Pyanfar Chanur kimdir? Cherryh'in hani kaptanı ve Chanur serisi
Pyanfar Chanur, C. J. Cherryh'in The Pride of Chanur romanıyla başlayan serisinin kedigil benzeri hani kaptanıdır; kif'lerin peşindeki bir insanı gemisine almasıyla çok türlü bir siyasi çatışmanın merkezine düşer.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- The Pride of Chanur (1982)
- Yaratıcısı
- C. J. Cherryh
- İlk göründüğü yıl
- 1982
- Canlandıran
- Film ya da dizi uyarlaması yok
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Pyanfar Chanur kimdir? Pyanfar Chanur, C. J. Cherryh'in 1982'de yayımlanan The Pride of Chanur romanıyla başlayan Chanur serisinin kahramanıdır: kedigillere benzeyen hani türünden bir kadın, Chanur hanesinden bir tüccar gemi kaptanıdır. Gemisinin adı da kitabın adıyla aynıdır. Pyanfar'ı hikâyenin merkezine koyan olay, kif denen avcı bir türün peşindeki yabancı bir insanı, yani Tully'yi teslim etmek yerine gemisine almasıdır. Bu tek karar, onu ve mürettebatını birkaç türün çıkarlarının çarpıştığı bir siyasi çatışmanın ortasına atar.
Hangi eserlerde geçer?
Pyanfar, Cherryh'in beş romanlık Chanur serisinin ana karakteridir. DAW Books tarafından 1982 ile 1992 arasında yayımlanan romanlar şunlardır: The Pride of Chanur (1982), Chanur's Venture (1984), The Kif Strike Back (1985), Chanur's Homecoming (1986) ve Chanur's Legacy (1992). İlk kitap hem Hugo hem Locus ödülüne aday gösterilmiştir (1983). Seriye girmek isteyen okur için doğal başlangıç ilk romandır; sitedeki The Pride of Chanur sayfası konusunu, bilimini ve okuma önerilerini ayrıntılı anlatır.
Seriyi yazan C. J. Cherryh, 1942'de St. Louis'te doğmuş; Oklahoma Üniversitesi'nde Latince okumuş, Johns Hopkins'te klasik filoloji yüksek lisansı yapmış bir yazardır. 1976'dan beri seksenden fazla kitap yayımladığı belirtilir; 1979'da "Cassandra" öyküsüyle Hugo Kısa Öykü ödülünü de kazanmıştır. Chanur romanları, Foreigner serisi ve Alliance-Union evrenindeki romanlarıyla birlikte en çok anılan işleri arasındadır.
Seriyi nereden okumalı?
Pyanfar ile Tully'nin karşılaşması ilk romanda gerçekleştiği için en doğal başlangıç The Pride of Chanur'dur. Beş roman yayım sırasıyla, 1982'den 1992'ye okunabilir; son kitap ilk dördünden altı yıl sonra çıkmıştır. Cherryh'in başka evrenlerine geçmek isteyenler için sitedeki Alliance-Union okuma sırası sayfası bir başlangıç noktasıdır.
Hikâyedeki yeri
Hikâye, birbirinden çok farklı beş türün bir arada yaşadığı bir ticaret ve ittifak ağında, romanlardaki adıyla "Compact"ta geçer. Bu türlerin kısa bir tanıtımı, Pyanfar'ın neden zor bir yerde durduğunu anlamaya yardım eder:
- Hani: kedigillere benzeyen, karmaşık sosyal yapılı tür. Geleneksel düzende uzaya yalnızca kadınlar çıkar; erkekler gezegende kalır. Hani hükümeti gelenekçidir ve han adı verilen bir klan meclisi etrafında örgütlenir.
- Kif: sıçana benzeyen avcı bir tür; toplumları "sfik" denen kişisel otoriteye dayanır.
- Stsho: ticarete ve ittifaklara düşkün, kuş benzeri, narin otçullar.
- Mahendo'sat: primatlara benzeyen, Compact'ın dengesini diplomasiyle koruyan tür.
- Knnn: teknolojik olarak çok ileri, metan soluyan, anlaşılması ve kestirilmesi zor bir tür.
Romanın başında Tully, kif'lerin esaretinden kaçmış bir insandır. Anlatıya göre kif'ler onun keşif gemisini ele geçirmiş, mürettebatın çoğunu ondan bilgi koparmaya çalışırken öldürmüştür. Meetpoint İstasyonu'nda Pyanfar'ın gemisine sığınan Tully, başta isteksiz olan kaptanı mürettebata kabul etmeye ikna eder. Pyanfar'ın onu kif'lere teslim etmeyi reddetmesi, kif'lerin hırslı lideri Akukkakk'ı düşmanı yapar. Kitap böylece bir "ilk temas" hikâyesini bir macera ve entrika hikâyesine bağlar: Compact türlerinin çoğu insanla ilk kez Tully aracılığıyla karşılaşır.
Romanın sonunda ne olur?
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Kif'ler The Pride of Chanur'u hani uzayına doğru kovalar; ama beklenmedik biçimde güçlü ve gizemli knnn araya girer ve kif'leri geri püskürtür. Knnn ayrıca bir insan gemisini, Ulysses'i hani uzayına getirir ve Tully böylece kendi türüyle yeniden buluşur. Serinin devamındaki dört roman, Pyanfar'ın bu olaylardan sonraki yolculuğunu sürdürür; ayrıntısını burada vermiyoruz.
Canlandıranlar
Pyanfar Chanur'un doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yoktur; karakter yalnızca romanlarda yaşar. Serinin kapak resimlerini Michael Whelan'ın çizdiği belirtilir; çizimler telif hakkı nedeniyle burada kullanılmamıştır.
Karakterin arkasındaki bilim
Pyanfar'ı gerçek bir bilimsel olguyla yan yana koyduğumuzda akla ilk gelen, aslan sürüleridir. İngilizce "pride" sözcüğü hem "gurur" hem "aslan sürüsü" anlamına gelir; hani'ler kedigil olduğu için kitabın adı bu çağrışımı kendiliğinden yapar. Cherryh'in bu benzetmeyi bilerek kurduğuna dair doğrulayabildiğimiz bir açıklama yok; bu yüzden bunu yazarın niyeti olarak değil, okurun yakalayabileceği bir paralellik olarak anıyoruz.
Gerçek aslanlarda sürü, birbiriyle akraba dişilerin, yavrularının ve sınırlı sayıda yetişkin erkeğin oluşturduğu bir gruptur. Ortalama bir sürü yaklaşık 15 aslandan oluşur (birkaç yetişkin dişi, en çok dört kadar erkek ve yavrular); bazı kayıtlarda 30'a varan topluluklar da görülmüştür. Dişiler genellikle birlikte avlanır, sürüye bağlı erkekler ise grup avına çoğunlukla katılmaz. Erkekler ya birkaç bireylik koalisyonlar kurar ya da tek başlarına dolaşan "göçebeler" olarak yaşar. Dişilerin üreme döngülerini eşzamanlılaştırması ve yavruları ortak büyütmesi de belgelenmiş davranışlardandır. Hani'lerdeki düzen bununla birebir örtüşmez; yine de "dişi çekirdekli, işi kadınların yürüttüğü bir toplum" fikrinin doğada bir karşılığı olduğunu göstermesi bakımından ilginçtir.
Cherryh'in uzaylı kurgusunda vurguladığı bir ilke var: bir kültür, canlının biyolojisiyle çevresinin etkileşiminden doğar. Kif'lerin avcı doğasının "sfik" düzeniyle ya da stsho'ların narinliğinin ticarete yatkınlıkla ilişkisini düşünmek, bu ilkeyi romanda arayan okur için iyi bir başlangıçtır; ama bunlar bizim okumamızdır, yazarın açıklaması değildir. Yazarın dilbilim, antropoloji ve tarih araştırmalarına dayanması, uzaylıları insan kılığında değil kendi mantıklarıyla çalışan toplumlar olarak yazmasının arkasındaki birikimdir.
Knnn ise metan solunumlu olmaları nedeniyle gerçek bir gök cismini hatırlatır: Satürn'ün en büyük uydusu Titan. NASA'ya göre Titan, yoğun bir atmosferi olan tek uydudur; metan ve etan gibi sıvı hidrokarbonlardan oluşan bulutlara, yağmura, nehirlere, göllere ve denizlere ev sahipliği yapar. Dünya dışında yüzeyinde sıvı bulunduğu bilinen tek yerdir. NASA'nın Dragonfly görevi 2028'de fırlatılacak ve Titan'daki prebiyotik kimyayı inceleyecek. Metan temelli bir yaşamın varlığına dair bir kanıt yoktur; knnn tamamen kurgusal bir düşünce deneyidir, ama Titan'ın neden uzay biyolojisi için ilgi çekici olduğunu anlatmak için güzel bir köprüdür.
Kültürdeki etkisi
Pyanfar'ın hikâyesi ilk temas anlatısını ters yönden kurar: okur, bir hani kaptanın gözünden bir insanla karşılaşır. İlk romanın Hugo ve Locus adaylıkları, kitabın çıktığı dönemde ciddiye alındığını gösterir. Cherryh'in iki Hugo Roman ödülü (Downbelow Station, 1982; Cyteen, 1989) ve 2016'da aldığı Damon Knight Anma Büyük Usta Ödülü, serinin yazarının kariyer çizgisini anlamak için yararlı bir çerçeve sunar; bu ödüllerin hiçbiri doğrudan Chanur'a verilmiş değildir.
Chanur dünyasını bugün de ilginç kılan, anlatının uzaylıları insana benzeterek anlaşılır yapmaması, tersine insanı da tuhaf bir yabancı olarak sahneye koymasıdır. Cherryh benzer bir yabancı bakışını Foreigner serisinde, Bren Cameron üzerinden de işler.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahıThe Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısıA Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'iThe Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
















