Ilan Ramon

Ilan Ramon (20 Haziran 1954 – 1 Şubat 2003), İsrail Hava Kuvvetleri'nde albaylığa yükselmiş bir savaş pilotu ve İsrail'in ilk astronotudur. Ocak 2003'te NASA'nın STS-107 görevinde Columbia uzay mekiğiyle uzaya çıktı. Yaklaşık 16 gün süren bilim uçuşunun sonunda, 1 Şubat 2003'te mekik Dünya'ya dönüş sırasında parçalandı ve Ramon altı mürettebat arkadaşıyla birlikte hayatını kaybetti. Uzayda kaldığı süre 15 gün 22 saat 20 dakikadır.

Ramat Gan'dan uçuş akademisine

Ramon, 20 Haziran 1954'te İsrail'in Ramat Gan kentinde Ilan Wolfferman adıyla doğdu. Aşkenaz Yahudisi bir aileden geliyordu: babası Nazi zulmünden kaçarak 1935'te Almanya'dan ayrılmıştı, annesi ve anneannesi ise Auschwitz'den sağ çıkmış Holokost tanıklarıydı. Aile 1949'da İsrail'e göç etmişti. Ramon ilerleyen yıllarda soyadını İbranileştirerek Wolfferman'dan Ramon'a çevirdi. Ailesinin bu geçmişi, yıllar sonra uzaya yanında götüreceği eşyaları da belirleyecekti.

Savaş pilotu

1972'de liseyi bitirdi ve aynı yıl İsrail Hava Kuvvetleri Uçuş Akademisi'ne girdi. Yom Kippur Savaşı sırasında Sina'daki bir elektronik harp biriminde görev yaptı. 1974'te savaş pilotu kursunu tamamladı. 1974-1976 arasında A-4 Skyhawk, 1976-1980 arasında Mirage IIIC, 1980'den itibaren de F-16 uçtu.

1981'de İsrail'in Irak'taki Osirak nükleer reaktörüne yönelik hava saldırısı olan Opera Harekâtı'na katılan pilotların en genciydi. 1982 Lübnan Savaşı'nda da uçtu. Kariyeri boyunca A-4, Mirage IIIC ve F-4 uçaklarında 3.000 saati, F-16'da ise 1.000 saati aşkın uçuş deneyimi biriktirdi. Askerî kariyerinin yanında eğitimini de sürdürdü ve 1987'de Tel Aviv Üniversitesi'nden elektronik ve bilgisayar mühendisliği lisans derecesi aldı.

İsrail'in ilk astronotu

Ramon 1997'de NASA mekik uçuşu için yük uzmanı (payload specialist) olarak seçildi. Temmuz 1998'de Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde eğitime başladı. Uçuşa İsrail Hava Kuvvetleri'nde albay rütbesindeyken hazırlandı.

STS-107: Columbia'da 16 gün

STS-107, 16 Ocak 2003'te Kennedy Uzay Merkezi'ndeki 39A fırlatma rampasından havalandı. Komutan Rick Husband, pilot William McCool, görev uzmanları David Brown, Kalpana Chawla, Michael Anderson ve Laurel Clark ile yük uzmanı Ilan Ramon'dan oluşan yedi kişilik mürettebat, tamamen bilimsel araştırmaya ayrılmış bir görev üstlenmişti. Mekik, SPACEHAB Araştırma Çift Modülü'nü ilk kez taşıyordu. Mürettebat iki vardiya hâlinde günün 24 saati çalışarak yaklaşık 80 deney yürüttü.

Görevin İsrail'le doğrudan bağlantılı deneyi, Akdeniz İsrail Toz Deneyi (MEIDEX) idi. Amacı, Kuzey Afrika, Akdeniz ve Atlantik'in Sahra'ya komşu bölgeleri üzerindeki çöl tozunun zamana ve mekâna göre dağılımını ve fiziksel özelliklerini incelemekti. MEIDEX, toz gözlemlerinin yanı sıra halk arasında "sprite" diye bilinen geçici ışık olaylarını da kaydetti ve "glory" adı verilen ışık halesini uzaydan ilk kez gözledi. Bu verilerin büyük bölümü, mekik dönmeden önce yer istasyonlarına aktarıldığı için kayıptan kurtuldu.

Ramon, koşer yemek isteyen ve uzayda Şabat'ı gözeten ilk astronottu. Yanına Holokost'la bağlantılı simgesel eşyalar da aldı: Bergen-Belsen'den sağ kurtulan birine ait minyatür bir Tevrat rulosu, İsrail Cumhurbaşkanı Moşe Katsav'ın verdiği mikrofiş Tevrat kopyası ve Auschwitz'de öldürülen 16 yaşındaki Petr Ginz'in çizdiği "Ay Manzarası" adlı karakalem resim bunlar arasındaydı.

Columbia faciası

1 Şubat 2003'te Columbia, atmosfere giriş sırasında, planlanan inişe 16 dakika kala Teksas üzerinde parçalandı ve mürettebatın yedisi de hayatını kaybetti. Felaketin tohumu fırlatma sırasında atılmıştı: kalkıştan yaklaşık 82 saniye sonra dış yakıt tankından kopan bir köpük parçası, mekiğin sol kanadının hücum kenarındaki takviyeli karbon-karbon panellere çarparak ısı koruma sistemine zarar vermişti. Dönüşte sıcak atmosfer gazları bu hasarlı bölgeden içeri sızdı, kanadın iç yapısını tahrip etti; dengesini yitiren mekik dağıldı.

Nedenleri araştırmak için Columbia Kaza İnceleme Kurulu kuruldu. Mekik uçuşları iki yılı aşkın süre durduruldu; Uluslararası Uzay İstasyonu'nun inşası da uçuşlar Temmuz 2005'te STS-114 ile yeniden başlayana kadar askıya alındı (ayrıntısı ISS nasıl inşa edildi? sayfasında).

Columbia'nın kurtarılabilen kalıntıları arasında Ramon'un günlüğünün 37 sayfası da vardı. Günlük, görevin ilk altı gününü kapsıyordu; sayfalardan ikisi Kudüs'teki İsrail Müzesi'nde sergilendi. Günlüğün son notunda Ramon şöyle yazıyordu:

"Bugün, uzayda gerçekten yaşadığımı hissettiğim ilk gündü."

Verileri göster

1954	Ramat Gan'da doğdu
1974	Savaş pilotu kursunu bitirdi
1981	Opera Harekâtı'na katıldı
1987	Mühendislik diploması aldı
1997	Yük uzmanı seçildi
1998	Johnson'da eğitime başladı
16 Ocak 2003	Columbia ile fırlatıldı
1 Şubat 2003	Dönüşte hayatını kaybetti

Mirası

Ramon, Nahalal'da toprağa verildi. Kongre Uzay Onur Madalyası ve NASA Üstün Hizmet Madalyası ile onurlandırıldı. İsrail'deki Ramon Havalimanı, Ilan Ramon ve 2009'da bir eğitim uçuşunda hayatını kaybeden pilot oğlu Asaf Ramon'un anısına adlandırıldı. Ay'ın uzak yüzündeki Apollo havzasında yer alan Ramon krateri, Mars'taki Columbia Tepeleri'nde bulunan Ramon Tepesi ve 51828 Ilanramon adlı asteroit de onun adını taşıyor. İsrail'de pek çok ilkokul, ortaokul ve lise de Ilan Ramon adını taşıyor.

Neden önemli?

Ramon, İsrail'i uzaya taşıyan ilk isim olarak ülkesinin bilim ve havacılık tarihinde ayrı bir yere sahip. Uçuşu, NASA'nın tamamen bilime ayrılmış görevlerinden birinin parçasıydı ve MEIDEX gibi deneylerden elde edilen veriler kazaya rağmen bilim dünyasına ulaştı. Columbia faciası mekik uçuşlarını iki yılı aşkın süre durdurdu; Ramon'un adı ise bugün Ay'da, Mars'ta ve bir asteroitte yaşıyor.

Kısaca

• 1954'te Ramat Gan'da doğdu; İsrail Hava Kuvvetleri'nde savaş pilotu ve albaydı.
• 1981'deki Opera Harekâtı'na katılan en genç pilottu.
• 1997'de yük uzmanı seçildi, İsrail'in ilk astronotu oldu.
• STS-107'de yaklaşık 80 deneyin yürütüldüğü 16 günlük bilim görevine katıldı.
• 1 Şubat 2003'te Columbia'nın dönüşte parçalanmasıyla hayatını kaybetti.