Sarah Stewart Johnson

Sarah Stewart Johnson kimdir?

Sarah Stewart Johnson, Amerikalı gezegen bilimci, astrobiyolog ve yazardır. Washington'daki Georgetown Üniversitesi'nde öğretim üyesidir ve NASA'nın Spirit, Opportunity ve Curiosity gezginlerinin bilim çalışmalarında yer almıştır. Geniş okur kitlesi onu 2020'de yayımlanan The Sirens of Mars: Searching for Life on Another World (Mars'ın Sirenleri) adlı kitabıyla tanır. Kendi bilim insanı olma hikâyesini Mars'ta yaşam arayışının tarihiyle iç içe anlatan bu kitap, 2021'de Phi Beta Kappa Bilim Ödülü'nü kazandı; Johnson ayrıca bu kitapla Whiting Ödülü'nü aldı.

Johnson'ın araştırmalarının merkezinde tek bir soru durur: Başka bir dünyada yaşam varsa, onu nasıl tanırız? Bu soruyu hem Mars'ın geçmişte yaşanabilir olup olmadığını inceleyerek hem de Dünya'daki en zorlu ortamlarda yaşam izi arama yöntemleri geliştirerek yanıtlamaya çalışır.

Hayatı ve eğitimi

Johnson Kentucky'de doğdu ve Lexington'da büyüdü. Doğum tarihi güvenilir kaynaklarda yer almıyor. Yayıncısının tanıtımına göre Mars'a ilgisi çocukken başladı: babasıyla birlikte taşların altına bakıyor, gece gökyüzünde gezegenleri izliyordu.

Lisans eğitimini St. Louis'teki Washington Üniversitesi'nde matematik ve çevre çalışmaları alanlarında, Arthur Holly Compton bursiyeri olarak tamamladı. Öğrenciliği sırasında ABD'nin önemli iki lisans bursunu kazandı: 1999'da Goldwater, 2000'de Truman. 2001'de Rhodes bursuyla Oxford Üniversitesi'ne gitti ve burada lisans ve yüksek lisans dereceleri aldı. 2008'de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) gezegen bilimi doktorasını tamamladı. Doktora danışmanı jeofizikçi Maria Zuber'di; tezinin konusu, Mars'ın en eski dönemlerinden Nuh döneminin (Noachian) sonlarında yaşanabilir bir yüzey ortamının nasıl evrildiğiydi.

Bilimsel kariyeri

Doktoranın ardından Johnson, Harvard Üniversitesi'nde 2008-2009 ve 2011-2013 yıllarında Junior Fellow (genç araştırmacı bursiyer) olarak çalıştı. Arada, 2009-2011'de Obama yönetiminde Beyaz Saray Bursiyeri (White House Fellow) olarak Başkan'ın Bilim Danışmanı'nın ekibinde görev yaptı; bilimin kamu politikasıyla buluştuğu bu deneyim, sonraki çalışmalarına da yansıdı.

2014'te Georgetown Üniversitesi'ne katıldı. Bugün biyoloji bölümünde Provost's Distinguished Associate Professor unvanını taşıyor ve Walsh Dış Hizmetler Okulu'nun Bilim, Teknoloji ve Uluslararası İlişkiler programında ders veriyor. Aynı zamanda NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nde, Gezegen Ortamları Laboratuvarı'nda konuk bilim insanıdır.

Johnson'ın laboratuvarı, Dünya'da Mars'a ve buzlu uydulara benzeyen "analog" ortamlar üzerinde çalışır. Bu ortamlar, başka dünyalardaki yüzey ve yüzey altı koşullarının yaşama ne kadar elverişli olduğunu anlamak için doğal birer deney alanıdır. Yayıncısının tanıtımına göre Johnson, Antarktika'nın Kuru Vadiler'i ve Batı Avustralya'nın tuz düzlükleri gibi gezegenin en zorlu yerlerinde arazi çalışması yapmıştır. Laboratuvarının bugünkü odağı ise agnostik biyoimzalardır: Dünya'daki yaşamın kimyasını, örneğin DNA'yı ya da belirli proteinleri varsaymadan, herhangi bir yaşam biçiminin bırakabileceği genel izleri tanımaya çalışan yöntemler. Bu yaklaşım bazen "bilmediğimiz yaşam" (life as we don't know it) arayışı olarak da anılır. Konunun genel çerçevesi Dünya dışı yaşam arayışı sayfamızda anlatılıyor.

Bu yaklaşımın arkasında basit ama çetin bir sorun yatar: Bugüne kadar tanıdığımız tek yaşam örneği Dünya'dakidir. Başka bir gezegendeki yaşam aynı yapı taşlarını kullanmıyorsa, yalnız Dünya yaşamına özgü molekülleri arayan bir cihaz onu hiç fark etmeyebilir. Agnostik yöntemler bu nedenle belirli moleküllere bağlı kalmadan, yaşamın varlığını daha genel ilkelerden hareketle tanımayı hedefler. Johnson'ın doktorasında Mars'ın eski yüzey ortamını incelemesiyle başlayan yol, böylece "orada yaşam olabilir miydi?" sorusundan "olsaydı onu nasıl tanırdık?" sorusuna uzandı.

Mars görevlerindeki yeri

Johnson, NASA'nın Mars yüzeyindeki üç gezgininin bilim çalışmalarına katıldı: ikiz gezginler Spirit ve Opportunity ile Gale Krateri'ni inceleyen Curiosity. Bu görevler, Mars'ın geçmişte sıvı suya ev sahipliği yaptığını gösteren önemli kanıtlar topladı. Spirit ve Opportunity'nin bilim ekibini Steve Squyres yönetiyordu. Mars'taki suyun öyküsü Mars'ta su, görevlerin genel tarihi ise Mars'ın keşfi sayfalarımızda ayrıntılı olarak yer alıyor.

The Sirens of Mars

The Sirens of Mars, ilk kez 7 Temmuz 2020'de ABD'de Crown, İngiltere'de Allen Lane yayınevlerinden çıktı; ciltsiz baskısı 20 Temmuz 2021'de yayımlandı. Kitap, Johnson'ın bilimsel yayınlara uygun düşmeyen ama değerli bulduğu notlarından ve gözlemlerinden doğdu. Anı ile bilim tarihini bir arada anlatır: Johnson, bir kadın bilim insanı ve anne olarak kendi yolculuğunu, Mars'ta yaşam arayan önceki kuşakların hikâyeleriyle iç içe geçirir.

Bu kuşakların başında, Mars'ta ütopik bir uygarlığın kanallar inşa ettiğine inanan Percival Lowell gelir. Kitapta ayrıca stratosfere çıkan bir balondan gökyüzünü gözlemeye çalışan Fransız astronom Audouin Dollfus gibi daha az tanınan araştırmacılar da yer alır. Johnson, Mars'ın teleskoptaki bir ışık noktasından kendi coğrafyası olan bir dünyaya dönüşmesini anlatırken, Kızıl Gezegen'in insanlık için bir ayna olduğunu da vurgular: Mars'a dair her dönemin beklentileri, aslında o dönemin Dünya'daki kaygılarını ve özlemlerini yansıtır.

Kitap eleştirmenlerden olumlu tepkiler aldı. Kirkus Reviews onu dünya dışı yaşam arayışında sırada ne olduğunu merak ettiren canlı ve şiirsel bir anlatı olarak niteledi. BBC Sky at Night dergisinde kitabı değerlendiren Hannah Wakeford ise daha fazla harita ve fotoğrafla güçlenebileceğini belirtmekle birlikte Mars meraklıları için okunması gereken bir eser olduğunu yazdı. Yayıncının aktardığı övgüler arasında İngiltere'nin Kraliyet Astronomu Martin Rees ve biyolog Edward O. Wilson'ın değerlendirmeleri de bulunur.

Ödülleri ve onurları

• Phi Beta Kappa Bilim Ödülü (2021), The Sirens of Mars ile.
• Whiting Ödülü (kurgu dışı), The Sirens of Mars ile.
• Desert Writers Award (2013).
• Beyaz Saray Bursiyeri (2009).
• Harvard Junior Fellow (2008) ve MIT Hugh Hampton Young Bursu (2008).
• Ulusal Bilim Vakfı (NSF) Lisansüstü Araştırma Bursu.
• Rhodes Bursu (2001), Truman Bursu (2000), Goldwater Bursu (1999).

Kitapları

• The Sirens of Mars (Sarah Stewart Johnson): konusu, bilimi ve rehberi (2020)

Etkisi

Johnson, Mars araştırmalarını sahadan anlatabilen az sayıdaki bilim insanı-yazardan biridir. The Sirens of Mars, gezegen biliminin bir "kesin sonuçlar" listesi değil, yanlış başlangıçlarla, terk edilmiş fikirlerle ve sabırla ilerleyen bir arayış olduğunu gösterir. Bu yönüyle Carl Sagan'ın başlattığı, bilimi hem merak hem de şüphecilikle anlatan geleneğin günümüzdeki örneklerinden biri sayılabilir. Mars'ı konu alan romanlarla, örneğin Mars Yıllıkları ya da Marslı ile birlikte okunduğunda, kurgudaki Mars ile bilimin bugün tanıdığı Mars arasındaki farkı ve benzerlikleri görmeyi kolaylaştırır.

Agnostik biyoimzalar üzerine çalışmaları ise gelecekteki görevler için doğrudan önem taşır. Mars'tan getirilecek örneklerde ya da Europa ve Enceladus gibi buzlu uydulara gidecek araçlarda yaşam izi aranırken, "Dünya'daki yaşama benzemeyen bir yaşamı" gözden kaçırmamak, astrobiyolojinin en zor sorularından biri olmaya devam ediyor.