Margaret Wise Brown
Goodnight Moon ve The Runaway Bunny'nin yazarı Margaret Wise Brown, çocukların Ay'la ve geceyle kurduğu ilk edebî bağın mimarlarından biridir.
- Doğum tarihi
- 23 Mayıs 1910
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Çocuk kitabı yazarı
- Rolü
- Yazar
- Ölüm tarihi
- 13 Kasım 1952
Margaret Wise Brown kimdir?
Margaret Wise Brown (23 Mayıs 1910, Brooklyn – 13 Kasım 1952, Nice), Amerikalı çocuk kitabı yazarıdır. Yüzü aşkın kitap yazmış, ama adı en çok iki kitapla anılır: The Runaway Bunny (1942) ve Goodnight Moon (1947). Bilimkurgu yazarı değildir ve uzay bilimine doğrudan bir katkısı yoktur. Sitemizde yer almasının nedeni, Goodnight Moon'un onlarca yıldır çocukların Ay'la kurduğu ilk edebî bağlantılardan biri olması ve uzay temalı çocuk kitaplarının bugün dayandığı "yakın çevreden başla" geleneğinin başında yer almasıdır.
Hayatı
Brown, Brooklyn'in Greenpoint semtinde, Maude Margaret (Johnson) ve Robert Bruce Brown'ın üç çocuğunun ortancası olarak doğdu. Büyükbabası, politikacı Benjamin Gratz Brown'dı. Eğitimi çok değişik okullara yayıldı: 1923'te İsviçre'nin Lozan kentindeki Château Brillantmont'ta, 1925'te Kew-Forest School'da, 1926-1928 arasında Massachusetts'teki Dana Hall School'da okudu. Virginia'daki Hollins College'dan 1932'de İngiliz edebiyatı lisansıyla mezun oldu.
Yazarlığa giden yol, New York'taki Bank Street deney okulunda açıldı. Bu okul, çocuk eğitiminde ve çocuk edebiyatında "burası ve şimdi" (here and now) yaklaşımını savunuyordu: yani çocuğa, masallardan önce kendi çevresindeki gerçek dünyayı anlatmak. Brown'ın kitaplarına yön veren fikir buydu. İlk kitabı When the Wind Blew, 1937'de Harper & Brothers'tan çıktı. 1938'de W. R. Scott yayınevi onu ilk editörü olarak işe aldı. Bu görevde Gertrude Stein'ı çocuk kitabı yazmaya ikna etti; Stein'ın üslubu da Brown'ın kendi yazışını etkiledi.
Brown, farklı yayınevleriyle çalışırken takma adlar kullandı: Harper & Brothers için "Timothy Hay", Doubleday için "Golden MacDonald", Edith Thacher Hurd'le birlikte yazdığı kitaplarda ise "Juniper Sage". Kısa ömrüne rağmen verimli bir yazardı. 1940-1950 arasında Blanche Oelrichs'le (yazarlık adı Michael Strange) uzun süreli bir ilişki yaşadı. 1952'de James Stillman "Pebble" Rockefeller Jr. ile nişanlandı. Aynı yıl Fransa'da geçirdiği bir ameliyatın ardından gelişen emboli yüzünden 42 yaşında Nice'te öldü. Külleri, Maine'deki Vinalhaven adasında "The Only House" adlı evinin çevresine serpildi. Telif gelirlerini, komşusunun oğlu Albert Clarke'a bıraktı.
Eserleri ve önemi
Brown'ın en bilinen çalışmaları, çoğunlukla başka sanatçılarla ortak üretilmiş resimli kitaplardır:
- The Runaway Bunny (1942): Clement Hurd'ün resimlediği, bir yavru tavşanla annesinin kaçma-yakalama oyunu.
- Little Fur Family (1946): Garth Williams'ın resimleriyle.
- The Little Island (1946): "Golden MacDonald" takma adıyla yazdı, Leonard Weisgard resimledi.
- Goodnight Moon (3 Eylül 1947): Clement Hurd'ün resimleriyle, Harper & Brothers'tan.
- The Important Book (1949) ve The Color Kittens (1949).
Goodnight Moon, bir tavşanın yatmadan önce odasındaki eşyalara ve odanın dışındakilere sırayla "iyi geceler" dilemesini anlatır. Kitabın zamanı da bellidir: hikâye saat 19.00'da başlar ve her sayfada yaklaşık on dakika ilerleyerek 20.10'da biter. Resimler siyah-beyaz ve renkli sayfalar arasında dönüşümlü gider. Yani bu kitap, çocuğun bildiği küçük bir dünyayı (oda, saat, pencere) yavaşça gökyüzüne bağlar. Bu çocuk kitaplarının ortak yöntemidir: önce yakını, sonra uzağı tanıtmak. Ay'ı çocuklara tanıtan modern çalışmaların çoğu, ister Papa, Please Get the Moon for Me gibi bir kitap olsun, ister The Way Back Home, bu "yatak odasından Ay'a" geleneğiyle birlikte okunabilir.
Goodnight Moon'un yolu kolay olmadı. New York Halk Kütüphanesi'nin etkili çocuk kütüphanecisi Anne Carroll Moore kitabı "dayanılmaz derecede duygusal" bularak sevmedi ve kitap, kütüphane kataloğuna ancak 1972'de girdi. İlk dönemde yaklaşık 6.000 adet satan kitap, savaş sonrası bebek patlamasıyla birlikte yavaş yavaş en çok satanlar arasına çıktı. 1970'e gelindiğinde yıllık satışı yaklaşık 20.000'e ulaşmıştı; 1990'a kadar toplam satış 4 milyonu aştı. 2007'de yılda yaklaşık 800.000 kopya satılıyordu. Kitap en az on beş dile çevrildi.
Bilimle ilişkisi
Brown'ın bilime katkısı, bir araştırmacının katkısı gibi ölçülemez; onun yeri, bilimsel merakın çocuklukta nasıl uyandığına dair bir yöntemdir. Bank Street'in "burası ve şimdi" anlayışı, çocuğa gözlemi ilk basamak olarak öğretir: odadaki nesneleri adlandırmak, saatin ilerlediğini fark etmek, pencereden gökyüzüne bakmak. Gökyüzü ve Ay'a ilgi duyan bir çocuğun ilk sorularının çoğu, böyle bir gözlemden doğar. Bu soruların sonraki basamağı için sitede Ay ve Ay evreleri ve tutulmalar sayfaları okunabilir; Ay'ın evreleri gözlem çizelgesi ise çocuğu pencereden gözleme taşıyan bir etkinliktir.
Brown'ın bilimle ilişkisinin sınırı da net olmalı: Goodnight Moon bir astronomi kitabı değildir. Ay'ın evrelerini, yörüngesini ya da yüzeyini anlatmaz. Kitabın değeri, bilimsel bilgi aktarmasında değil, gökyüzüyle ilk duygusal bağı kurmasındadır; bilgi ise sonra gelen kitaplarla verilir.
Brown'ın kitaplarında farklı sanatçılarla çalışma biçimi de dikkat çekicidir. Clement Hurd, Leonard Weisgard, Garth Williams, Dahlov Ipcar ve Esphyr Slobodkina gibi illüstratörlerle çalıştı; metinlerini kısa tuttu, görsel anlatımı resimleyene bıraktı. Resimli kitabın metinle resmin birlikte kurduğu bir tür olduğunu en erken ve en açık biçimde gösteren yazarlardan biri sayılır. Bu yüzden uzay konulu resimli kitapları okurken, metnin yanında resmin de gökyüzü hakkında ne söylediğine bakmak, onun bıraktığı alışkanlıklardan biridir.
Ödülleri ve anılışı
Brown'ın adına yazdığı The Little Island, Leonard Weisgard'ın resimleriyle 1947 Caldecott Madalyası'nı kazandı. Caldecott, resimleyene verilen bir ödül olduğu için madalya Weisgard'a gitti; kitabın metni Brown'ındı. Ölümünden yıllar sonra, 1991'de biyografisini yazacak Amy Gary, Brown'ın yayımlanmamış yetmişten fazla el yazmasını (500'den fazla daktilo sayfası) yeniden buldu. Hollins Üniversitesi, 2016'da onun adını taşıyan Margaret Wise Brown Çocuk Edebiyatı Ödülü'nü kurdu. Hayatı iki kez ayrıntılı biyografiye konu oldu: Leonard S. Marcus'un 1999 tarihli ve Amy Gary'nin 2017 tarihli kitapları.
Kitapları
Etkisi
Brown'a "çocuk odasının şairi" (laureate of the nursery) denir. Kısa cümleleri, ritmi ve tekrarı, yatmadan önce yüksek sesle okunmak için yazılmış metinler için bir ölçüt oldu. Goodnight Moon, Ulusal Eğitim Birliği'nin (NEA) 2007 "Öğretmenlerin En İyi 100 Çocuk Kitabı" listesine ve School Library Journal'ın 2012 "En İyi 100 Resimli Kitap" listesine (dördüncü sırada) girdi. Bugün çocuklara Ay'ı, yıldızları ve geceyi anlatan resimli kitapların birçoğu, Brown'ın açtığı bu yolun devamıdır: önce odanın tanıdık ışığı, sonra uzay.
Uzay kültürü açısından Brown'ı kısaca şöyle özetleyebiliriz: bir bilim insanı ya da bilimkurgu yazarı değil, ama gökyüzüne ilk bakışı edebiyatla ilişkilendiren yazarlardan biri.























