Andrew Smith

Andrew Smith kimdir?

Andrew Smith (doğumu 10 Şubat 1961), ABD doğumlu İngiliz gazeteci, belgesel yazar ve yayıncıdır. Uzay okurları onu, 2005'te yayımlanan Moondust: In Search of the Men Who Fell to Earth (Ay Tozu: Dünya'ya Düşen Adamların Peşinde) kitabıyla tanır. Smith bu kitapta, 1969-1972 arasında Ay'da yürüyen on iki astronottan o sırada hayatta olan dokuzunun izini sürer ve onlara aynı soruyu sorar: Ay'a gittikten sonra insan nereye gider? Kitap İngiltere'de satış listelerinin birinci sırasına yükseldi, uluslararası çok satanlar arasına girdi ve bir düzineden fazla dile çevrildi. Smith daha sonra internetin ve yazılım dünyasının toplumsal etkilerine yönelen kitaplar da yazdı.

Hayatı

Smith, New York'un Greenwich Village semtinde İngiliz bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Bir süre San Francisco'da yaşadıktan sonra ailesiyle İngiltere'ye taşındı. York Üniversitesi'nde felsefe ve siyaset okudu. Ardından Londra'ya yerleşti; kamyonet şoförlüğü yaptı, müzik dükkânlarında çalıştı ve bir süre müzisyenlik yaptı. Resmî biyografisine göre Rough Trade plak şirketinin gruplarından A Popular History of Signs ile İngiltere'de ve Avrupa'da kayıtlar yaptı, turnelere çıktı.

Asıl tutkusu olan yazıya müzik gazetesi Melody Maker'da başladı. Kısa sürede Raygun, The Face, The Guardian, The Sunday Times ve The Observer gibi yayınlarda uzun soluklu röportaj ve inceleme yazıları kaleme alan bir yazar oldu. The Guardian'a 2000'den beri yazıyor. 2002'de gazeteciliğe ara verip Moondust üzerinde çalışmaya başladı. Manchester Üniversitesi'nin Yaratıcı Yazarlık Merkezi'nde (Centre for New Writing) misafir araştırmacı olarak bulundu. Yazarlar arasında düzenlenen Writers World Cup futbol turnuvalarının ikisinde İngiltere takımında oynadı. Bugün New York'un Brooklyn semtinde yaşıyor, ama Güney Londra ile bağını koruyor.

Moondust: Ay'dan dönenlerin hikâyesi

Moondust, Apollo programının teknik tarihinden çok, o yolculuğu yapan insanların sonrasına odaklanır. Apollo 11'den Apollo 17'ye kadar altı iniş görevinde toplam on iki astronot Ay yüzeyinde yürüdü. Smith kitabı yazmaya başladığında bunlardan üçü hayatını kaybetmişti: Apollo 15'in James Irwin'i 8 Ağustos 1991'de, Apollo 14'ün Alan Shepard'ı 21 Temmuz 1998'de, Apollo 12'nin Pete Conrad'ı da 8 Temmuz 1999'da öldü. Smith, geriye kalan dokuz kişiyi bulmak için Amerika'yı dolaştı ve her biriyle Ay deneyiminin hayatlarını nasıl değiştirdiğini konuştu.

Kitabın çıkış noktası, bu yolculuğun on iki adamın her birinde iyi ya da kötü yönde silinmez bir iz bıraktığı fikridir. Smith, dönüşten sonraki hayatlarında Ay deneyimini nasıl taşıdıklarını, bilinmeyene atılmış insanların yeniden sıradan dünyaya alışmakta neden zorlandığını araştırır. Röportaj vermemesiyle bilinen Apollo 11 komutanı, Ay'a ayak basan ilk insan Neil Armstrong da bu arayışın merkezindeki isimlerdendir. Smith kitabı tarih, röportaj ve anı türlerini birleştirerek kurar; Apollo'nun ayrıntılarına yaptığı yan yolculuklarla kişisel gözlemlerini iç içe geçirir. Ortaya çıkan anlatı, Apollo görevlerini 20. yüzyılın son iyimser girişimlerinden biri olarak ele alırken, kahramanlığın bedelini de sorgular.

Kitap İngiltere'de HarperCollins etiketiyle yayımlandı. Ay'a ilk inişin 50. yıldönümü için hazırlanan yeni baskıya Smith, bölüm uzunluğunda bir sonsöz ekledi. Ay'a yapılan bütün insanlı ve insansız yolculukların genel tarihi için Ay'a yolculuklar sayfamıza bakabilirsiniz.

Ödülleri ve kitabın yankısı

• Moondust, İngiliz Kitap Ödülleri'nde (British Book Awards) "Yılın Okuması" dahil iki dalda aday gösterildi.
• The Times gazetesi kitabı on yılın en iyi 100 kitabı arasında gösterdi.
• Kitap İngiltere'de satış listelerinin birinci sırasına çıktı ve bir düzineden fazla dile çevrildi; en son çevirileri Çince ve Lehçe oldu.

Kitap, edebiyat ve sinema dünyasından da ilgi gördü. Yazarın sitesinde aktarılan değerlendirmelere göre bilimkurgunun ustalarından Arthur C. Clarke ve J. G. Ballard ile müzisyen David Bowie kitabı övenler arasındaydı. Yönetmen Danny Boyle ise Güneş'i yeniden ateşlemeye giden bir mürettebatı anlatan Sunshine filmini çekerken ekibin kitabı okuduğunu söylemiştir.

Belgeseller ve diğer uzay çalışmaları

Smith, Moondust'tan birkaç yıl sonra BBC Four için Being Neil Armstrong (Neil Armstrong Olmak) adlı bir saatlik bir belgesel yazıp sundu. Film, Amerika boyunca bir yolculukla Ay'a ilk ayak basan insanın kişisel geçmişini araştırır. Armstrong her zamanki gibi röportaj vermeyi geri çevirdi, ancak yazarın aktardığına göre Smith'e bazı e-postalarla katkıda bulundu. Armstrong'un hayatını beyazperdeye taşıyan film için Ay'da İlk İnsan (First Man) sayfamıza bakabilirsiniz.

BBC Radio 4 de Smith'ten, ilk yapay uydu Sputnik 1'in yıldönümü için bir öykü istedi. Ortaya çıkan kısa öykü, Arizona'da kurgusal bir kasabada geçer. Smith, BBC Four için Harper Lee'nin Bülbülü Öldürmek romanının mekânı Monroeville kasabasını konu alan ikinci bir belgesel ve denizaltıcıların hayatını anlatan üç bölümlük bir Radio 4 dizisi de hazırladı.

Bilimle ve teknolojiyle ilişkisi

Smith bir bilim insanı değildir; onun bilimle ilişkisi, teknolojinin insanlar ve toplum üzerindeki etkisini sorgulayan bir gazeteci olarak kurulur. Moondust'ta bu soru Apollo üzerinden sorulur: Büyük bir teknik başarı onu gerçekleştirenleri ve onu izleyen toplumu nasıl değiştirir? Sonraki kitaplarında aynı merak dijital dünyaya yöneldi. Totally Wired, internet girişimcisi Josh Harris'in hikâyesi üzerinden 1990'ların sonundaki internet balonunu ve çöküşünü anlatır; kitap 2012'de İngiltere'de Simon & Schuster'dan, 2019'da da ABD'de Grove Atlantic'ten yayımlandı. Yazarın aktardığına göre kitabın Ben Stiller'ın yöneteceği bir televizyon dizisine uyarlanması da gündeme geldi. Beş yıllık bir çalışmanın ürünü olan Devil in the Stack: A Code Odyssey ise Eylül 2024'te ciltli, Ekim 2025'te karton kapaklı olarak çıktı; Smith bu kitapta, kodu yazanların dünyayı daha iyi bir yer yapması beklenirken dünyanın neden daha kötü hissettirdiği sorusundan yola çıkarak bilgisayar kodunun mikro dünyasına girmeye ve kodun bizi nasıl etkilediğini anlamaya çalışır.

Smith'in son yıllardaki yazıları The Guardian, Financial Times ve The Economist'in 1843 dergisinde yayımlanır; algoritmaların ve yazılımın toplumsal sonuçları üzerine yazar. Stanford Üniversitesi'nin internet tarihi üzerine hazırladığı podcast dizisinde de konuk olarak yer aldı.

Kitapları

• Moondust (Andrew Smith): konusu, Ay tozu bilimi ve okuma rehberi (2005)

Etkisi

Moondust, Apollo üzerine yazılmış kitaplar arasında farklı bir yerde durur: Görevlerin nasıl yapıldığını değil, Ay'a gidip dönmenin bir insana ne yaptığını sorar. Bu yönüyle Apollo astronotlarının yaşlılık dönemine tanıklık eden bir kayıt niteliği taşır; kitapta konuşulan astronotların birçoğu bugün hayatta değil. Çok sayıda dile çevrilmesi ve yeni baskılarla güncellenmesi, kitabın Apollo kuşağını yaşamamış okurlara da ulaştığını gösterir. Ay'ın kendisini tanımak isteyenler Ay sayfamızdan başlayabilir.