Uzay Yolu (Star Trek) romanları okuma sırası: seriler, dönemler, nereden başlanır

Uzay Yolu (Star Trek) yalnız bir televizyon ve sinema dünyası değil, aynı zamanda yayın tarihinin en kalabalık lisanslı roman evrenlerinden biri. İlk kitap 1967'de çıktı; 1968'den bu yana 850'yi aşkın özgün roman, öykü derlemesi, bölüm ve film romanlaştırması ile toplu baskı yayımlandı. Pocket Books 2001'de piyasadaki basılı kopya sayısını 85 milyon olarak tahmin ediyordu. Bu sayfa o dev rafa nereden girileceğini anlatıyor: hangi dönemde ne çıktı, hangi seri hangi diziye bağlı, ortak süreklilik nerede başlayıp nerede bitti. Dizi ve filmlerin sırası için Star Trek izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Uzay Yolu romanları ne anlatıyor?

Romanların çoğu, ekranda tanıdığımız gemilerin ve mürettebatın ekranda görmediğimiz maceralarını anlatır: Kirk, Spock ve McCoy'un beş yıllık görevinden yeni görevler, Picard'ın Enterprise'ının bilinmeyen dünyalarla karşılaşmaları, Derin Uzay Dokuz istasyonunun siyasi çekişmeleri, Voyager'ın eve dönüş yolculuğu. Bir bölümü bölüm ve film romanlaştırmalarıdır; bir bölümü de hiçbir diziye dayanmayan, yalnız kitaplarda yaşayan gemiler ve kaptanlar üzerine kurulu özgün serilerdir.

Bilinmesi gereken temel nokta şu: "resmî" sözcüğü burada lisanslı demektir, kanon değil. Romanlar, çizgi romanlar ve oyunlar gibi lisanslı ürünler genellikle kanon dışı sayılır; Uzay Yolu'nun resmî kanonu dizilerle filmlerden oluşur. Bu yüzden yeni bir dizi bir romanla çelişebilir ve çoğu zaman da çelişir. Bu durum romanların değerini düşürmez, ama okuma sırasını kurarken her kitap serisinin kendi iç sürekliliğine bakmak gerekir.

Kaç kitap var? Yayınevi dönemleri

Dönem	Yayınevi	Neler çıktı
1967-1981	Bantam Books	James Blish'in bölüm uyarlamaları, "Star Trek Adventure" diye pazarlanan özgün romanlar, hayran öyküleri derlemesi New Voyages (1976-1978)
1968	Whitman	Mack Reynolds'ın gençlik romanı Mission to Horatius
1974-1996	Ballantine ve Del Rey (Random House)	Alan Dean Foster'ın animasyon dizisinden uyarladığı Star Trek Log kitapları
1979-bugün	Simon & Schuster (Pocket Books ve diğer markaları)	Film romanlaştırmaları, numaralı romanlar, her dizinin kendi kitap hattı, özgün seriler, çapraz seriler
1987-2024	Titan Books (İngiltere)	Pocket ve Bantam kitaplarının İngiltere baskıları, karakterlerin "otobiyografileri" (2015-2023)

Yayın sırası: dönüm noktaları

1. 1967: James Blish, Orijinal Seri bölümlerini öyküye çeviren ilk kitabı Bantam'dan yayımlar. Uyarlamaları daha sonra J. A. Lawrence sürdürür.
2. 1968: Mack Reynolds'ın Mission to Horatius'u, diziye dayanan ilk gençlik romanı ve dizi NBC'de yayındayken çıkan tek roman olur.
3. Şubat 1970: Blish'in Spock Must Die! kitabı, yetişkin okura yönelik ilk özgün Uzay Yolu romanıdır.
4. Aralık 1979: Uzay Yolu: Uzay Macerası filminin romanı çıkar. Diziyi yaratan Gene Roddenberry'nin yazdığı tek Uzay Yolu romanıdır ve Pocket Books'un ilk Uzay Yolu kitabıdır.
5. Haziran 1981: Vonda N. McIntyre'ın The Entropy Effect'i, Pocket'ın ilk özgün romanı olarak numaralı serinin ikinci kitabı olur. Bunu A. C. Crispin'in Yesterday's Son (1983), John M. Ford'un The Final Reflection (1984), Barbara Hambly'nin Ishmael (1985) ve Diane Duane'in Spock's World (1988) kitapları izler.
6. 1988 sonrası: Yeni Nesil romanları başlar; Peter David'in Imzadi'si (1992) bu hattın en çok anılanlarındandır. Ardından Derin Uzay Dokuz (1993), Voyager (1995) ve Enterprise (2001) hatları açılır.
7. 1995: William Shatner, Judith ve Garfield Reeves-Stevens ile birlikte The Ashes of Eden'ı yayımlar. Kirk'ün Generations filmi sonrasını anlatan bu kitaplar, hayranların "Shatnerverse" dediği bağımsız bir süreklilik kurar.
8. 1997: Peter David'in New Frontier serisi, hiçbir diziye ya da filme dayanmayan ilk kitap hattı olur: Mackenzie Calhoun komutasındaki Excalibur gemisi.
9. 2001-2008: "Relaunch" dönemi. Derin Uzay Dokuz romanları dizinin finalinden, Voyager romanları "Endgame" bölümünden, Yeni Nesil romanları Nemesis filminden sonrasını anlatmaya başlar. Riker'ın gemisini konu alan Titan (2005-2017) ve Orijinal Seri döneminde bir yıldız üssünde geçen Vanguard (2005-2012) bu dönemin özgün serileridir.
10. 2008-2014: David Mack'in Destiny üçlemesi, ardından Typhon Pact (2010-2012) ve The Fall (2013-2014) serileri ortak sürekliliği tek bir büyük hikâyeye bağlar.
11. 2017 sonrası: Yeni diziler kendi kitaplarını alır: Discovery (2017-2023), Picard (2020'den beri) ve Strange New Worlds (2023-2025).
12. 2021: Üç kitaplık Coda serisi (Moments Asunder, Dayton Ward; The Ashes of Tomorrow, James Swallow; Oblivion's Gate, David Mack) 2001'den beri süren ortak sürekliliği kapatır.

Evren içi sıra

Hikâyelerin geçtiği zamana göre dizildiğinde raf kabaca şöyle görünür:

• 22. yüzyıl: Enterprise romanları, Orijinal Seri'den yüz yıl önce, insanlığın yıldızlararası yolculuğa ilk adım attığı yıllar. Romulan Savaşı'nı anlatan Romulan War (2009-2011) ve Federasyon'un kuruluşunu anlatan Rise of the Federation (2013-2017) bu dönemin serileridir.
• 23. yüzyıl: Orijinal Seri romanları, Vanguard ve onun dolaylı devamı Seekers (2014-2015). Pike komutasındaki Enterprise'ı anlatan Strange New Worlds romanları da bu yüzyılın başına, Orijinal Seri'nin öncesine düşer. 2013'teki Allegiance in Exile'dan sonraki Orijinal Seri romanlarının çoğu ortak bir sürekliliği korur.
• Arada kalan yıllar: The Lost Era (2003-2014) serisi, Yeni Nesil'in ilk bölümünden önceki dönemi; Stargazer (2002-2004) ise Picard'ın Enterprise'dan önceki komutasını anlatır.
• 24. yüzyıl: Yeni Nesil, Derin Uzay Dokuz ve Voyager'ın numaralı romanları; ardından relaunch kitapları, Titan, Destiny, Typhon Pact, The Fall ve en sonda Coda.
• 25. yüzyıl: Picard romanları. Una McCormack'ın The Last Best Hope'u (Şubat 2020) dizinin ilk bölümünün öncesini anlatır.
• Ayrı süreklilikler: 2009 filmiyle açılan Kelvin zaman çizgisinin romanları (2009-2020) ve Shatnerverse kitapları ana akışa bağlı değildir.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Yüzlerce bağımsız macerayı tek bir özette toplamak mümkün değil; ama 2001-2021 arasındaki ortak süreklilik baştan sona izlenebilen bir ana hikâye anlatır. Bu hikâye, ekrandaki son bölümlerin bıraktığı yerden başlar: Derin Uzay Dokuz dizinin finalinden, Voyager "Endgame" bölümünden, Yeni Nesil ise Nemesis filminden sonrasıyla devam eder. Riker'ın komutasındaki Titan da bu dönemde kendi keşif görevine çıkar; Titan kitapları ana akışa paralel ilerler ve 2021'deki Picard romanı The Dark Veil da bu seriye bağlanır.

Dönemin kırılma noktası Destiny üçlemesidir. Borg, Federasyon'a karşı o güne kadarki en yıkıcı saldırısını başlatır; kitaplar hem bu istilaya verilen karşılığı hem de Borg'un kökenini anlatır. Üçlemenin sonunda Borg ortadan kalkar ve Federasyon yıllardır süren bu tehditten kurtulur. Ama doğan boşlukta Federasyon'un karşısına yeni bir rakip çıkar. A Singular Destiny (2009) ile sahneye giren Typhon Paktı, Federasyon'un başlıca hasmı olarak kurgulanan uluslarüstü bir birliktir. Typhon Pact serisi Borg'un yok oluşunun ardından gelen siyasi kaosu, The Fall ise iki aylık bir zaman diliminde Derin Uzay Dokuz ile Yeni Nesil kahramanları arasında gidip gelen bir krizler zincirini anlatır. Birçok hikâye çizgisi bu seride bağlanır.

Son perde Coda'dır. Birkaç geminin mürettebatı, Yeni Nesil'in "Time's Arrow" bölümlerinde karşılaşılan, vampir benzeri türün evreni yok etmesini engellemeye çalışır. Üçleme, yirmi yıldır birbirine bağlı ilerleyen kitap hatlarını kapatan final olarak yazıldı. Böylece okur için net bir başlangıç (Nemesis sonrası) ve net bir bitiş (Coda) olan, onlarca kitaplık bir destan ortaya çıktı.

Bu ana akışın dışında kalan seriler de kendi içinde tamamlanır: New Frontier, Excalibur'un ve kaptanı Calhoun'un uzun maceralarını; Vanguard, Orijinal Seri döneminde Taurus bölgesinin sınırındaki 47 numaralı yıldız üssünde geçen olayları; Shatnerverse ise Kirk'ün Generations sonrasındaki hayatını anlatır.

Yazarlar ve yazıldığı dönem

Uzay Yolu kitaplarının tarihi, hayran kültürünün tarihiyle iç içedir. Dizinin tekrarları 1969'un sonunda başladı ve 1974'e gelindiğinde ABD'de 140'tan fazla yerel pazarda yayınlanıyordu. Yeni bölüm çekilmeyen bu yıllarda yeni hikâyelerin önemli bir kısmı kitaplardan ve hayran yayınlarından geldi. Sondra Marshak ile Myrna Culbreath'in derlediği New Voyages (1976-1978) okurların gönderdiği öyküleri topladı; aynı fikir 1998-2016'da Dean Wesley Smith'in derlediği Strange New Worlds öykü kitaplarıyla sürdü.

1980'lerde Pocket Books, Vonda N. McIntyre, Diane Duane, Barbara Hambly ve John M. Ford gibi bilimkurgu yazarlarına geniş bir alan açtı. 1990'lar ve 2000'ler ise editör John J. Ordover'ın çapraz serileri ve New Frontier gibi özgün hatlarla, Peter David, Christie Golden, Kirsten Beyer, David Mack ve Dayton Ward gibi isimlerin dönemiydi. Televizyon araştırmacısı Michael Epstein 1996'da Uzay Yolu'nu Batı edebiyatı tarihinin açık ara en büyük kurgu dizisi diye nitelemişti.

Romanlardaki bilim

Romanlar ekrandaki teknolojiyi devralır: ışıktan hızlı warp sürücüsü, ışınlayıcı, kalkanlar, kopyalayıcılar. Warp fikrinin fizikteki karşılığını Alcubierre sürücüsü ve Uzay Yolu'ndaki warp sürücüsü mümkün mü? yazılarımızda, ışınlamanın neden bugünkü bilgimizle imkânsız göründüğünü de Star Trek'teki gibi insan ışınlanabilir mi? yazısında anlattık.

Uzay Yolu evreni gerçek yıldızlara da bağlanır. Spock'un gezegeni Vulkan, 40 Eridani A yıldızının çevresinde döner. 40 Eridani gerçek bir üçlü yıldız sistemidir ve Gaia ölçümlerine göre bize yaklaşık 16,3 ışık yılı uzaklıktadır. Sistemin ikinci üyesi 40 Eridani B, 1910'da keşfedilen ilk beyaz cücedir. 2018'de 40 Eridani A'nın çevresinde bir gezegen adayı bildirilince "Vulkan bulundu mu?" haberleri çıktı; ama 2023 ve 2024'teki çalışmalar sinyalin büyük olasılıkla yıldızın kendi etkinliğinden kaynaklandığı sonucuna vardı. Uzay Yolu evrenindeki Wolf 359 Savaşı'na adını veren yıldız da gerçektir: bir kırmızı cüce: 7,86 ışık yılı uzaklıkta, ancak büyük bir teleskopla görülebilen, ani parlamalar yapan sönük bir yıldız.

Etkileşim tek yönlü de değil. NASA'nın ilk uzay mekiği, ilk planda Constitution adını alacakken, Uzay Yolu hayranlarının Başkan Gerald Ford'a yönelik mektup kampanyasının ardından Enterprise adını aldı. Beyaz Saray danışmanlarının bir notu "yüz binlerce mektuptan" söz ediyordu. Mekik 17 Eylül 1976'da Palmdale'deki fabrikadan çıkarıldığında, Gene Roddenberry ve Orijinal Seri oyuncularının çoğu törendeydi.

Etkisi

Uzay Yolu kitapları, lisanslı roman denen türün iş modelini büyük ölçüde belirledi. Pocket Books 1980'lerin sonunda her ay en az bir yeni Uzay Yolu romanı yayımlıyordu. Romanlar başta Almanca olmak üzere birçok dile çevrildi; Almanya'da Heyne ve Cross Cult yayınevleri bu kitapları basıyor. Türkiye'deki büyük kitap satış sitelerinde bu yazı hazırlanırken güncel bir Türkçe Uzay Yolu roman dizisi görünmüyordu; romanlar Türkiye'de büyük ölçüde İngilizce okunuyor.

Dizilerle bağı

Bu evrende uyarlama ilişkisi genellikle tersine işler: romanlar ekrandan doğar. Orijinal Seri kitaplarına başlamadan önce Orijinal Seri'yi, relaunch kitaplarına başlamadan önce Derin Uzay Dokuz ve Voyager finallerini ve Nemesis filmini izlemek gerekir. Picard romanları Picard dizisine, Strange New Worlds romanları aynı adlı diziye yaslanır. Titan romanlarının konusu olan Titan gemisi Nemesis filminde tanıtılmış, sonra Lower Decks'in birkaç bölümünde de görünmüştür.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

• Yalnız birkaç roman okumak isteyen: Bağımsız okunabilen klasiklerle başlayın: The Final Reflection, Spock's World, Prime Directive ya da Yeni Nesil izleyicisiyseniz Imzadi.
• Uzun bir destan isteyen: Nemesis'i izledikten sonra relaunch kitaplarına, oradan Destiny üçlemesine, Typhon Pact ve The Fall ile Coda'ya ilerleyin. Başı ve sonu belli tek büyük hikâye budur.
• Yeni dizilerden gelen: Picard izleyicileri için The Last Best Hope, Pike dönemini sevenler için Strange New Worlds romanları doğal giriş kapısıdır.
• Ekrandaki karakterlerden bağımsız bir şey arayan: Peter David'in New Frontier'ı ya da Orijinal Seri döneminde geçen Vanguard.

Kısacası, Uzay Yolu rafını baştan sona okumaya çalışmak gerekmez. Bir dizi, bir dönem ya da bir kaptan seçip o hattı izlemek, bu kalabalık evrende kaybolmadan dolaşmanın en kolay yoludur.