For All Mankind (For All Mankind)

Tarih kitaplarında 20 Temmuz 1969 tek bir cümleyle geçer: insanlık Ay'a ayak bastı ve o ayak Amerikalıydı. Peki ya o gün televizyon başındaki milyonlar, Ay yüzeyinde bir Sovyet kozmonotunu izleseydi? For All Mankind tam olarak bu soruyla açılıyor ve cevabını tek bir bölümde değil, onlarca yıla yayılan bir anlatıyla veriyor. Dizi, uzay yarışının 1970'lerin başında sönüp gitmediği, aksine iki süper gücün inadıyla hızlanarak sürdüğü bir dünyayı hayal ediyor. Sonuç; mühendislik, siyaset ve aile dramını aynı kapta buluşturan, uzay meraklılarının uzun zamandır beklediği türden bir dizi.

Dizinin adı, Apollo 11 ekibinin Ay'da bıraktığı plaketteki "Tüm insanlık için barış içinde geldik" ifadesinden geliyor. Bu ad, dizinin derdini de özetliyor: uzaya çıkmak bir bayrak yarışı mı, yoksa gerçekten bütün insanlığın ortak macerası mı?

Konusu

Hikâye, 1969 yazında Sovyetler Birliği'nin Ay'a insanlı inişi Amerika'dan önce gerçekleştirmesiyle başlıyor. Bu yenilgi NASA'da ve Washington'da deprem etkisi yaratıyor. Amerikan uzay programı küçülmek yerine büyüyor; bütçeler artıyor, hedefler cüretkârlaşıyor ve Ay artık ziyaret edilip terk edilecek bir yer değil, üzerinde kalıcı üs kurulacak bir rakip toprak hâline geliyor.

Dizinin merkezinde astronot Ed Baldwin ve çevresindeki pilotlar, mühendisler, uçuş kontrolörleri ve aileleri var. Her sezon zamanda büyük bir sıçrama yapıyor; böylece seyirci 1970'lerden başlayarak teknolojinin, kadınların uzay programındaki yerinin ve uluslararası dengelerin bu alternatif evrende nasıl farklılaştığını izliyor. Gerçek tarihî kişiler de arşiv görüntüleri ya da oyuncular aracılığıyla hikâyeye dahil ediliyor; bu da "ya öyle olsaydı" hissini güçlendiriyor.

Yapım ve oyuncular

For All Mankind, Battlestar Galactica'nın yeniden çevrimiyle bilim kurgu dünyasında saygın bir isim edinen Ronald D. Moore ile Matt Wolpert ve Ben Nedivi tarafından yaratıldı ve Apple'ın yayın hizmeti için üretildi. İlk bölüm 1 Kasım 2019'da yayımlandı. Joel Kinnaman, Michael Dorman, Sarah Jones, Shantel VanSanten, Wrenn Schmidt, Krys Marshall ve Sonya Walger ilk kadronun öne çıkan isimleri; sonraki sezonlarda kadroya Coral Peña, Edi Gathegi, Toby Kebbell ve Mireille Enos gibi oyuncular katıldı.

Yapımcıların baştan beri yaklaşık yedi sezonluk ve en az yetmiş yılı kapsayan bir hikâye kurguladıklarını söylemeleri, dizinin neden her sezon zamanda ileri sıçradığını açıklıyor. Beşinci sezon 2026 baharında yayımlandı; dizi altıncı ve son sezonuyla 2027'de veda edecek. Sovyet uzay programına odaklanan yan dizi Star City de 2026'da yayına girdi. İkinci sezon eleştirmenlerden özellikle övgü aldı.

Bilim ne diyor?

For All Mankind'ın en güçlü yanı, alternatif tarih kurgusunu gerçek bilim ve mühendisliğe yaslaması. Dizideki ilk büyük hedeflerden biri, Ay'ın kutup bölgelerindeki kalıcı gölgede kalan kraterlerde su buzu bulmak. Bu, bugünün uzay ajanslarının da en önemli gündem maddelerinden biri. Gerçek dünyada NASA'nın LCROSS sondası 2009'da Ay'ın güney kutbundaki bir kratere çarptırılarak kaldırılan toz bulutunda su izleri saptadı. Hindistan'ın Chandrayaan-1 aracındaki NASA cihazının verileri de sonraki yıllarda kutuplardaki gölgeli bölgelerde yüzeyde buz bulunduğunu doğruladı. Yani dizinin "su, Ay'da kalıcı yaşamın anahtarıdır" fikri tamamen gerçekçi: su hem içilebilir hem de hidrojen ve oksijene ayrıştırılarak roket yakıtına dönüştürülebilir.

Öte yandan dizi, gerçek tarihte 1972'deki Apollo 17'den sonra insanların Ay'a hiç dönmediğini hatırlatarak izleyiciye acı bir karşılaştırma da sunuyor. Ay'da kalıcı üs, nükleer enerjiyle çalışan sistemler ya da Mars hedefleri gerçek dünyada hâlâ planlama aşamasında. Dizinin gösterdiği hız, siyasi irade ve bütçe olduğunda nelerin mümkün olabileceğine dair bir düşünce deneyi; bazı teknolojik sıçramalar ise dramatik amaçla gerçek mühendislik takviminden çok daha hızlı gerçekleşiyor.

Dizinin bir başka ilginç yanı, gerçek uzay programının sınırlarını ve tehlikelerini gizlememesi. Apollo döneminde astronotların yaşadığı riskler, yangınlar, arızalar ve kıl payı kurtulan görevler belgelerle sabit. For All Mankind da kahramanlığı abartmadan, her başarının arkasında yüzlerce mühendisin uykusuz gecelerinin, hesap hatalarının ve zor kararların durduğunu hatırlatıyor. Bu yönüyle dizi, Ay'a dönüşü hedefleyen bugünkü programları izleyenler için de düşündürücü bir ayna işlevi görüyor.

Neden izlemeli?

Uzay yarışını yalnızca roketlerden ibaret görmeyen, onu insanlar, aileler ve siyasi kararlar üzerinden anlatan bir dizi arıyorsanız For All Mankind ilk sıralarda. Kontrol odasındaki gerilim sahneleri, Apollo dönemi belgesellerini izlemiş herkesi tanıdık bir heyecana sokuyor. Dizi aynı zamanda tarihin küçük bir kırılmayla nasıl bambaşka bir yöne akabileceğini düşündürüyor: kadın astronotların, teknolojik buluşların ve uluslararası iş birliğinin kaderi, tek bir iniş haberiyle değişiyor. Sezonlar ilerledikçe kapsam genişliyor ve dizi, uzay keşfinin insanlığa ne kazandırıp neye mal olduğunu sorgulayan geniş bir destana dönüşüyor.

Kısaca

• Yıl: 2019 (yayın sürüyor)
• Yaratıcılar: Ronald D. Moore, Matt Wolpert, Ben Nedivi
• Sezon: 5 sezon yayımlandı, 6. ve son sezon 2027'de
• Tür: Alternatif tarih, bilim kurgu dram
• Nerede izlenir: Apple TV