Project Apollo: The Tough Decisions (Robert C. Seamans Jr.): özeti ve dersleri

Project Apollo: The Tough Decisions (Apollo Projesi: Zor Kararlar), NASA'nın 1960'lardaki üst yöneticilerinden Robert C. Seamans Jr.'ın Apollo programını kendi görev yılları üzerinden anlattığı kitaptır. NASA Tarih Bölümü kitabı 2007'de, "Monographs in Aerospace History" dizisinin 37. kitabı olarak (NASA SP-2007-4537) yayımladı. Kitap bugün NASA'nın tarih sayfasında PDF olarak ücretsiz okunabiliyor.

Seamans, 1 Eylül 1960'ta NASA'ya kurumun günlük işleyişinden sorumlu Associate Administrator (bir tür genel müdür) olarak girdi, 1965'te Deputy Administrator (yönetici yardımcısı) oldu ve 5 Ocak 1968'de ayrıldı. Kitap tam olarak bu yedi yılı, yani Mercury'nin ilk günlerinden Gemini'ye ve Apollo'nun uçuşa hazır hâle gelmesine kadar geçen dönemi kapsar. Seamans, NASA'nın en tepesinde James E. Webb ve Hugh Dryden ile birlikte "Üçlü" (Triad) diye anılan yönetimin bir parçasıydı. Bu yüzden kitap, Apollo'yu mühendislerin ya da astronotların değil, kararları veren yöneticilerin gözünden anlatan az sayıdaki birinci elden kaynaktan biridir.

Kitap ne anlatıyor?

Kitabın adı içeriğini iyi özetler: Seamans, Apollo'yu bir başarı öyküsü olarak değil, belirsizlik altında verilmiş bir dizi zor karar olarak anlatır. Ay'a hangi yöntemle gidilecekti? Saturn V roketi aşama aşama mı, yoksa bütün hâlinde mi denenecekti? Kongre bütçeyi kısarsa ne olacaktı? Bir kaza olursa soruşturmayı kim yapacaktı? Yazar her soruda kimin ne savunduğunu, hangi raporun ne önerdiğini ve sonunda neden belli bir yolun seçildiğini anlatır.

Kitap yedi bölümden oluşur. Giriş bölümünden sonra Eisenhower döneminden kalan miras, Kennedy'nin Ay hedefi, Johnson'ın desteği, NASA'nın yönetim yapısı, Apollo 8 ve Apollo 11 ile gelen final ve son olarak "sonrası" ele alınır. Seamans anlatısını, MIT arşivinde saklanan kendi kişisel belgelerine, toplantı tutanaklarına ve Beyaz Saray ses kayıtlarına dayandırır. Kitabın önsözünü NASA'nın eski yöneticilerinden Harold B. Finger yazdı.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Kitap bir tarih incelemesi olduğu için özeti bölümlerin ana fikirlerine göre veriyoruz.

Eisenhower'ın mirası. Seamans NASA'ya geldiğinde Başkan Eisenhower insanlı Ay yolculuğuna mesafeliydi; NASA'nın planlarında Ay çevresinde uçuş vardı ama iniş henüz bir hedef değildi. Yazar, Ocak 1961'de NASA'nın ilk kez kurum çapında Ay'a iniş seçeneklerini tartıştığı toplantıyı ve George Low'un yönettiği ilk çalışmaları anlatır.

Kennedy'nin meydan okuması. En uzun bölüm budur. Gagarin'in uçuşundan sonra Kongre'deki gergin bir oturum, Kennedy'nin 25 Mayıs 1961'de açıkladığı Ay hedefi ve ardından kurulan çalışma kurulları (Fleming, Lundin, Heaton, Golovin) ayrıntılı anlatılır. Seamans, Langley mühendisi John C. Houbolt'un hiyerarşiyi atlayarak kendisine yazdığı mektupları ve Ay yörüngesinde buluşma yöntemine neden ikna olduğunu dürüstçe aktarır: İlk tepkisi Houbolt'u başından savmak olmuştur, ama fikrin değerini görmüştür. Yöntemin Ekim-Kasım 1962'de kesinleşmesi, Başkan'ın bilim danışmanı Jerome Wiesner'in itirazları ve Kasım 1962'de Kennedy ile yapılan, Ay'a inişin NASA'nın bir numaralı önceliği olup olmadığının tartışıldığı toplantı da bu bölümdedir.

Johnson'ın desteği. Kennedy'nin 22 Kasım 1963'te öldürülmesinden sonra Başkan Johnson programı sürdürür. Gemini uçuşları buluşma ve uzay yürüyüşünü mümkün kılar. George Mueller'in Saturn V'yi aşama aşama değil bütün hâlinde deneme kararı ("all-up" testi) içeride büyük tepki çeker. Ocak 1967'de yer testinde çıkan yangında Gus Grissom, Ed White ve Roger Chaffee hayatını kaybeder; Johnson soruşturmayı NASA'nın kendisine bırakır ve kurul iki ayı biraz aşan bir sürede raporunu tamamlar.

NASA'nın yönetimi. Seamans, organizasyon şemaları, ihale yöntemleri, proje onay belgeleri ve gecikmeleri izlemek için kullanılan eğilim grafikleriyle Apollo'nun nasıl yönetildiğini gösterir.

Final ve sonrası. Seamans NASA'dan ayrıldıktan sonra Apollo 8'in Ay çevresine gönderilme kararını ve Apollo 11'in inişini bir danışman ve tanık olarak anlatır. Son bölümde, ABD ile Sovyetler arasında gerçekten bir yarış olup olmadığını sorar; Sovyetlerin 1968 sonuna kadar uzaydaki "ilk"lerde önde olduğunu, ama dev N-1 roketinin başarısız olduğunu hatırlatır. Kitap, Başkan George W. Bush'un 2004'te açıkladığı ve Ay'a dönüşü hedefleyen uzay keşif vizyonu üzerine temkinli değerlendirmelerle biter.

Verileri göster

Eylül 1960	Seamans NASA'ya katıldı
Mayıs 1961	Kennedy Ay hedefini açıkladı
Kasım 1962	LOR ve iniş aracı duyuruldu
Kasım 1963	Kennedy öldürüldü
Ocak 1967	Apollo 1 yangını
Kasım 1967	İlk Saturn V uçuşu
Ocak 1968	Seamans NASA'dan ayrıldı
Temmuz 1969	Apollo 11 Ay'a indi

Yazar ve yazıldığı dönem

Robert C. Seamans Jr. 30 Ekim 1918'de Massachusetts'in Salem kentinde doğdu. Harvard'da mühendislik, MIT'de havacılık okudu ve MIT'de enstrümantasyon alanında doktora yaptı. 1941-1955 arasında MIT'de uçak ve füze kontrol sistemleri üzerinde çalıştı, ardından RCA şirketinde uydu önleme projesi SAINT gibi askerî işlerde görev aldı. Bu geçmiş, uzayda iki aracın buluşmasını neden başkalarından daha az korkutucu bulduğunu da açıklar.

NASA'dan sonra kariyeri uzun sürdü: 1969-1973 arasında ABD Hava Kuvvetleri Bakanı oldu, Ulusal Mühendislik Akademisi'ne başkanlık etti, yeni kurulan Enerji Araştırma ve Geliştirme İdaresi'nin (ERDA) ilk yöneticisi oldu ve 1978'de MIT Mühendislik Fakültesi'nin dekanlığına getirildi. Daha önce NASA'nın yayımladığı Aiming at Targets (1996) adlı bir otobiyografi de yazmıştı. Project Apollo: The Tough Decisions'ı emekliliğinde, seksenli yaşlarında yazdı; kitap çıktıktan kısa süre sonra, Haziran 2008'de hayatını kaybetti.

Kitabın yazıldığı yıllar, NASA'nın yeniden Ay'a dönmeyi planladığı bir dönemdi. Seamans da kitabın son bölümünde Apollo deneyimini bu yeni hedefle karşılaştırır; planı genel olarak mantıklı bulur, ama nasıl yönetileceğini ve maliyetinin nasıl karşılanacağını açık bir soru olarak bırakır.

Kitaptaki bilim ve mühendislik

Seamans'ın kitabı bir bilim kitabı değildir, ama Apollo'nun arkasındaki mühendislik mantığını iyi anlatır. Üç örnek öne çıkar.

Ay yörüngesinde buluşma. Seamans'a göre yöntem, ağırlıkta yaklaşık yüzde 50 kazanç sağlıyordu. Bunun nedeni roket denkleminin acımasızlığıdır: Ay yüzeyine indirilip yeniden kaldırılan her kilogram, Dünya'dan fırlatma sırasında katlanarak daha fazla yakıt gerektirir. Ay yörüngesinde bırakılan dönüş aracı ve ısı kalkanı bu yükten kurtulmayı sağladı. Seamans, buluşmanın riskli olduğunu kabul eder, ama Ay yolculuğunun her aşamasının riskli olduğunu ve önemli olanın toplam riski azaltmak olduğunu savunur.

Bütün hâlinde test. Eski yöntemde bir roketin önce yalnız ilk aşaması, sonra ikinci aşaması ayrı ayrı uçurulurdu. Mueller'in yaklaşımı ise dikkatli tasarım, yedekli sistemler, bileşen kalite denetimi ve yerde kapsamlı sistem testleriyle güvenilirliği baştan sağlayıp ilk uçuşta bütün aşamaları birlikte denemekti. 9 Kasım 1967'deki Apollo 4 uçuşu bu yaklaşımı doğruladı. Saturn V'nin teknik tarihi için Stages to Saturn sayfamıza bakabilirsiniz.

Sistem mühendisliği. Seamans, bütün görev öğelerini sayısal olarak tanımlayıp birbirine bağlayacak bir ekibe ihtiyaç duyulduğunu anlatır. Bunun için Bell Laboratuvarları'ndan Joseph Shea getirildi ve Bellcom adlı bir analiz kuruluşu kuruldu. Bugün büyük uzay projelerinin temel yöntemi olan sistem mühendisliği, NASA'da bu yıllarda yerleşti.

Etkisi ve önemi

Kitap, Apollo tarihine yönetim açısından bakan önemli bir tanıklıktır. Seamans'ın verdiği bazı rakamlar, programın ölçeğini anlamak için çarpıcıdır: Apollo en yoğun döneminde ABD federal araştırma-geliştirme bütçesinin yüzde 32'sini kullanıyordu. NASA'nın görev başarı oranı 1960'ların başında yüzde 55 civarındayken on yılın ortasında yüzde 80'e çıktı. Kitap ayrıca NASA'nın kurum içinde çok farklı görüşlerin tartışılmasına nasıl izin verdiğini gösterir; önsözde Finger, Seamans'ın Houbolt'un ısrarlı önerilerine kulak vermesini bunun en çarpıcı örneği sayar.

Bildiğimiz kadarıyla kitabın Türkçe baskısı ve film ya da dizi uyarlaması yok. Apollo'nun görev kontrolündeki insanları anlatan Mission Control: The Unsung Heroes of Apollo belgeseli, aynı dönemi başka bir açıdan izlemek isteyenler için iyi bir tamamlayıcıdır.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, Apollo'nun nasıl yönetildiğini, büyük teknoloji projelerinde kararların nasıl verildiğini ve siyasetle mühendisliğin nasıl iç içe geçtiğini merak eden okurlar için uygundur. Mühendislik ya da işletme okuyanlar için zengin bir vaka kaynağıdır. Dili sade ama yer yer ayrıntılı tutanak ve tablolar içerir; Apollo'nun temel öyküsünü bilmeyen okur önce daha genel bir kitapla başlamalıdır. Bunun için Apollo Expeditions to the Moon iyi bir giriş olur. Seamans'ın kitabında en çok "Kennedy'nin meydan okuması" bölümü okunmaya değer.

Sovyet tarafını merak edenler, Seamans'ın kısaca değindiği yarışın öbür yüzü için Challenge to Apollo ve Rockets and People sayfalarımıza bakabilir. Gemini'nin ayrıntıları için On the Shoulders of Titans, Apollo'nun fırlatma üssünün tarihi için Moonport iyi birer devamdır.