünü matematiksel olarak ele alan çalışmalarıyla bu alanın temelini attı.

Bilmeye değer ayrıntılar

Albedoyu ölçmek için uzaydan bakmak gerekmez. Dünya'nın albedosu, Ay'ın karanlık kısmında görünen kül ışığının parlaklığından da kestirilebilir; çünkü kül ışığı Dünya'dan yansıyan ışıktır ve bulutlu bir Dünya daha parlak bir kül ışığı verir. Yüzey türüne göre albedoyu değiştirmek (örneğin açık renkli çatılar) şehirlerdeki ısı adası etkisini azaltmak için önerilen basit bir yöntemdir.

İlgili terimler

  • Sera etkisi
  • Yaşanabilir bölge
  • Denge sıcaklığı
  • Asteroit
  • Kuyruklu yıldız

İlgili terimlerTümü →

Sıcak JüpiterHot JupiterSıcak Jüpiter, yıldızına çok yakın, genellikle birkaç günde bir tur atan Jüpiter büyüklüğünde dev gaz gezegendir; 1995'te bulunan 51 Pegasi b bu sınıfın ilk örneğiydi.Süper DünyaSuper-EarthSüper Dünya, kütlesi Dünya'dan büyük ama Uranüs ve Neptün'den çok küçük olan, yaklaşık 1 ile 10 Dünya kütlesi arasındaki ötegezegenlere verilen addır; yaşanabilirlik anlamı taşımaz.Ay denizi (maria)Lunar mare (maria)Ay denizleri (maria), Ay'ın eski çarpma havzalarına akan lavın donmasıyla oluşan, çıplak gözle koyu leke gibi görünen geniş bazalt ovalardır; içlerinde hiç su yoktur.Mars günü (sol)Sol (Martian solar day)Mars günü ya da sol, Mars'ta bir güneş gününün süresidir: 24 saat 39 dakika 35,244 saniye, yani yaklaşık 1,0275 Dünya günü.Hill küresiHill sphereHill küresi, bir gezegenin ya da uydunun kendi çekiminin, dolandığı daha büyük cismin çekimine baskın geldiği bölgedir; uydular ancak bu kürenin içinde tutunabilir.Yörünge rezonansıOrbital resonanceYörünge rezonansı, dolanma süreleri küçük tam sayılarla orantılı gök cisimlerinin birbirine düzenli aralıklarla çekim uygulamasıdır; kimi yörüngeyi sağlamlaştırır, kimi boşaltır.Gezegen öncesi diskProtoplanetary diskGezegen öncesi disk, yeni doğmuş bir yıldızın çevresinde dönen yoğun gaz ve toz diskidir; gezegenler, uydular ve küçük cisimler bu diskin içinde biçimlenir.KriyovolkanizmaCryovolcanismKriyovolkanizma, lav yerine su, amonyak ya da metan gibi uçucu maddelerin püskürdüğü buz volkanizmasıdır; Enceladus'tan Plüton'a dış Güneş Sistemi'nde izleri bulunur.

Bu konudaki haberler

  1. Komşu gezegen geri geri gidiyor: Yakındaki iki sistemde çıplak gözle görülebilir döngüKomşu gezegen geri geri gidiyor: Yakındaki iki sistemde çıplak gözle görülebilir döngü9 Kasım 2026, 21:32
  2. 2026 QQ8: Dünya'ya geçici bağlı küçük cisim için MPC yörünge ve kimlik verilerini yayımladı2026 QQ8: Dünya'ya geçici bağlı küçük cisim için MPC yörünge ve kimlik verilerini yayımladı7 Kasım 2026, 07:10
  3. Türkiye'nin Ay aracının bilim yükleri IAC 2026'da anlatıldı: Ay'da su izi nasıl aranacak?Türkiye'nin Ay aracının bilim yükleri IAC 2026'da anlatıldı: Ay'da su izi nasıl aranacak?17 Ekim 2026, 16:46

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor30 dakika önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne2 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)5 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü5 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi7 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar