Steve Squyres

Steven W. "Steve" Squyres, 9 Ocak 1956'da New Jersey'nin Wenonah kasabasında doğan ABD'li gezegen bilimcidir. NASA'nın ikiz Mars gezginleri Spirit ve Opportunity'nin, yani Mars Exploration Rover (MER) görevinin bilimsel baş araştırmacısı olarak tanınır. Yalnız 90 Mars günü (sol) çalışması planlanan bu iki araç yıllarca dayandı ve Mars'ın geçmişte sulu bir dünya olduğuna dair en güçlü kanıtlardan bazılarını topladı. Squyres kariyerinin büyük bölümünü Cornell Üniversitesi'nde geçirdi; 2019'da emekli olup Blue Origin'in baş bilimcisi oldu.

Eğitimi ve Carl Sagan'la çalışması

Squyres, Cornell Üniversitesi'nde 1978'de jeoloji bilimleri alanında lisans, 1981'de gezegen çalışmaları alanında doktora derecesi aldı. Doktora yıllarında Carl Sagan ile yakından çalıştı. Aynı dönemde, 1978-1981 arasında, Voyager görevinin görüntüleme bilim ekibinde yardımcı olarak yer aldı ve uzay araçlarının Jüpiter ile Satürn geçişlerinde gelen görüntülerin incelenmesine katıldı (Voyager'ın Jüpiter yolculuğu Jüpiter'e giden görevler sayfasında).

Doktoranın ardından beş yıl NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nde önce doktora sonrası araştırmacı, sonra araştırma bilimcisi olarak çalıştı; ardından Cornell'in öğretim kadrosuna döndü. Cornell'de James A. Weeks Fizik Bilimleri Profesörü unvanını taşıdı, bugün astronomi bölümünde emeritus profesör.

Venüs'ten Satürn'e uzanan görevler

Squyres'in araştırma alanı geniştir: gezegen yüzeylerinin robotlarla keşfi, Mars'ta suyun tarihi, buzlu uyduların jeofiziği ve tektoniği, Venüs'ün tektoniği, gezegenlerin gama ışını ve X-ışını tayfölçümü. Cornell'in tanıtımına göre özellikle Mars'ta suyun dağılımı ve Europa'nın okyanusunun yaşama elverişli olup olmadığı üzerine çalışmalarıyla bilinir.

MER'den önce ve sonra pek çok gezegen görevinde yer aldı:

• Magellan (Venüs): radar araştırmacısı
• Mars Observer ve Mars Odyssey: gama ışını spektrometresi ekip üyesi
• Mars '96, Mars Express ve Mars Reconnaissance Orbiter'ın HiRISE kamerası: ortak araştırmacı
• NEAR (Dünya'ya yakın bir asteroite giden görev): katılımcı
• Cassini (Satürn): görüntüleme ekibi üyesi; görev Cassini-Huygens sayfasında

Spirit ve Opportunity: Mars'ta iki jeolog

Squyres, MER görevinde gezginlerin taşıdığı ve Athena adı verilen bilim aygıtları paketinin baş araştırmacısıydı. Görevin amacı, Mars'ta geçmişteki su etkinliğinin izlerini taşıyan kayaları ve toprakları bulup incelemekti. Her biri yaklaşık 180 kilogram gelen iki gezgin, birer seyyar jeoloji laboratuvarı gibi donatıldı:

• Pancam: araziyi renkli ve stereo görüntüleyen panorama kameraları
• Mini-TES: karbonat ve kil gibi suyla oluşan mineralleri uzaktan arayan kızılötesi spektrometre
• APXS: kaya ve toprağın element bileşimini ölçen alfa parçacığı X-ışını spektrometresi
• Mössbauer spektrometresi: demir içeren mineralleri tanıyan aygıt
• Mikroskobik görüntüleyici: yakın plan, yüksek çözünürlüklü siyah-beyaz kamera
• Kaya aşındırma aracı (RAT): kaya yüzeyini kazıyarak taze iç kısmı açığa çıkaran araç

Bu aygıtların nasıl çalıştığına dair temel bilgi Tayfölçüm (spektroskopi) sayfasında. İki gezgin 2003 yazında Cape Canaveral'dan Delta II roketleriyle fırlatıldı. Spirit 10 Haziran 2003'te yola çıktı ve 3 Ocak 2004'te Gusev Krateri'ne indi. Opportunity 7 Temmuz 2003'te fırlatıldı, 24 Ocak 2004'te Meridiani Planum'daki küçük Eagle Krateri'nin içine indi.

"Bu kayaların içinden sıvı su akmış"

Opportunity, indiği kraterin iç yamacında açıkta duran bir kaya katmanıyla karşılaştı. Ekip, "El Capitan" adını verdiği kayada çok yüksek oranda kükürt, magnezyum ve demir sülfat tuzları, suyla oluşan demir sülfat minerali jarosit, klorür ve bromür tuzları buldu. Kayada, tuzlu suda büyüyen kristallerin sonradan kaybolmasıyla geride kalan santimetre boyunda boşluklar (vug) ve suyun hareketine işaret eden çapraz katmanlanma da vardı. Kayaya gömülü, saçma tanesi büyüklüğündeki küreciklerin de çözeltiden çökelen minerallerle oluştuğu düşünülüyordu. NASA, 2 Mart 2004'te bu bulguları duyururken Squyres'in şu sözlerine yer verdi:

"Liquid water once flowed through these rocks. It changed their texture, and it changed their chemistry."

(Bir zamanlar bu kayaların içinden sıvı su aktı. Onların dokusunu değiştirdi, kimyasını değiştirdi.)

Konunun geniş çerçevesi Mars'ta su: geçmişi ve bugünü sayfasında anlatılıyor.

90 günlük planı yıllara taşıyan gezginler

Spirit, Gusev'deki Columbia Tepeleri'nde suyla değişime uğramış çeşitli ana kayalar buldu. 2007'de Home Plate adlı platonun yakınında neredeyse saf silika saptadı; NASA bu bulguyu eski Mars'ın çok daha sulu olduğunun işareti olarak değerlendirdi. 1 Mayıs 2009'da yumuşak toprağa saplandı, 22 Mart 2010'dan sonra sesi bir daha alınamadı; görev 25 Mayıs 2011'de resmen sona erdi. Spirit toplam 7,73 kilometre yol aldı ve planlanan ömrünün 25 katından uzun dayandı.

Opportunity'nin hikâyesi daha da uzun sürdü. Başka bir gezegende maraton mesafesini aşan ilk araç oldu ve toplam 45,16 kilometre yol aldı. 2018'de Mars'ın bütününü saran bir toz fırtınası güneş panellerinin ürettiği enerjiyi düşürdü; 10 Haziran 2018'den sonra iletişim koptu ve NASA görevin bittiğini 13 Şubat 2019'da açıkladı. Opportunity, öngörülen ömrünü 60 kat aşmış, yaklaşık 15 yıl çalışmıştı. Mars keşfinin bütün tarihi Mars'ın keşfi: Mariner'den Perseverance'a sayfasında.

Verileri göster

Planlanan görev süresi	90 sol
Spirit'in kat ettiği yol	7,73 km
Opportunity'nin kat ettiği yol	45,16 km
Spirit'in görev süresi	6 yıl 2 ay 19 gün
Opportunity'nin çalışma süresi	Yaklaşık 15 yıl

Bilim politikası ve okyanus tabanı

Squyres, ABD'de gezegen biliminin yönünü belirleyen çalışmalarda da öne çıktı. Mart 2011'de yayımlanan ve 2013-2022 dönemi için NASA'nın gezegen bilimi önceliklerini sıralayan on yıllık değerlendirmeyi (Planetary Science Decadal Survey) hazırlayan komiteye başkanlık etti. Kasım 2011'de NASA Yöneticisi Charles Bolden tarafından NASA Danışma Konseyi'nin başkanlığına getirildi; NASA'nın Uzay Bilimi Danışma Komitesi'ne de başkanlık etti.

Gezegen keşfini yalnız uzaktan yönetmedi. NASA'nın Aquarius adlı su altı laboratuvarında yürüttüğü NEEMO görevlerine iki kez katıldı: NEEMO 15 (20-26 Ekim 2011) ve NEEMO 16 (11-22 Haziran 2012). Böylece "akvanot" unvanını da kazandı.

Kitabı, Blue Origin ve ödülleri

Squyres, MER görevinin hikâyesini Ağustos 2005'te yayımlanan Roving Mars: Spirit, Opportunity, and the Exploration of the Red Planet adlı kitabında anlattı; Disney'in aynı adlı IMAX belgeseli bu kitaptan uyarlandı. 13 Eylül 2019'da Cornell'den 22 Eylül 2019 itibarıyla emekli olacağını ve Blue Origin'e baş bilimci olarak katılacağını duyurdu.

Aldığı başlıca ödüller:

• 1987: Harold C. Urey Ödülü
• 2004: Carl Sagan Anma Ödülü
• 2007: Yer ve Çevre Bilimlerinde Benjamin Franklin Madalyası
• 2009: Gezegen Biliminde İletişim Mükemmeliyeti için Carl Sagan Madalyası
• 2010: Mines Madalyası
• 2012: Whipple Ödülü

Neden önemli?

Squyres'in yönettiği bilim ekibi, Mars'ın yüzeyinde aylarca değil yıllarca dolaşan iki gezginle, bu gezegenin geçmişinde sıvı suyun kayaları değiştirdiğini yerinde, kimyasal ve dokusal kanıtlarla gösterdi. NASA'ya göre bu bulgular, Mars'ta bir zamanlar mikrobik yaşama elverişli koşulların bulunmuş olabileceğine işaret ediyor (bkz. Mars'ta yaşam mümkün mü?). Squyres ayrıca gezegen biliminin on yıllık yol haritasını hazırlayan komitenin başında bulunarak bilim politikasında da iz bıraktı.

Kısaca

• ABD'li gezegen bilimci, 1956 doğumlu; Cornell'de lisans (1978) ve doktora (1981) yaptı.
• Voyager, Magellan, Mars Odyssey, Mars Express ve Cassini gibi görevlerde yer aldı.
• Spirit ve Opportunity gezginlerinin bilimsel baş araştırmacısıydı.
• Opportunity'nin 2004'teki bulguları Meridiani Planum'da bir zamanlar sıvı su bulunduğunu gösterdi.
• 2011'de yayımlanan gezegen bilimi on yıllık değerlendirmesinin komitesine başkanlık etti.
• 2019'da Cornell'den emekli olup Blue Origin'in baş bilimcisi oldu.