Bruce K. Byers

Bruce K. Byers kimdir?

Bruce K. Byers, NASA'nın Lunar Orbiter programını anlatan Destination Moon: A History of the Lunar Orbiter Program (NASA TM X-3487, Nisan 1977) kitabının yazarıdır. Amerikalı tarihçi ve sonradan ABD Dış Hizmeti'nde (Foreign Service) görev yapan diplomat Byers, bu kitabı Maryland Üniversitesi'nde lisansüstü öğrencisiyken, 1967'den 1970'e kadar her yaz NASA'nın tarih ofisinde stajyer olarak çalışarak hazırlamıştır. Lunar Orbiter, 1966-1967'de Ay'ın yörüngesine gönderilen ve Apollo astronotlarının inebileceği yerleri fotoğraflayan beş araçtan oluşan programdır. Byers'ın kitabı, programın NASA tarih serisinde yayımlanmış resmî tarihidir. Ayrıntılı özet sitedeki Destination Moon sayfasındadır.

Bir not: NASA'nın teknik rapor kataloğunda kitabın yazarı "B. A. Byers" olarak kayıtlıdır; oysa kitabın kendi kapağı, önsözü ve yazar tanıtımı "Bruce K. Byers" adını taşır. Aramalarda iki biçimle de karşılaşabilirsiniz; bu sayfada kitabın kendisindeki ad esas alınmıştır.

Hayatı ve kariyeri

Byers'ın hayatı hakkında bilinenler büyük ölçüde kitabının sonundaki yazar tanıtımına ve önsözüne dayanır. Maryland Üniversitesi'nde lisansüstü eğitim görürken orada tarih dersleri de vermiştir. Daha önce Almanya'da, Münih'teki Ludwig-Maximilians Üniversitesi'nde okumuştur. Doğum ve ölüm tarihi gibi ayrıntılar, kitap ve NASA kayıtları dışında güvenilir bir kaynakta doğrulanamadığı için bu sayfada yer almaz.

Çalışmaya Haziran 1967'de, NASA Tarih Ofisi'nin yaz seminerine katılırken başladı. Önce Washington'daki NASA Genel Merkezi'nde Uzay Bilimi ve Uygulamaları Ofisi'ne gitti; Lunar Orbiter program yetkilileriyle görüştü. O sırada Ay ve Gezegen Programları Direktörü olan Oran W. Nicks (Far Travelers kitabının yazarı), program direktörü Lee R. Scherer ve program mühendisi Leon J. Kosofsky'den yardım ve cesaret gördüğünü önsözde yazar. Ardından Virginia'daki Langley Araştırma Merkezi'ndeki dosyaları taradı, proje görevlileriyle konuştu ve programın son görevi Lunar Orbiter 5'in fırlatılışını Kennedy Uzay Merkezi'nde izledi; orada Boeing ve Eastman Kodak temsilcileriyle de görüştü. İlk metni, NASA ofisleri arasında sınırlı dolaşan bir "Tarihî Not" olarak yazdı.

1968, 1969 ve 1970 yazlarında NASA Genel Merkezi'ne dönüp çalışmayı genişletti. Haziran 1969'un başında Apollo Ay Planlama Ofisi'ne verildi; ofisin başındaki Scherer ilk iki yaz boyunca onu desteklemişti. Byers burada Lunar Orbiter fotoğraflarının Apollo 11 ve sonraki görevlerin planlanmasında nasıl kullanıldığını yakından gördü, Apollo'ya danışmanlık yapan Bellcomm şirketinden Farouk El-Baz ve Dennis James ile görüştü. Taslağı Haziran 1971'de teslim etti ve kısa süre sonra Foreign Service'te kariyerine başladı. İlk görev yeri 1972'de İran'da ABD Bilgi Servisi'ydi (USIS); ardından Hindistan'ın Bombay şehrinde aynı servisin program görevlisi oldu. Kitap 1977'de çıktığında eşi ve üç çocuğuyla Bombay'da yaşıyordu ve orada ABD uzay programı üzerine makale yazıp konferans vermişti. Önsözün altında "Bombay, Aralık 1976" yazar.

Uzay eserleri ve önemi

Byers'ın uzay alanındaki eseri bu tek kitaptır, ama kitap kendi alanında temel kaynaktır. Destination Moon, 1963-1970 dönemini kapsar: programın doğuşunu, NASA ile Boeing arasındaki sözleşme pazarlığını, aracın yapımını, beş görevi ve elde edilen verilerin Apollo'da kullanımını anlatır. Adı 1950 yapımı bilimkurgu filmi Destination Moon ile aynıdır, ama filmle bir ilgisi yoktur.

Kitap on iki bölümden ve üç ekten oluşur. İlk bölümler Ay'ın insansız keşfinin neden bir yörünge aracına ihtiyaç duyduğunu, hafif bir Lunar Orbiter fikrinin nasıl doğduğunu ve programın başlatılışını işler. Dördüncü bölüm NASA ile Boeing'in sözleşme pazarlığını, altıncı ve yedinci bölümler aracın yapısını ve yapım sırasında çıkan sorunların çözümünü anlatır. Sekizinci bölüm programın görev hedeflerini Apollo'nun gereksinimleriyle karşılaştırır; dokuzuncu bölüm ilk üç görevi, onuncu bölüm ise Ay yüzeyinin geniş ölçekte tarandığı dördüncü ve beşinci görevleri anlatır. Son bölümler programın sonuçlarını değerlendirir ve fotoğraflardan oluşan bir seçki sunar; ekler arasında 1958-1968 arası insansız Ay sondalarının kaydı da bulunur.

Kitabın önsözünde Byers, Lunar Orbiter'ın 1960'ların Ay sondaları arasındaki özel yerini açıklar. Program 1963'te, Ranger ve Surveyor geliştirme aşamasındayken doğdu. Apollo'nun temel donanım kararları o sırada alınmıştı; bu yüzden Lunar Orbiter'ın verisi Apollo'nun donanımını değil, görev tasarımını etkileyebilecekti. Aynı zamanda Langley Araştırma Merkezi'nin ilk büyük derin uzay projesiydi ve geliştirme ile test aşamalarının neredeyse aynı anda yürütüldüğü, o güne dek büyük bir Ay programında denenmemiş bir takvimle yürütüldü. Byers bu yönetim yaklaşımını da kayda geçirir.

Byers'ın anlattığı en bilinen anlardan biri Lunar Orbiter 1'in Ay yakınından çektiği ilk Dünya fotoğrafıdır; bu kare özgün görev planında yoktu ve aracın yönünün değiştirilmesini gerektirdi. Bir diğeri Lunar Orbiter 2'nin Kopernik (Copernicus) kraterini çok alçak ve eğik bir açıdan gösteren fotoğrafıdır: Apollo kuralına uymadığı için NASA yetkilileri öneriyi iki kez reddetmiş, üçüncü teklifte kabul etmiş, çekilen kare basında "yüzyılın büyük fotoğraflarından biri" diye anılmıştır. Programın ilerleyen görevleri Ay'ın çok daha geniş alanlarını taradı; Byers'ın verdiği sayıya göre Lunar Orbiter 4'ün fotoğrafları, Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün yüzde 99'unu, Dünya'dan alınabilen en iyi teleskop fotoğraflarının on katı çözünürlükle kapsamıştır.

Bilime katkısı

Byers bilim insanı değil, bilimsel bir programın tarihçisidir; ama kitabı bilim tarihi açısından önemli ayrıntıları kayda geçirir. Programın bilimsel sonuçları arasında en kalıcı olanı Ay'ın çekim alanıyla ilgilidir. Beş aracın yörüngelerindeki küçük sapmalar dikkatle izlendi ve Jet İtki Laboratuvarı bilim insanları Ay'ın halka biçimli büyük denizlerinin altında yoğun kütle birikimleri bulunduğunu belirledi. Bunlara "maskon" (kütle yoğunlaşması) denir. Byers, bu keşfin Apollo yöneticilerini etkilediğini, onları Apollo 10'u iniş yerine Ay yörüngesinde kalan bir görev olarak planlamaya ittiğini yazar; amaç, insanlar inmeden önce daha duyarlı izleme verisi toplamaktı. Ayrıca araçlardaki mikrometeoroit dedektörleri, bir yıllık süre içinde beş araç boyunca toplam 22 delinme kaydetmiştir.

Kitap, Apollo iniş yeri seçiminin de belgesidir. Lunar Orbiter fotoğraflarını inceleyen Apollo iniş yeri seçim kurulu aday bölgeleri eledi; kurulun incelediği adaylardan biri, Huzur Denizi'nin (Mare Tranquillitatis) güneybatısındaki bölge, sonradan Apollo 11'in indiği Huzur Üssü oldu. Ay'ın yüzeyi ve Apollo ile ilişkisi için Ay'ın yüzeyi ve Ay'a yolculuklar sayfalarına, o iniş görevinin belgeseli için Apollo 11 sayfasına bakabilirsiniz.

Ödülleri ve tanınması

Byers'ın kaynaklarda doğrulanabilen bir ödülü yoktur; bu sayfa ödül uydurmamak için bu bölümü kısa tutar. Tanınırlığı doğrudan kitabına dayanır: Destination Moon, NASA'nın tarih yayınları arasında Lunar Orbiter'ı konu alan kitaptır. R. Cargill Hall'ın Lunar Impact kitabının sonundaki NASA Tarih Serisi yayın listesinde de bu kitap yer alır.

Kitapları

• Destination Moon (Bruce K. Byers): Lunar Orbiter programının tarihi ve özeti (1977)

Etkisi

Byers'ın etkisi, bir yaz stajı olarak başlayan çalışmanın, programın canlı tanıklarıyla konuşulurken yazılmış güvenilir bir tarihe dönüşmesinden gelir. Lunar Orbiter'ın nasıl yönetildiğini, Apollo'nun isteklerinin bilim insanlarının isteklerinden nasıl ayrıldığını ve fotoğraf verisinin Ay'a inişte nasıl kullanıldığını bugün bu kitap sayesinde okuyabiliyoruz. Kitap ABD hükümeti yayını olduğundan NASA'nın teknik rapor arşivinde ücretsiz okunabilir.

Aynı dönemi başka açılardan anlatan kitaplarla birlikte okumak yararlıdır: Ranger için Lunar Impact, bu programları yöneten Nicks'in kişisel anlatımı için Far Travelers, Apollo'ya giden yolun genel çerçevesi için Exploring the Unknown okuma sırası.