Hermann Oberth

Hermann Oberth, 1923'te yayımladığı küçük bir kitapla Avrupa'da uzay yolculuğu fikrini bilimsel bir temele oturtan Transilvanya doğumlu Alman fizikçidir. Konstantin Tsiolkovski ve Robert Goddard ile birlikte modern roketçiliğin üç büyük kurucusundan biri sayılır. Mühendislikten çok kuramla ilgilense de öğrencileri arasında Wernher von Braun'un da bulunması, etkisini katlamıştır.

Hayatı

Oberth, 25 Haziran 1894'te bugün Romanya'da bulunan Sibiu kentinde (o zamanlar Macaristan Krallığı'nın, yani Avusturya-Macaristan'ın bir parçası olan Nagyszeben) doğdu. Küçük yaşta Jules Verne'in kitaplarına bağlandı. 1912'de Münih'te tıp öğrenimine başladı, ancak Birinci Dünya Savaşı'nda sağlık hizmetlerinde çalıştı ve sonra Göttingen'de fizik okudu. Roketçilik üzerine hazırladığı doktora tezi Münih ve Heidelberg'de reddedildi; çalışmasını yetersiz değil, fazla yenilikçi buldular. Bunun üzerine tezini kendi cebinden yayımlamaya karar verdi.

1923'te "Die Rakete zu den Planetenräumen" ("Gezegenlerarası Uzaya Roket") adlı küçük kitap çıktı. Aynı yıl 23 Mayıs'ta Romanya'daki Cluj Üniversitesi'nden doktorasını aldı. 1924'ten 1938'e kadar Romanya'nın Mediaș kentinde lise fizik ve matematik öğretmeni olarak çalıştı. 1927'den itibaren Almanya'daki Uzay Yolculuğu Derneği'nin (Verein für Raumschiffahrt) üyesiydi. İkinci Dünya Savaşı yıllarında, 1941'den 1943'e kadar Peenemünde'de V-2 programında çalıştı; burada çoğunlukla patent incelemesi gibi sınırlı görevlerde bulundu. Savaştan sonra İsviçre'de (1948) ve İtalyan Donanması'nda (1950-1953) görev yaptı. 1955'ten sonra Alabama'daki Redstone Arsenal'de, eski öğrencisi Wernher von Braun'un yanında çalışmak üzere ABD'ye gitti. 1961'de Convair'in Atlas füzesi programında danışmanlık yaptı, 1962'de emekli oldu. 28 Aralık 1989'da Nürnberg'de, doksan beş yaşında öldü.

Çalışmaları

Oberth'in 1923 kitabı, Tsiolkovski ve Goddard'dan bağımsız olarak, sıvı yakıtlı çok kademeli bir roketin Dünya'nın çekiminden kurtulabileceğini hesaplarla gösterdi. Kitap, roketin ana bölümlerinin, yakıt ve itki sorunlarının, insanın uzayda yaşaması için gereken koşulların tek tek ele alındığı kapsamlı bir çalışmaydı. 1929'da genişletilmiş "Wege zur Raumschiffahrt" ("Uzay Yolculuğuna Giden Yollar") çıktı; bu yayın Almanya'da büyük ilgi gördü ve genç mühendislerin kulübe akın etmesine yol açtı.

Oberth ayrıca uzay istasyonu, uzay teleskobu, yörüngede dev ayna ve iyon itkili uzay gemisi gibi o dönemde fantezi sayılan kavramları ciddi biçimde tartıştı. Yakıt verimliliği için bir gezegenin ya da gökcisminin çekim alanının yakınında hızlanma fikri, sonradan Oberth etkisi adıyla bilindi: bir araç, çekim kuyusunun en dibinde motorunu çalıştırırsa aynı yakıttan çok daha fazla kazanç elde eder. Bugünkü yörünge manevralarında bu ilke hâlâ kullanılır. 1929'da "Kegeldüse" adlı koni biçimli bir sıvı yakıtlı roket motoru geliştirdi.

Fritz Lang'in "Aydaki Kadın" (1929) filminde bilim danışmanlığı yaptı; film için bir roket de yapmayı planladı, ancak bu roket zamanında hazır olmadı. Filmdeki geri sayım fikrinin bu yapımdan kaynaklandığı sıkça anılır. Daha sonraki yıllarda "Menschen im Weltraum" (1957), "Ay Arabası" (1959), "Elektrikli Uzay Gemisi" (1960) gibi kitaplar yazdı.

Oberth çalışma yaşamı boyunca birçok onur aldı ve yeni fikirler üretmeyi sürdürdü. 1950'de adına bir madalya kuruldu, 1954'te Diesel Altın Madalyası'nı aldı, 1956'da Edward Pendray Ödülü'ne layık görüldü. 1961'de Wesley College, 1963'te Berlin Teknik Üniversitesi, 1969'da Barselona'daki Katalonya Politeknik Üniversitesi kendisine fahri doktora verdi; aynı yıl AIAA Onur Madalyası'nı aldı. 1961'de Yuri Gagarin Madalyası, 1970'te Wilhelm Exner Altın Madalyası kazandı. Yaşlılığında da yazmayı sürdürdü: "Der Weltraumspiegel" (1978) ve "Yönetmek İsteyenler İçin Başlangıç Kitabı" (1987) adlı eserleri yayımladı. Ay'daki Oberth krateri 1997'de ona adandı.

Mirası

Oberth, kuramcı olarak onurlandırıldı. 1929'da Fransız Astronomi Derneği'nin ilk REP-Hirsch Ödülü'nü aldı. 1961'de Almanya Federal Cumhuriyeti'nin Büyük Liyakat Haçı'nı, 1985'te ise Yıldızlı Büyük Liyakat Haçı'nı aldı; 1969'da AIAA Onur Madalyası'na layık görüldü, 1982'de Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi'nin Tsiolkovski Madalyası'nı aldı. 1980'de Uluslararası Havacılık ve Uzay Onur Listesi'ne girdi.

Almanya'nın Feucht kentinde 1971'de açılan Hermann Oberth Uzay Yolculuğu Müzesi, Mediaș'taki anı evi, Sibiu'daki üniversitenin mühendislik fakültesi ve Ay'daki bir krater onun adını taşır. 9253 numaralı asteroit de ona atfedilmiştir. Star Trek dizilerinde "Oberth sınıfı" bilim gemileri vardır. Hayatı boyunca bir roket yapmamış olsa da yazıları, uzayın mühendislik sorunu olarak ele alınabileceğini gençlere gösterdi ve von Braun gibi isimlerin yolunu açtı.

Oberth'in yaşamı, Avrupa'nın karmaşık tarihini yansıtır: Macaristan Krallığı sınırları içinde doğdu, Romanya'da öğretmenlik yaptı, Almanya'da roket araştırmalarına katıldı, İsviçre ve İtalya'da çalıştı, sonunda Amerika Birleşik Devletleri'nde Redstone Arsenal'de görev aldı ve Almanya'da yaşlandı. Böylesine dağınık bir yaşam sürmesine rağmen düşüncesi hep aynı yöne baktı: uzaya çıkmak. Bu kararlılık, onu iki dünya savaşının ve Soğuk Savaş'ın ortasında bile fikirlerine bağlı tuttu.

Kısaca

• 25 Haziran 1894'te Sibiu'da doğdu; 28 Aralık 1989'da Nürnberg'de öldü.
• 1923'te "Gezegenlerarası Uzaya Roket" kitabını yayımladı.
• Oberth etkisi, yörünge manevralarında yakıt tasarrufunu açıklar.
• Fritz Lang'in "Aydaki Kadın" filminde bilim danışmanlığı yaptı.
• Uzay istasyonu, uzay teleskobu ve iyon itkisi gibi fikirleri çok erken savundu.
• Wernher von Braun'un hocaları ve çalışma arkadaşları arasındaydı.

Fotoğraf: Public domain · Wikimedia Commons