VOL-İ (WALL-E)

Bir animasyon filminin ilk yarım saatinde neredeyse hiç diyalog olmadığını düşünün. Pixar'ın 2008 yapımı VOL-İ (WALL-E) tam olarak bunu yapıyor ve seyirciyi, insanların çoktan terk ettiği bir Dünya'da yalnızca sesler, bakışlar ve küçük hareketlerle anlatılan bir hikâyeye bağlıyor. Sonuç, hem çocukların hem yetişkinlerin sevdiği, yıllar geçtikçe değeri daha da artan bir film.

VOL-İ, aynı zamanda bir uyarı. Aşırı tüketim, çöp, çevre tahribatı ve teknolojiye bütünüyle teslim olmuş bir yaşam üzerine söyledikleri, gösterime girdiği yıldan daha güncel bugün.

Konusu

Yıl 2805. Dünya, kontrolsüz tüketim ve çevre ihmali yüzünden çöp yığınlarıyla kaplı, yaşanmaz bir yere dönüşmüştür. İnsanlık yüzyıllar önce dev bir şirketin uzay gemileriyle Dünya'dan ayrılmış, geride gezegeni temizlemesi için çöp sıkıştıran robotlar bırakmıştır. Bu robotlardan yalnızca biri hâlâ çalışmaktadır: VOL-İ.

Yüzyıllardır tek başına çalışan VOL-İ, zamanla kendine has bir kişilik kazanmıştır. Çöplerin arasında bulduğu ilginç nesneleri biriktirir, eski bir müzikal filmi tekrar tekrar izler ve tek arkadaşı küçük bir hamamböceğidir. Bir gün gökyüzünden inen bir roketten, gezegeni yaşam belirtisi için taramakla görevli zarif bir robot çıkar: EVE. VOL-İ ona ilk görüşte vurulur. EVE ise görevine kilitlenmiş, soğuk ve son derece güçlü bir makinedir; bu iki zıt karakterin yakınlaşması, filmin hem en komik hem en dokunaklı anlarını oluşturuyor. Bu karşılaşma, küçük robotu Dünya'dan çok uzaklara, insanlığın yüzyıllardır yaşadığı dev uzay gemisi Axiom'a kadar sürükleyecek bir maceranın başlangıcı olur.

Yapım ve oyuncular

Filmi, daha önce Kayıp Balık Nemo'yu yöneten Andrew Stanton yönetti ve senaryoyu Jim Reardon ile birlikte yazdı. Stanton, Nemo'da su altının fiziğini inandırıcı biçimde canlandırdıklarını düşünüyor ve bu kez havada ve uzayda aynı gerçekçiliği yakalamak istiyordu. Işık ve kamera kullanımında ünlü görüntü yönetmeni Roger Deakins'e danışıldı; arka planların ön plana göre daha bulanık olduğu, gerçek bir kamerayla çekilmiş hissi veren bir görüntü hedeflendi.

Karakterlerin çoğu konuşmuyor; VOL-İ ve EVE'in "sesleri", Star Wars filmlerindeki R2-D2 ve ışın kılıcı sesleriyle tanınan efsanevi ses tasarımcısı Ben Burtt tarafından yaratıldı. Animatörler geri dönüşüm tesislerini gezdi, robot tasarımcılarıyla görüştü ve NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nı ziyaret ederek robotları inceledi; bir Mars keşif aracının kayıtlarını izledi. Sigourney Weaver, Axiom'un bilgisayar sesine hayat veriyor. Fred Willard ise Pixar tarihinde ilk kez canlı çekim görüntülerle yer alan bir rolde, şirketin patronu olarak görünüyor. Müziği Thomas Newman besteledi. Film, En İyi Animasyon dalında Oscar kazandı. Gösterime girdiğinde 180 milyon dolarlık bütçesiyle o güne kadarki en pahalı animasyon filmlerinden biri olan VOL-İ, dünya çapında 530 milyon doları aşan hasılat elde etti.

Bilim ne diyor?

Axiom'da yüzyıllardır yaşayan insanlar hareketsizlikten kas ve kemik kaybetmiş, yürümeyi neredeyse unutmuştur. Bu abartılı tablo, gerçek bir uzay tıbbı sorununa dayanıyor. NASA verilerine göre ağırlıksız ortamda kalan astronotlar, egzersiz yapmazlarsa ağırlık taşıyan kemiklerinden ayda yaklaşık yüzde 1 ila 1,5 oranında kemik yoğunluğu kaybedebiliyor. Bu yüzden Uluslararası Uzay İstasyonu'nda astronotlar günde yaklaşık iki saatlerini koşu bandı, bisiklet ve direnç aletleriyle egzersize ayırıyor.

Filmin açılışındaki görüntülerden biri, Dünya'nın çevresini saran uydu ve çöp kalıntısı tabakası. Bu da gerçek bir sorun: Yörüngede bugün on binlerce izlenebilir parça ve çok daha fazla küçük döküntü dolaşıyor. NASA bilim insanı Donald Kessler 1978'de, çarpışmaların yeni parçalar üretip zincirleme bir tepkimeyle belirli yörüngeleri kullanılamaz hâle getirebileceği uyarısında bulundu; bu senaryo bugün Kessler sendromu olarak anılıyor.

Filmin merkezindeki küçük bitki de bilime dokunuyor. Uzayda bitki yetiştirmek, uzun görevler için kritik bir araştırma alanı. Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki Veggie deney ünitesinde marul ve başka yeşillikler yetiştirildi; astronotlar 2015'te uzayda yetişen marulu ilk kez yedi. Mars ya da Ay'da kalıcı yaşam için bitkiler hem besin hem oksijen kaynağı olarak plan yapılırken göz ardı edilemeyecek bir parça. Filmin sonundaki fikir, yani tükenmiş bir toprağın yeniden yeşertilmesi, gerçekte de yıllar süren ve sabır isteyen bir süreç. Bozulmuş ekosistemlerin onarılması üzerine yapılan çalışmalar, doğanın kendini yenileyebildiğini ama bunun için zamana ve korumaya ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Neden izlemeli?

VOL-İ, sinemanın sözcüklere ihtiyaç duymadan ne kadar çok şey anlatabileceğinin kanıtı. Küçük bir robotun merakı ve sevgisi, insanlığın kendi gezegenine ne yaptığı üzerine düşündüren büyük bir hikâyeye dönüşüyor. Çocuklarla izlendiğinde çevre, geri dönüşüm ve uzay üzerine sohbet başlatmak için de mükemmel bir fırsat.

Kısaca

• Yıl: 2008
• Yönetmen: Andrew Stanton
• Süre: 98 dakika
• Yapım: Pixar Animation Studios
• Ödül: En İyi Animasyon Oscar'ı
• Nerede izlenir: Disney+