Columbia uzay mekiği

Columbia (OV-102), NASA'nın uzay mekiği filosunda uzaya çıkan ilk yörünge aracıdır. Rockwell International'ın ürettiği araç, 12 Nisan 1981'de STS-1 göreviyle Uzay Mekiği sisteminin ilk uçuşunu yaptı. Bu tarih, Vostok 1 ile yapılan ilk insanlı uzay uçuşunun tam 20. yıl dönümüydü. Columbia 22 yıllık hizmetinde 28 görev uçtu, uzayda 300 günden fazla kaldı ve Dünya'nın çevresinde 4.000'den fazla tur attı. 1 Şubat 2003'te STS-107 görevinden dönerken atmosferde parçalandı; yedi kişilik mürettebatın tamamı hayatını kaybetti. Adını, dünyayı dolaşan ilk Amerikan gemisi olan Columbia Rediviva'dan ve Apollo 11'in komuta modülünden alır.

Görevin amacı

Columbia'nın ilk görevi, yeniden kullanılabilir bir uzay aracının gerçekten uçabileceğini kanıtlamaktı. İlk dört uçuş, aracın teknik özelliklerini ve başarımını sınayan deneme uçuşlarıydı. Challenger faciasından sonra Columbia, filonun bilim ağırlıklı uzun görevlerinin ana aracı oldu:

• 15 Spacelab laboratuvar uçuşunun 11'ini yaptı
• ABD'nin dört Mikroçekim Yükü görevinin hepsini taşıdı
• Gözlemevleri yörüngeye bıraktı ve onlara bakım yaptı
• Uzatılmış Süre Yörünge Aracı paletiyle iki haftayı aşan deney görevleri uçtu

Uzay aracı ve araçları

Columbia, deneme aracı Enterprise'dan sonra üretilen ikinci tam boyutlu yörünge aracıydı ve kardeşlerinden belirgin biçimde farklıydı. Daha ağır kanat ve gövde kirişleri, ilk uçuşlardan kalan ölçüm donanımı ve iç hava kilidi yüzünden filonun en ağır aracıydı; ilk hâliyle Endeavour'dan yaklaşık 3.600 kilogram ağırdı. Diğer ayırt edici özellikleri şunlardı:

• Kanat köklerinin üst yüzeyindeki siyah bölgeler; araç bunlar sayesinde uzaktan kolayca tanınabiliyordu
• İlk altı uçuşta SR-71 casus uçağından uyarlanan fırlatma koltukları
• Dikey kuyruğun tepesinde ısı ölçümü yapan kızılötesi kamera bölmesi (SILTS)
• Başlangıçta yaklaşık 32.000 ısı yalıtım karosu; sonradan esnek battaniyelerle 24.300'e indirildi

Yolculuk ve önemli anlar

• 12-14 Nisan 1981: John Young ve Robert Crippen'li STS-1, 36 tur sonrası Edwards Hava Üssü'ne indi.
• 12 Kasım 1981: STS-2 ile Columbia, uzaya ikinci kez giden ilk araç oldu.
• 11 Kasım 1982: İlk operasyonel görev STS-5'te mekikten ilk kez uydu bırakıldı.
• 1983: STS-9 ile Spacelab ilk kez uçtu; Ulf Merbold uzaya çıkan ilk ESA astronotu oldu.
• 1996: STS-80, 17 günü aşarak mekik programının en uzun görevi oldu.
• 23 Temmuz 1999: Eileen Collins komutasındaki STS-93, Chandra X-ışını Gözlemevi'ni yörüngeye bıraktı; bu, mekiğin taşıdığı en ağır yüktü.
• 1 Mart 2002: Son eksiksiz görev STS-109 ile fırlatıldı; görevde Hubble'a dördüncü bakım yapıldı.
• 16 Ocak 2003: STS-107 fırlatıldı.

STS-107 ve Columbia faciası

16 günlük bir araştırma görevi olan STS-107, 16 Ocak 2003'te Kennedy Uzay Merkezi'nden kalktı. Mürettebatta komutan Rick Husband, pilot William McCool, Michael Anderson, Kalpana Chawla, David Brown, Laurel Clark ve ilk İsrailli astronot Ilan Ramon vardı. Kalkıştan 81,7 saniye sonra dış yakıt tankından kopan bir köpük yalıtım parçası, saatte 686-922 kilometre bağıl hızla sol kanadın ön kenarındaki takviyeli karbon-karbon panellere çarptı. Benzer köpük kopmaları önceki uçuşlarda da yaşandığından yönetim bunu uçuş güvenliği sorunu saymadı.

1 Şubat sabahı atmosfere giren Columbia'nın hasarlı kanadından içeri sızan sıcak gazlar kanat yapısını eritti. Araç, Kennedy'ye inişine yaklaşık 16 dakika kala Teksas üzerinde parçalandı. Teksas'tan Louisiana'ya uzanan alanda yürütülen arama, tarihin en büyük organize kara aramasına dönüştü; araç kütlesinin yaklaşık yüzde 38'ine karşılık gelen 84.000'i aşkın parça toplandı. Emekli amiral Harold Gehman başkanlığındaki Columbia Kaza Soruşturma Kurulu, Ağustos 2003'teki raporunda teknik nedenin yanında NASA'nın kurum kültürünü, bütçe baskısını ve takvim zorlamasını da sorumlu tuttu.

Görev, ekibin günün 24 saati deneylerle meşgul olduğu bir bilim uçuşuydu. Mekiğin kargo bölmesindeki SPACEHAB araştırma modülünde ticari yükler, Avrupa Uzay Ajansı deneyleri ve NASA'nın biyoloji ve fizik araştırmaları yürütüldü; mikro yerçekiminde yanma, kurum oluşumu ve yangın söndürme süreçleri incelendi. Bilimsel yüklerin çoğu araçla birlikte yok oldu.

Verileri göster

Toplam görev	28
Uzayda geçen süre	300+ gün
Dünya çevresinde tur	4.000+
Spacelab uçuşu	11
En uzun görev	17+ gün

Başarılar ve etkisi

Facianın ardından mekik uçuşları iki yılı aşkın süre durdu ve Temmuz 2005'te STS-114 ile yeniden başladı. Bundan sonra her uçuşta ısı kalkanı yörüngede denetlendi ve bir kurtarma görevi hazır tutuldu; Hubble bakımı dışında mekikler yalnızca, gerektiğinde sığınak olacak ISS'e gitti. Başkan George W. Bush mekiklerin emekliye ayrılmasına karar verdi; program 2011'de sona erdi.

Bilmeye değer

• Mars'taki Gusev Krateri'nde Spirit gezgininin incelediği tepelere Columbia Tepeleri adı verildi.
• STS-107'de bir deney kabındaki nematod solucanları kazadan sağ çıktı; Nisan 2003'te canlı bulundu.
• Columbia'nın kurtarılan parçaları Kennedy Uzay Merkezi'nde saklanıyor; bazıları ziyaretçilere sergileniyor.
• Columbia, Ilan Ramon ile ilk İsrailli astronotu, Kalpana Chawla ile Hint asıllı ilk kadın astronotu uzaya taşıdı.