Remnants of the Gods (Erich von Däniken): iddiaları ve bilimin cevabı
Däniken'in Mısır, İspanya, Fransa, Türkiye ve İtalya'daki antik yapılara 'uzaylı etkisi' arayan kitabı; Giza, Carnac, Göbeklitepe ve Derinkuyu'nun arkeolojik cevabıyla.
- Tür
- Gizem / sözde bilim
- Yazar
- Erich von Däniken
- İlk yayın yılı
- 2012
- Türkçe baskı
- Tanrıların Kalıntıları — Artemis Yayınları
Remnants of the Gods, İsviçreli yazar Erich von Däniken'in Akdeniz çevresindeki antik yapıları "dünya dışı etki" iddiasıyla ele aldığı, fotoğraf ve çizimlerle zenginleştirilmiş bir kitabıdır. İngilizce baskısının tam adı Remnants of the Gods: A Visual Tour of Alien Influence in Egypt, Spain, France, Turkey, and Italy, yani "Tanrıların Kalıntıları: Mısır, İspanya, Fransa, Türkiye ve İtalya'da Uzaylı Etkisine Görsel Bir Gezi"dir. Kitap Türkçede Tanrıların Kalıntıları adıyla Artemis Yayınları'ndan çıkmıştır. Bilim dünyası antik astronot görüşünü sözde tarih ve sözde arkeoloji sayar. Bu sayfa önce kitabın ne iddia ettiğini tarafsızca özetliyor, ardından kitabın andığı ülkelerdeki bilinen anıt türlerine arkeolojinin kanıta dayalı cevabını veriyor.
Kitap ne anlatıyor?
Kitabın kaynağı Däniken'in 2012'de Kopp Verlag'dan (Rottenburg) çıkan Almanca kitabıdır: Der Mittelmeerraum und seine mysteriöse Vorzeit, alt başlığıyla "Rätselhafte Bauten, unglaubliche Fakten und als falsch entlarvte Lehrmeinungen", yani "Akdeniz bölgesi ve gizemli ön tarihi: esrarlı yapılar, inanılmaz olgular ve yanlış olduğu ortaya çıkarılan ders görüşleri". İngilizce baskı New Page Books tarafından 25 Kasım 2013'te yayımlandı ve 224 sayfadır. Türkçe baskıyı katalog kayıtları 28 Ekim 2018 tarihli ve 230 sayfa olarak gösterir; Türkçe baskının künyesi İngilizce alt başlıkla örtüşür, kayıtlar da onu Almanca kitapla ilişkilendirir. Bu kayıtlardan, üç sürümün aynı kitabın farklı dil baskıları olduğunu çıkarıyoruz; içeriklerini satır satır karşılaştırmadık.
Türkçe baskının satış sayfasındaki tanıtıma göre kitapta 160'tan fazla resim ve çizim bulunur. Tanıtım, kitabın piramitleri, yeraltı yapılarını ve geometrik düzende dizilmiş taş çemberleri incelediğini, uygarlıkların görünür bir teknik bilgi olmadan bu mühendislik harikalarını nasıl yaptığını sorguladığını ve resmî tarih anlatısında boşluklar bulunduğunu savunduğunu söyler. Kitap kütüphane kayıtlarında "dünya dışı etkiler", "antik mimari" ve "dinler tarihi" konu başlıklarıyla anılır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Kitap bir roman olmadığı için olay örgüsü yoktur; yazar, tek bir tezi ülke ülke örneklerle savunur. Bölüm bölüm içeriğin dökümünü doğrulayamadığımız için aşağıdaki özet kitabın künyesine, alt başlığına ve yayıncı tanıtımına dayanıyor; kitaptan alıntı ya da sahne sahne aktarım yapmıyoruz. Ana fikirler şöyle sıralanabilir:
- Beş ülkelik bir tur: İngilizce alt başlık okuru Mısır, İspanya, Fransa, Türkiye ve İtalya'ya götürüldüğünü söyler. Gezginin rehberi Däniken'dir ve her durakta bir "bilmece" sunar.
- Ortak soru: Satış sayfasındaki tanıtıma göre kitabın temel sorusu, uygarlıkların görünür bir teknik bilgi olmadan bu mühendislik yapılarını nasıl kurduğudur. Yazar bu soruyu Mısır'dan İtalya'ya uzanan, binlerce yıl arayla yapılmış yapılara tek bir kalıpla uygular.
- Yapılar bir bilmecedir: Piramitler, yeraltı yapıları ve taş çemberler, o dönemin insanlarının imkânlarıyla açıklanamaz diye sunulur. Yazar yapıların nasıl inşa edildiğini sorar ve olağan açıklamaları yetersiz bulur.
- Ders kitabı bilgisi eleştirilir: Almanca alt başlık, "yanlış olduğu ortaya çıkarılan ders görüşlerinden" söz eder; yani kitap, resmî arkeolojik anlatının yanıldığı fikrini taşır.
- Görsel kanıt: Kitabın dayanağı metinden çok görüntüdür. Fotoğraflar ve çizimler yazarın okura "bakın, kendiniz görün" demesinin aracı olur.
- Sonuç: Kitabın vardığı yer, bu yapıların ardında dünya dışından gelen bir etki bulunabileceğidir. Däniken bunu çoğunlukla kesin hüküm olarak değil, okura bırakılmış bir olasılık gibi sunar; ama örneklerin hepsi aynı yöne işaret edecek biçimde seçilir.
Kitabın bu çerçevesi, yazarın Tanrıların Arabalarından beri kullandığı kalıbın devamıdır: önce bir yapı "açıklanamaz" diye gösterilir, sonra en heyecan verici açıklama olarak dünya dışı etki önerilir. Okur açısından kitabın gücü görsel zenginliği, zayıflığı ise bu yapıların her birinin kendi arkeolojik literatürü olması ve yazarın hepsini tek bir sorunun altında toplamasıdır.
Yazar ve yazıldığı dönem
Erich von Däniken 14 Nisan 1935'te Zofingen'de doğdu, 10 Ocak 2026'da Unterseen'de 90 yaşında öldü. 1968'de ilk kitabıyla dünya çapında tanındı; menajerine göre 49 kitap yazdı, kitapları 30'dan fazla dilde yaklaşık 75 milyon adet sattı. 1970'te otel kayıtlarını sahteleyerek borç aldığı gerekçesiyle üç buçuk yıl hapse mahkûm edildi. Arkeoloji, Astronotik ve SETI Araştırma Derneği'nin kurucularından biridir, Mayıs 2003'te Interlaken'de açılan Mystery Park'ı tasarladı ve "Ancient Aliens" dizisinde zaman zaman konuk oldu.
Kitabın yayımlandığı 2012-2013 yıllarında yazar 77-78 yaşındaydı ve Kopp Verlag ile çalışıyordu. Aynı dönemde Kopp'tan çıkan Was ist falsch im Maya-Land? ve Unmögliche Wahrheiten gibi kitapları da vardı. Yazarın bütün eserlerini sırasıyla görmek için okuma sırası sayfasına bakabilirsiniz.
Bilim ne diyor?
Arkeologların ve tarihçilerin çoğunluğu antik astronot fikrini reddeder; Däniken'in kitaplarını sözde tarih, sözde arkeoloji ve sözde bilim olarak sınıflandırırlar. Bilim insanları arasındaki ortak görüşe göre antik astronotlar "imkânsız" değil, ama gereksiz ve gerekçesizdir: Öne sürülen "gizemler" astronot varsaymadan da açıklanabilir. Bir yapıyı "bugünkü bilgimizle nasıl yapıldığını bilmiyoruz" diye uzaylılara bağlamak ise arkeolojinin çözülmemiş soruları ile çözülemez soruları birbirine karıştırır. Aşağıda kitabın andığı ülkelerdeki bilinen anıt türleri üzerinden arkeolojik bilgiyi özetliyoruz; kitabın hangi yapıları tek tek ele aldığını doğrulayamadığımız için bunlar, bu ülkelerin en tanınmış örnekleridir.
Mısır: piramitleri kimin yaptığı yazıyla belgeli
Büyük Piramit, Dördüncü Hanedan firavunu Khufu için yaklaşık MÖ 2600'de, yaklaşık 26 yılda inşa edildi. İlk yüksekliği 146,6 metreydi; dış kaplama taşlarının sökülmesiyle bugün 138,5 metredir. Yaklaşık 2,3 milyon bloktan oluşur ve taban kenarlarının ortalama sapması yalnızca 58 milimetredir. Bu hassasiyet etkileyicidir, ama uzaylı gerektirmez: Mısırlı mimarlar yıldız gözlemiyle kuzeyi bulma yöntemlerini biliyordu. İşçilerin köleler değil, binlerce zorunlu çalışan emekçi olduğu işçi köylerindeki buluntulardan anlaşılır; 1999'da yapılan bir inşaat yönetimi çalışması ortalama yaklaşık 13.200, en yoğun dönemde yaklaşık 40.000 kişilik bir iş gücü tahmin etmiştir. Ayrıca 2013'te Fransız arkeologlar Pierre Tallet ve Gregory Marouard Kızıldeniz kıyısındaki Vadi el-Jarf'ta Merer adlı bir müfettişin papirüs günlüklerini buldular: Merer, yaklaşık 40 kayıkçının başında, Tura ocaklarından Giza'ya kireçtaşı blokları taşıyordu; metinler Khufu'nun saltanatının 26.-27. yılına tarihlenir ve metin taşıyan bilinen en eski papirüslerdir. Mısırbilimci Zahi Hawass bu buluşu 21. yüzyılın Mısır'daki en büyük keşfi diye nitelemiştir. Bu belgeler, piramidin nasıl ve kimler tarafından inşa edildiğine dair elimizdeki en doğrudan kayıtlardır. Konuya daha geniş bir bakış için Antik astronot iddiaları: Piramitleri uzaylılar mı yaptı? yazımıza bakabilirsiniz.
İspanya: Antequera dolmenleri
Endülüs'teki Antequera Dolmenleri alanı üç megalitik yapı içerir: Menga ve Viera dolmenleri Neolitik, El Romeral tholosu ise Kalkolitik dönemdendir. UNESCO alanı 2016'da Dünya Mirası Listesi'ne aldı; Menga'yı Atlantik megalit geleneğinin başyapıtlarından biri, alanı da Batı Avrupa'daki ilk törensel anıtların örneği sayar. Yani bu yapılar, kendi çağlarının Neolitik ve Kalkolitik topluluklarına ait, tarihlenmiş törensel yapılar olarak ele alınır.
Fransa: Carnac taşları
Bretagne'daki Carnac'ta 3.000'den fazla dikili taş vardır; taşların çoğu yaklaşık MÖ 3300'de, bir bölümü belki MÖ 4500'e kadar uzanan bir dönemde dikildi. Taşlar yerel granitten yontulmuştur ve yapıcıları Keltlerden önceki Bretagne halkıdır; bazı araştırmacılar bunların Mezolitik avcılar olduğunu savunur. Taşların amacı üzerine gündönümü ve gün batımı hizalanmaları, mezar işlevi ve gözlemevi gibi yorumlar vardır; bu yorumların hepsi insan faaliyetini varsayar ve tartışma kendi içinde sürer.
Türkiye: Göbeklitepe ve Derinkuyu
Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, MÖ 9500 dolayından en az MÖ 8000'e kadar Çanak Çömleksiz Neolitik dönemde kullanıldı. Dünyanın bilinen en eski megalitlerini barındırır; T biçimli kireçtaşı sütunlar yaklaşık 100 metre (330 fit) ötedeki ocaklardan getirilmiştir. Alanın önemini 1994'te fark eden Alman arkeolog Klaus Schmidt 1995'ten ölümüne kadar (2014) kazıları yönetti, bugün çalışmaları Türk tarih öncesi uzmanı Necmi Karul sürdürüyor. Yapıcıların, evcilleştirilmiş tahılın ilk biçimleriyle beslenen avcı-toplayıcılar olduğu düşünülür ve alanın başlangıcında belirgin bir tarım kanıtı bulunmaz; bu, anıtsal yapıyı tarımın doğuşuyla ilişkilendiren eski varsayımları sarsmıştır. UNESCO alanı 2018'de listeye aldı. Kapadokya'daki Derinkuyu yeraltı şehri ise Nevşehir'dedir; yaklaşık 85 metre derinliğe iner ve 20.000 kişiyle hayvanlarını barındıracak büyüklüktedir. Oyma işine ilk olarak büyük olasılıkla MÖ 8.-7. yüzyılda Frigyalılar girişmiş, Bizans döneminde şapellerle genişletilmiştir. Kazıyı mümkün kılan, volkanik küllerin sıkışmasıyla oluşan ve bölgede yaygın olan yumuşak tüf kayadır. Şehir 1963'te bir ev sahibinin bodrum duvarını yıkarak gizli bir odaya ulaşmasıyla yeniden bulundu.
İtalya: Sardinya'nın nuragheleri
Sardinya'ya özgü nuragheler, MÖ 1900-730 arasındaki Nuraghe Çağı'nda yapılan megalitik taş kulelerdir. Bugün 7.000'den az nuraghe ayaktadır, ama başlangıçta 10.000'den fazla oldukları tahmin edilir. Bazıları 25-30 metre yüksekliğe ulaşır; duvarlar yukarıya doğru küçülen taş katmanlarından örülmüş, içleri çıkma tonozlu odalardır. İşlevleri konusunda uzmanlar hâlâ tartışır: yöneticilerin konutu, askerî kale, toplantı salonu ya da tapınak olabilirler. Su Nuraxi di Barumini, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde nuraghe mirasını temsil eder. Bu belirsizlik, uzaylı varsayımını değil, daha fazla kazıyı ve araştırmayı gerektirir.
Ortak sorun: yöntem
Bütün bu örneklerde ortak nokta, kitabın yapıların "nasıl yapıldığı bilinmiyor" varsayımına dayanmasıdır. Oysa bir yapının yapım tekniği hakkındaki tartışmalar bilimsel sürecin olağan parçasıdır ve çoğu durumda ya yazılı kayıt (Merer günlüğü), ya yerinde buluntu ya da deneysel arkeoloji bu soruları yanıtlar. Eleştirmenler ayrıca antik astronot anlatılarının, anıtları yapan Yerli halkların bunu kendi başlarına yapamayacağını ima ettiği yönünde bir eleştiri yöneltir. Arkeologlar uzun süre bu iddialara yanıt vermedi; 2020 dolaylarından itibaren sosyal medyada kamuoyuyla doğrudan konuşarak ana akım görüşü savunmaya başladılar.
Etkisi ve ödülleri
Kitabın aldığı bir ödül bilmiyoruz. Yayın tarihi Däniken'in kitap serisinin geç dönemine düşer; kitap Türkçeye de çevrilmiştir (Artemis, 2018). Bilim çevrelerinde ciddi bir karşılık bulmamıştır; arkeologlar bu tür kitaplara genelde uzun yanıtlarla değil, doğru bilgiyi yaygınlaştırarak karşılık verir.
Uyarlamaları
Kitabın bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok. Antik astronot teması, yazarın da zaman zaman konuk olduğu "Ancient Aliens" dizisi gibi yapımlarla popüler kültüre taşınmıştır; ama bu dizi bu kitabın uyarlaması değildir.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap, Akdeniz çevresindeki antik yapılara görsel bir yolculuk yapmak ve Däniken'in tezini kendi sözleriyle görmek isteyenler için uygundur; eleştirel okumayı gerektirir ve arkeolojik bilgi kaynağı olarak kullanılmamalıdır. Yazarla ilk kez tanışacaksanız önce Tanrıların Arabalarıyla başlayın, ardından History Is Wrong ve okuma sırası sayfasına geçin. Bu sayfadaki anıtlar için Göbeklitepe, Giza, Carnac ve nuraghe üzerine arkeoloji yayınlarını okumak ise daha sağlam bir temel sunar.
Kısaca
- Kitap, Mısır, İspanya, Fransa, Türkiye ve İtalya'daki antik yapılarda "uzaylı etkisi" bulunduğunu savunan, görsel ağırlıklı bir Däniken kitabıdır; Almanca kaynağı 2012, İngilizce baskısı 2013, Türkçe baskısı 2018 tarihlidir.
- Giza'da piramit inşasını anlatan Merer papirüsleri, işçi köyleri ve hesaplanabilir iş gücü, yapıyı insanların yaptığını gösterir.
- Göbeklitepe'yi avcı-toplayıcılar, Derinkuyu'yu tüf kayasını oyan insanlar, Carnac'ı yerel granitle çalışan Neolitik topluluklar yapmıştır.
- "Nasıl yapıldığını bilmiyoruz" demek, "uzaylılar yaptı" sonucunu doğurmaz; bilimsel görüş antik astronotları gereksiz ve gerekçesiz bulur.
- Kitap bilgi kaynağı olarak değil, bir görüşün anlatımı olarak okunmalıdır.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
Skies Afire (Däniken ve Biglino): iddiaları ve bilimin cevabıErich von DänikenGizem / sözde bilim
Botschaften aus dem Jahr 2118 (Erich von Däniken): iddiaları ve bilimin cevabıErich von DänikenGizem / sözde bilim
War of the Gods (Erich von Däniken): iddiaları ve bilimin cevabıErich von DänikenGizem / sözde bilim
Eyewitness to the Gods (Erich von Däniken): iddiaları ve bilimin cevabıErich von DänikenGizem / sözde bilim
The Gods Never Left Us (Erich von Däniken): iddiaları ve bilimin cevabıErich von DänikenGizem / sözde bilim
Was ich jahrzehntelang verschwiegen habe (Däniken): iddiaları ve bilimin cevabıErich von DänikenGizem / sözde bilim
























