Peter Hyams

Peter Hyams, 1977 yapımı Hükmedenler (Capricorn One), 1981 yapımı Outland ve 1984 yapımı 2010 ile uzay temalı üç önemli bilimkurgu filmi çeken Amerikalı film yönetmeni, senarist ve görüntü yönetmenidir. Kariyerine televizyon haberciliğiyle başladı, Apollo görevlerinin yayınlarında çalıştı. Stanley Kubrick'in 2001: Bir Uzay Destanı'nın devamı olan 2010'u Arthur C. Clarke ile yakın iş birliği içinde senaryolaştırdı, yönetti, yapımcılığını üstlendi ve görüntülerini kendisi çekti. Hükmedenler, sahte bir uzay görevini anlatan konusu nedeniyle Ay inişiyle ilgili komplo iddialarında sık sık anılan bir film haline geldi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Peter Hyams, 26 Temmuz 1943'te New York'ta doğdu. Hunter College'da ve Syracuse Üniversitesi'nde sanat ve müzik okudu.

Televizyon haberciliğine Boston'daki WHDH-TV kanalında yapımcı ve haber sunucusu olarak başladı. 1966'da üç ay boyunca Vietnam'da muhabir olarak çalıştı. Ocak 1968'de Chicago'daki WBBM-TV'ye sunucu ve muhabir olarak geçti. Bu yıllarda CBS'in Apollo görevleri yayınlarında da görev aldı.

Kariyeri

Hyams 1970'te Los Angeles'a taşındı ve 1971'de ilk senaryosu T.R. Baskin'i Paramount'a sattı. Yönetmenliğe 1972'de ABC kanalı için çektiği televizyon filmi Rolling Man ile başladı; yazıp yönettiği ilk sinema filmi Busting (1974) oldu.

Uzay filmlerinin yanı sıra Harrison Ford'lu Hanover Street (1979), Michael Douglas'lı The Star Chamber (1983), Gregory Hines ile Billy Crystal'ın oynadığı Running Scared (1986), Jean-Claude Van Damme'lı Timecop (1994) ve Sudden Death (1995), korku filmleri The Relic (1997) ve Arnold Schwarzenegger'li End of Days (1999) gibi filmler çekti. 1984'ten bu yana yönettiği filmlerin görüntü yönetmenliğini de kendisi yapıyor. 2005'te çektiği bilimkurgu filmi A Sound of Thunder ciddi yapım sorunları yaşadı ve başarısız oldu.

Uzay filmleri

Hükmedenler (1977)

Hükmedenler (Capricorn One), Hyams'ın yazıp yönettiği ilk büyük başarıdır. Film Aralık 1977'de Japonya'da, 5 Mayıs 1978'de ABD'de gösterime girdi. Hikâyede insanlı bir Mars inişi sahte olarak düzenlenir; hükümet işin içindedir, astronotlar ise ailelerine yönelik tehditlerle oyuna katılmaya zorlanır. Durumu fark eden gazeteciyi Elliott Gould, astronotları James Brolin, Sam Waterston ve O. J. Simpson, NASA yöneticisini Hal Holbrook canlandırdı.

Hyams, CBS'in Apollo yayınlarında çalışırken edindiği bir düşünceden yola çıktığını anlatır: Apollo 11 inişinin, son derece önemli olduğu halde neredeyse hiç tanığı olmayan bir olay olduğunu söylemişti. Hikâye NASA'yı olumsuz gösterse de, yapımcı Paul N. Lazarus III'ün kurumla önceki iyi ilişkisi sayesinde ekip, aralarında bir Apollo Ay modülü prototipinin de bulunduğu gerçek devlet ekipmanlarını dekor olarak kullanabildi.

Outland (1981)

Hyams'ın yazıp yönettiği Outland, 22 Mayıs 1981'de gösterime girdi. Film, Jüpiter'in uydusu Io'daki Con-Am 27 adlı titanyum maden yerleşiminde geçer. Sean Connery'nin canlandırdığı federal şerif William O'Niel, madencilerin açıklanamayan ölümlerini araştırırken, işçileri günlerce yorulmadan çalıştıran ama zamanla psikoza yol açan bir uyuşturucu şebekesini ortaya çıkarır. Konusu ve kurgusuyla klasik western High Noon'a (1952) benzerliği sık sık vurgulanır. Film En İyi Ses dalında Oscar'a aday gösterildi ve Introvision adlı yeni bir ön projeksiyon tekniğini kullanan ilk film oldu.

2010 (1984)

2010: The Year We Make Contact, Arthur C. Clarke'ın 1982 tarihli 2010: Odyssey Two romanından uyarlandı ve 7 Aralık 1984'te gösterime girdi. 2001: Bir Uzay Destanı'nın devamı olan filmde, Discovery görevinin başarısızlığından dokuz yıl sonra ortak bir Amerikan-Sovyet ekibi Jüpiter'e gider. Heywood Floyd'u Roy Scheider canlandırdı; Keir Dullea Dave Bowman rolüne, Douglas Rain HAL 9000'in sesine geri döndü.

Ekip, Jüpiter'in uydusu Europa'da klorofil izi saptar. Filmin sonunda Jüpiter tutuşarak bir yıldıza dönüşür ve Europa'da yaşam filizlenmeye başlar. 28 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film Kuzey Amerika'da 40,4 milyon dolar hasılat yaptı, beş dalda Oscar'a aday gösterildi ve 1985 Hugo Ödülü'nü kazandı. Clarke da filmde, Beyaz Saray'ın önündeki bir parkta güvercinleri besleyen adam olarak kısa bir görünüm yaptı.

Uzay ve bilime etkisi

Hyams ile Clarke, 2010'un hazırlığı sırasında elektronik posta ile yazıştılar; bu yazışmalar 1985'te The Odyssey File adıyla kitap olarak yayımlandı. Filmin Europa'da yaşam olasılığına dayanan sonu, bugün de gezegen biliminin en çok konuşulan sorularından birine dokunur: Europa'nın buzlu kabuğu altında yaşam olabilir mi?

Outland ise bilim insanlarının eleştirisinden payını aldı. Gezegen bilimci Ryan Ogliore 2023'te, Io'nun Jüpiter'in manyetik alanı içindeki konumu nedeniyle şiddetli radyasyona maruz kaldığını, bu yüzden filmdeki yüzey yaşamının gerçekçi olmadığını belirtti. Film, Voyager 1'in kendisinden önce keşfettiği Io'nun volkanik etkinliğini de göstermiyordu.

Hükmedenler'in sahte Mars inişi sahnelerinden alınan görüntüler, sonraki yıllarda Ay inişlerinin sahte olduğunu iddia eden belgesellerde, örneğin Fox kanalının Conspiracy Theory: Did We Land on the Moon? programında görsel malzeme olarak kullanıldı. Oysa film bir kurgudur ve Apollo inişleri bağımsız kanıtlarla belgelenmiştir.

Mirası

Hyams, uzay filmlerinde büyük efekt gösterileri yerine gerilim, soruşturma ve siyaset hikâyelerine odaklandı. Hükmedenler'de bir uzay ajansındaki örtbası, Outland'de uzak bir maden kolonisindeki yozlaşmayı, 2010'da ise Jüpiter'e birlikte giden Amerikan ve Sovyet astronotlarını anlattı.

Bilmeye değer

• Hyams, sinemaya geçmeden önce televizyon muhabiriydi ve 1966'da Vietnam'da çalıştı.
• Hükmedenler'de dekor olarak bir Apollo Ay modülü prototipi kullanıldı.
• Outland, Introvision ön projeksiyon tekniğini kullanan ilk filmdir.
• 2010'da Arthur C. Clarke, Beyaz Saray önünde güvercin besleyen bir adamı oynadı.
• Hyams ile Clarke'ın film için yaptığı e-posta yazışmaları The Odyssey File adıyla kitaplaştı.