Eileen Collins

Eileen Marie Collins, uzay mekiği tarihinde iki önemli ilke imza atan Amerikalı astronottur. 1995'te uzay mekiğini kullanan ilk kadın pilot, 1999'da ise bir ABD uzay görevinin komutanlığını üstlenen ilk kadın oldu. Komutanı olduğu STS-93 görevinde, evrenin en yüksek enerjili olaylarını inceleyen Chandra X-ışını Gözlemevi yörüngeye bırakıldı. 2005'te ise Columbia faciasından sonra mekiklerin uçuşa döndüğü kritik görevi yönetti.

Erken yaşamı ve eğitimi

Collins, 19 Kasım 1956'da New York eyaletindeki Elmira kentinde doğdu. 1976'da Corning Topluluk Koleji'nden matematik alanında ön lisans derecesi aldı. 1978'de Syracuse Üniversitesi'nden matematik ve ekonomi lisans derecesiyle mezun oldu. Sonraki yıllarda Stanford Üniversitesi'nde yöneylem araştırması (1986) ve Webster Üniversitesi'nde uzay sistemleri yönetimi (1989) alanlarında yüksek lisans yaptı.

Babasının ataları 1800'lerin ortasında İrlanda'nın Cork bölgesinden göç etmişti. Anne babası o küçükken ayrıldı. Çekingen bir çocuktu ve kekemeliği için konuşma terapisi aldı. Uçmaya ilgisi erken yaşta başladı; Air Force Magazine'e abone oldu, İkinci Dünya Savaşı pilotlarının anılarını okudu.

Kariyeri

Syracuse'daki Hava Kuvvetleri Yedek Subay Eğitim Programı aracılığıyla 1978'de subay oldu. Oklahoma'daki Vance Hava Üssü'nde pilotluk eğitimini tamamladıktan sonra orada T-38 eğitmen pilotu olarak kaldı. Kaliforniya'daki Travis Hava Üssü'nde C-141 Starlifter nakliye uçakları kullandı; 1983'teki Grenada harekâtında da görev aldı. 1986-1989 arasında ABD Hava Kuvvetleri Akademisi'nde matematik öğretim üyesi ve eğitmen pilot olarak çalıştı.

Haziran 1989'da Hava Kuvvetleri Deneme Pilotu Okulu'na, sınıfının ikinci kadın pilotu olarak katıldı ve Haziran 1990'da mezun oldu. NASA, onu Ocak 1990'da 13. astronot grubuna seçmişti; 16 Temmuz 1990'da Johnson Uzay Merkezi'nde göreve başladı.

Uzay yolculukları

İlk uçuşu 3 Şubat 1995'te fırlatılan STS-63 oldu. Bu görevde uzay mekiğini kullanan ilk kadın pilot olarak tarihe geçti. Mekik, Rus uzay istasyonu Mir'e kenetlenmeden yanına yaklaşarak bir buluşma manevrası gerçekleştirdi.

İkinci uçuşu, 15 Mayıs 1997'de başlayan STS-84'tü. Bu kez mekik Mir'e kenetlendi ve 24 Mayıs'ta Dünya'ya dönüldü.

23 Temmuz 1999'da fırlatılan STS-93'te komutan koltuğundaydı ve bir ABD uzay görevini yöneten ilk kadın oldu. Görevin ana yükü Chandra X-ışını Gözlemevi'ydi. Dünya atmosferi X-ışınlarını geçirmediği için bu ışınları gözlemek ancak uzaydan mümkündür; Chandra'nın yörüngeye bırakılması, kara delikler, süpernova kalıntıları ve galaksi kümelerindeki sıcak gaz gibi hedeflerin incelenmesine yeni bir boyut kazandırdı.

Son uçuşu, 26 Temmuz 2005'te fırlatılan STS-114 oldu. 2003'teki Columbia faciasının ardından mekiklerin yeniden uçmaya başladığı bu "uçuşa dönüş" görevinde komutandı. Mekik, Uluslararası Uzay İstasyonu'na yaklaşırken 360 derecelik bir takla manevrası yaptı; böylece istasyondaki ekip, mekiğin alt yüzeyini fotoğraflayabildi. Kötü hava nedeniyle bir gün geciken iniş, 9 Ağustos 2005'te Edwards Hava Üssü'nde gerçekleşti.

STS-63 ekibinde Rus kozmonot Vladimir Titov da vardı; Mir'e en fazla yaklaşık 10 metreye kadar yaklaşılması planlanmıştı ve sızdıran itici motorlar yaklaşmayı geciktirdi. STS-84'te ekipte Rus kozmonot Yelena Kondakova ve Fransız ESA astronotu Jean-François Clervoy bulunuyordu.

STS-93'te taşınan Chandra, yaklaşık 14 ton ağırlığındaydı ve üst kademe roketiyle birlikte o güne dek mekikle taşınan en ağır yüktü. Ağırlıktan tasarruf için ekip beş kişiyle sınırlandı ve görev beş gün olarak planlandı; bu yükü taşıyabilen tek mekik Columbia'ydı. İlk fırlatma denemesi, bir sensörün hidrojen düzeyini yüksek göstermesi üzerine ana motorların ateşlenmesinden yarım saniyeden kısa süre önce durduruldu; sonradan sensörün arızalı olduğu ve gerçek bir sızıntı bulunmadığı anlaşıldı.

STS-114'te Discovery mekiği istasyona kenetlenerek malzeme taşıdı. Fırlatma sırasında dış yakıt tankından kopan köpük parçaları nedeniyle mekik filosu bu uçuştan sonra yeniden uçuştan çekildi.

Sonraki yılları

Ocak 2005'te albay rütbesiyle Hava Kuvvetleri'nden emekli oldu. NASA, onun kurumdan ayrıldığını 1 Mayıs 2006'da duyurdu. Dört uçuşunda uzayda toplam 36 gün 7 saati aşkın süre geçirdi.

NASA sonrasında 2007-2011 arasında NASA Danışma Konseyi'nin Uzay Operasyonları Komitesi'ne başkanlık etti, CNN'de mekik fırlatma ve inişlerinde yorumculuk yaptı. Anılarına dayanan "Spacewoman" belgeseli 2025'te yayımlandı.

Mirası

Collins, uzay mekiği programında kadınların pilot ve komutan olarak yer almasının önünü açan isimlerden biri oldu. 2009'da Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne, 2013'te ABD Astronot Onur Listesi'ne girdi.

2021'de Jonathan H. Ward'la birlikte anılarını "Through the Glass Ceiling to the Stars" (Cam Tavanı Aşıp Yıldızlara) adıyla yayımladı. 2020'de Harmon Kupası'nı aldı. 1987'de kendisi gibi C-141 pilotu olan Pat Youngs'la evlendi; kızı Bridget ve oğlu Luke'un annesidir.

Bilmeye değer

• STS-93'teki komutanlığı nedeniyle Seçkin Uçuş Haçı ile ödüllendirildi.
• 2022'de Wright Kardeşler Anma Ödülü'nü aldı.
• Deneme pilotu okulundaki sınıfının ikinci kadın pilotuydu.
• Dört NASA Uzay Uçuşu Madalyası sahibidir.

Kaynak: Wikipedia (İngilizce): Eileen Collins

Fotoğraf: NASA