2010: The Year We Make Contact

2010: The Year We Make Contact (kısaca 2010), Stanley Kubrick'in 1968 yapımı 2001: Bir Uzay Destanı filminin devamı. Peter Hyams'ın yazıp yönettiği ve görüntü yönetmenliğini de yaptığı 1984 yapımı film, Arthur C. Clarke'ın 1982 tarihli 2010: Odyssey Two romanından uyarlandı. Soğuk Savaş gerginliğinin ortasında Jüpiter'e birlikte giden Amerikalı ve Sovyet bir ekibi anlatıyor.

Fragman

Konusu

Discovery görevinin Jüpiter'de başarısızlıkla sonuçlanmasının ve komutan David Bowman ile mürettebatının kaybolmasının üzerinden dokuz yıl geçmiş. Uluslararası gerginlik tırmanırken ABD ve Sovyetler Birliği Jüpiter'e ayrı ayrı görev hazırlıyor. Sovyet uzay aracı Leonov, Amerikan Discovery Two'dan bir yıl önce hazır olacak; ama felaketten sorumlu tutulan bilinçli bilgisayar HAL 9000'i yeniden çalıştırabilecek olanlar yalnızca Amerikalılar. Discovery, Amerikalılar ulaşamadan Jüpiter'in uydusu Io'ya düşeceği için Sovyetler, eski yönetici Heywood Floyd'u, Discovery mühendisi Walter Curnow'u ve HAL'ın yaratıcısı Dr. Chandra'yı yanlarına almayı kabul ediyor.

Jüpiter'e varan Leonov, buzlu uydu Europa'da klorofil izi tespit ediyor. Ekip, Jüpiter ile Io arasındaki Lagrange noktasında duran dev monoliti incelerken Chandra, HAL'ın neden arızalandığını keşfediyor: Ulusal Güvenlik Konseyi, HAL'a monolit hakkındaki bilgileri Discovery mürettebatından saklamasını emretmiş. Bu arada Dünya'da iki süper güç savaşın eşiğine geliyor ve Jüpiter'in üzerinde gizemli bir kara leke büyümeye başlıyor.

Yapım

Clarke romanını yayımladığında Kubrick'i arayıp şakayla "Senin görevin kimsenin bunu filme çekmesine izin vermemek" demişti. Metro-Goldwyn-Mayer uyarlama haklarını aldı, ama Kubrick filmi yönetmekle ilgilenmedi. Peter Hyams hem Clarke'tan hem de Kubrick'ten onay alarak projeyi üstlendi; Kubrick'in onayı olmadan filmi yapmayı düşünmeyeceğini söyledi. Senaryoyu yazarken Los Angeles'taki Hyams ile Sri Lanka'daki Clarke, o yıllarda henüz çok yeni olan e-posta ile, Kaypro II bilgisayarlar ve modemler üzerinden haberleşti.

Kadroda Roy Scheider, Helen Mirren, Bob Balaban ve John Lithgow yer alıyor; Keir Dullea ve HAL'ın sesi Douglas Rain ilk filmdeki rollerine döndü. Müzikleri David Shire besteledi; film müziği, o yıllar için yeni olan dijital synthesizer'larla hazırlandı. Clarke, Beyaz Saray'ın önündeki bir bankta güvercinleri besleyen bir adam olarak kısa bir görünüm yapıyor; filmde görülen bir Time dergisi kapağında ABD Başkanı'nı Clarke, Sovyet liderini Kubrick "canlandırıyor".

Bilim ne diyor?

Filmin bilimsel yönden en ilginç fikri Europa'da yaşam. Film çekildiğinde bu bir bilimkurgu varsayımıydı; bugün ise ciddi bir araştırma alanı. NASA'ya göre Europa'nın buzlu kabuğunun altında, Dünya okyanuslarındaki suyun iki katını barındırabilecek tuzlu bir okyanus bulunduğuna dair güçlü kanıtlar var ve bu okyanus, Dünya dışında yaşama uygun ortamlar aramak için en iyi yerlerden biri olabilir. NASA'nın Europa Clipper sondası 14 Ekim 2024'te bu dünyayı incelemek için fırlatıldı ve Nisan 2030'da Jüpiter'e ulaşması planlanıyor. Kapaktaki NASA çizimi, Europa'nın buz kabuğunun ne kadar kalın olabileceğine dair iki farklı modeli gösteriyor.

Filmin finalinde Jüpiter'in yeni bir yıldıza dönüşmesi ise gerçek fiziğe uymuyor. Bir gök cisminin çekirdeğinde hidrojenin helyuma kaynaşmasıyla bir yıldız gibi parlayabilmesi için yaklaşık 80 Jüpiter kütlesine ihtiyaç var. Jüpiter'in 13 ile 80 katı kütleye sahip cisimler bile tam bir yıldız olamıyor; bunlara "kahverengi cüce" deniyor. Yani Jüpiter'in yıldız olması için kütlesinin onlarca kat artması gerekir; filmde bunu çoğalan monolitler sağlıyor.

Filmdeki Jüpiter-Io Lagrange noktası da gerçek bir kavram: İki gök cisminin çekim kuvvetlerinin bir uzay aracını sabit tutabileceği özel konumlardan biri.

Etkisi

Film 7 Aralık 1984'te ABD'de gösterime girdi ve ilk hafta sonunda Beverly Hills Cop'un ardından ikinci sırada açıldı. 28 milyon dolarlık bütçesine karşılık ABD'de 40,4 milyon dolar hasılat yaptı ve aynı dönemde gösterime giren Starman ile Dune'u geride bıraktı. Eleştiriler karışıktı: Eleştirmenler efektleri övdü, ama filmi selefinin gerisinde buldu ve ilk filmin gizemlerini fazla açıklamakla eleştirdi. Rotten Tomatoes'ta yüzde 68 olumlu oranı var; sitenin özetine göre film, ilk filmin gölgesinden kurtulmakta zorlansa da akıllı bir macera sunuyor.

Kısaca

• Yıl: 1984
• Yönetmen ve senarist: Peter Hyams
• Dayandığı eser: Arthur C. Clarke, 2010: Odyssey Two
• Süre: 116 dakika
• Oyuncular: Roy Scheider, John Lithgow, Helen Mirren, Bob Balaban, Keir Dullea, Douglas Rain